🎓 5. Sınıf
📚 5. Sınıf Türkçe
💡 5. Sınıf Türkçe: Ünsüz Sertleşmesi Çözümlü Örnekler
5. Sınıf Türkçe: Ünsüz Sertleşmesi Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Aşağıdaki kelimelerden hangisinde ünsüz sertleşmesi (benzeşmesi) görülmez? 🧐
A) Kitapçı
B) Simitçi
C) Çiftçi
D) Sebzeci
Çözüm:
- Ünsüz sertleşmesi, sert ünsüzle (c, d, g, ç, t, k, ş, p, f, h, s, t, k, ç, ş, p) biten bir kelimeye, ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde, ekin başındaki yumuşak ünsüzün (c, d, g) sertleşerek (ç, t, k) olmasıdır.
- Örneğin, "kitapçı" kelimesinde "kitap" kelimesi "p" ile biter. "-çı" eki geldiğinde "p" sertleşmez, ancak "kitap+çı" şeklinde yazılır.
- "Simitçi" kelimesinde "simit" kelimesi "t" ile biter. "-çi" eki geldiğinde "t" sertleşmez, ancak "simit+çi" şeklinde yazılır.
- "Çiftçi" kelimesinde "çift" kelimesi "t" ile biter. "-çi" eki geldiğinde "t" sertleşmez, ancak "çift+çi" şeklinde yazılır.
- "Sebzeci" kelimesinde "sebze" kelimesi "e" ile biter. "-ci" eki geldiğinde sertleşme olmaz.
- Ancak, "kitapçı", "simitçi", "çiftçi" kelimelerinde sertleşme olmamıştır. Bu kelimeler özel durumdur ve bu şekilde öğrenilir.
- Doğru cevap D) Sebzeci seçeneğidir. Çünkü "sebze" kelimesi ünlü harfle bittiği için sertleşme aranmaz.
Örnek 2:
Pazardan aldığımız domatesleri eve getirip buzdolabına koyduk. "Buzdolabı" kelimesinde ünsüz sertleşmesi var mı? 🤔 Gelin birlikte bakalım! 👇
Çözüm:
- "Buzdolabı" kelimesi aslında "buz dolabı" şeklinde iki ayrı kelimeden oluşur.
- "Buz" kelimesi "z" ile biter. "Dolap" kelimesi ise "p" ile biter.
- Burada önemli olan, "buz" kelimesine eklenen "-lu" ekidir.
- "Buz" kelimesi "z" ile bittiği için, ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde sertleşme olabilir.
- Ancak "buzdolabı" kelimesinde, "buz" kelimesi "z" ile bittiği için, "-lu" eki geldiğinde "d" harfi sertleşerek "t" olmaz.
- Yani, "buzdolabı" kelimesinde ünsüz sertleşmesi yoktur.
- Bu kelime, zamanla birleşerek kalıplaşmış bir kelimedir.
Örnek 3:
Aşağıdaki kelimelerden hangisi ünsüz sertleşmesi kuralına uyar? ✍️
A) Ağaçtan
B) Evden
C) Kitaptan
D) Güneşten
Çözüm:
- Ünsüz sertleşmesi, sert ünsüzle (c, d, g, ç, t, k, ş, p, f, h, s, t, k, ç, ş, p) biten bir kelimeye, ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde, ekin başındaki yumuşak ünsüzün (c, d, g) sertleşerek (ç, t, k) olmasıdır.
- "Ağaç" kelimesi "ç" ile biter. "-tan" eki geldiğinde "t" sertleşmez.
- "Ev" kelimesi "v" ile biter. Ünsüz sertleşmesi aranmaz.
- "Kitap" kelimesi "p" ile biter. Ünsüz sertleşmesi aranmaz.
- "Güneş" kelimesi "ş" ile biter. "-ten" eki geldiğinde "t" sertleşmez.
- Ancak, "ağaçtan" kelimesinde "ağaç" kelimesi "ç" ile bittiği için, "-tan" eki geldiğinde "t" harfi sertleşerek "t" olmaz.
- Doğru cevap A) Ağaçtan seçeneğidir. Çünkü "ağaç" kelimesi "ç" ile biter ve "-tan" eki geldiğinde "t" harfi sertleşerek "t" olmaz.
Örnek 4:
"Yarınki" kelimesinde ünsüz sertleşmesi var mıdır? Nedenini açıklayınız. 💡
Çözüm:
- "Yarınki" kelimesi, "yarın" kelimesine "-ki" ekinin getirilmesiyle oluşmuştur.
- "Yarın" kelimesi "n" harfi ile biter.
- Ünsüz sertleşmesi kuralı, kelimenin sonunda sert ünsüz (ç, t, k, p, ş, s, f, h) bulunması durumunda geçerlidir.
- "n" harfi sert ünsüzlerden değildir.
- Bu nedenle, "yarın" kelimesine "-ki" eki geldiğinde ünsüz sertleşmesi olmaz.
- "Yarınki" kelimesi bu şekilde yazılır. ✅
Örnek 5:
Aşağıdaki cümlelerde altı çizili kelimelerden hangisinde ünsüz sertleşmesi (benzeşmesi) yanlış yapılmıştır? ❌
1. Bu çocuktan korkmuyorum.
2. Yeni kitapçıya uğradım.
3. Bahçedeki çiçekler çok güzel.
4. Kardeşim kalemden bir tane aldı.
Çözüm:
- Ünsüz sertleşmesi, sert ünsüzle biten kelimelere ünlüyle başlayan ek geldiğinde, ekin başındaki yumuşak ünsüzün sertleşmesidir.
- 1. "Çocuk" kelimesi "k" ile biter. "-tan" eki geldiğinde sertleşme aranmaz. Bu kullanım doğrudur.
- 2. "Kitapçı" kelimesi özel bir durumdur. "Kitap" kelimesi "p" ile biter, ancak "-çı" eki geldiğinde sertleşme olmaz. Bu kullanım doğrudur.
- 3. "Çiçek" kelimesi "ç" ile biter. "-ler" eki geldiğinde sertleşme aranmaz. Bu kullanım doğrudur.
- 4. "Kalem" kelimesi "m" ile biter. Ünsüz sertleşmesi kuralı bu kelime için geçerli değildir. "-den" eki geldiğinde sertleşme olmaz.
- Yanlış yapılan kullanım D) Kardeşim kalemden bir tane aldı. seçeneğindedir. "Kalem" kelimesi "m" ile bittiği için, "-den" eki geldiğinde sertleşme olmaz ve kelime "kalemden" şeklinde yazılır.
Örnek 6:
"Yolcu" kelimesinde ünsüz sertleşmesi var mıdır? Nedenini açıklayınız. 🧐
Çözüm:
- "Yolcu" kelimesi, "yol" kelimesine "-cu" ekinin getirilmesiyle oluşmuştur.
- "Yol" kelimesi "l" harfi ile biter.
- Ünsüz sertleşmesi kuralı, kelimenin sonunda sert ünsüz (ç, t, k, p, ş, s, f, h) bulunması durumunda geçerlidir.
- "l" harfi sert ünsüzlerden değildir.
- Bu nedenle, "yol" kelimesine "-cu" eki geldiğinde ünsüz sertleşmesi olmaz.
- "Yolcu" kelimesi bu şekilde yazılır. ✅
Örnek 7:
Marketten aldığımız "sütlaç" kelimesinde ünsüz sertleşmesi var mı? 🤔 Gelin inceleyelim! 👇
Çözüm:
- "Sütlaç" kelimesi, "süt" ve "aş" kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuştur.
- "Süt" kelimesi "t" ile biter. "Aş" kelimesi ise "ş" ile biter.
- Burada önemli olan, "süt" kelimesine eklenen "-laç" ekidir.
- "Süt" kelimesi "t" ile bittiği için, sert bir ünsüzle bittiği için, "-laç" eki geldiğinde "l" harfi sertleşerek "t" olmaz.
- Ancak, "sütlaç" kelimesinde, "süt" kelimesi "t" ile bittiği için, "-aç" eki geldiğinde "ç" harfi sertleşerek "ç" olur.
- Yani, "sütlaç" kelimesinde ünsüz sertleşmesi vardır.
- "Süt" + "aç" = "Sütlaç"
Örnek 8:
Aşağıdaki kelimelerden hangisinde hem ünsüz sertleşmesi hem de ünlü düşmesi görülür? 🤯
A) Yüreğim
B) Ocağı
C) Burnunda
D) Kapıyı
Çözüm:
- Ünsüz sertleşmesi, sert ünsüzle biten kelimelere ünlüyle başlayan ek geldiğinde, ekin başındaki yumuşak ünsüzün sertleşmesidir.
- Ünlü düşmesi ise, bazı kelimelere ek geldiğinde kelimenin ortasındaki ünlünün düşmesidir.
- A) "Yüreğim" kelimesinde "yürek" kelimesi "k" ile biter. "-im" eki geldiğinde sertleşme olmaz. Ünlü düşmesi de yoktur.
- B) "Ocağı" kelimesinde "ocak" kelimesi "k" ile biter. "-ı" eki geldiğinde "k" sertleşerek "ğ" olmaz. Ancak, "ocak" kelimesine "-ı" eki geldiğinde "a" ünlüsü düşer ve "ocağı" olur. Bu kelimede ünlü düşmesi vardır.
- C) "Burnunda" kelimesinde "burun" kelimesi "n" ile biter. "-da" eki geldiğinde sertleşme olmaz. Ünlü düşmesi de yoktur.
- D) "Kapıyı" kelimesinde "kapı" kelimesi "ı" ile biter. "-yı" eki geldiğinde sertleşme aranmaz. Ünlü düşmesi de yoktur.
- Doğru cevap B) Ocağı seçeneğidir. Bu kelimede hem ünlü düşmesi hem de ünsüz sertleşmesi (k -> ğ) görülür.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/5-sinif-turkce-unsuz-sertlesmesi/sorular