🎓 5. Sınıf
📚 5. Sınıf Türkçe
💡 5. Sınıf Türkçe: Ünlü hece ses düşmesi Çözümlü Örnekler
5. Sınıf Türkçe: Ünlü hece ses düşmesi Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Aşağıdaki kelimelerde ünlü düşmesi olup olmadığını inceleyelim:
"sütlaç" ve "burun"
"sütlaç" ve "burun"
Çözüm:
- "sütlaç" kelimesi "sütlü aş" tamlamasından gelmektedir. Bu tamlamada "sütlü" kelimesindeki 'ü' ünlüsü ile "aş" kelimesindeki 'a' ünlüsü birleşirken aradaki 'ü' düşmüştür. Yani "sütlaç" kelimesinde ünlü düşmesi vardır.
- "burun" kelimesi tek başına bir isimdir ve herhangi bir kelimeyle birleşirken ünlü düşmesine uğramamıştır. Bu nedenle "burun" kelimesinde ünlü düşmesi yoktur.
Örnek 2:
"Oğlum" kelimesinde ünlü düşmesi var mıdır? Açıklayınız.
Çözüm:
- "Oğlum" kelimesi, "oğul" kelimesine "-um" iyelik ekinin getirilmesiyle oluşmuştur.
- Bu birleşme sırasında "oğul" kelimesindeki son 'u' ünlüsü düşmüştür.
- Dolayısıyla "oğlum" kelimesinde ünlü düşmesi vardır.
Örnek 3:
Aşağıdaki kelimelerden hangisinde ünlü düşmesi görülmez?
A) "kaynana"
B) "omuzum"
C) "boyun"
D) "sütlaç"
A) "kaynana"
B) "omuzum"
C) "boyun"
D) "sütlaç"
Çözüm:
- A) "kaynana" kelimesi, "kayın ana" tamlamasından gelmektedir. Buradaki 'ı' ünlüsü düşmüştür. Ünlü düşmesi vardır.
- B) "omuzum" kelimesi, "omuz" kelimesine "-um" ekinin gelmesiyle oluşmuştur. Buradaki 'u' ünlüsü düşmüştür. Ünlü düşmesi vardır.
- C) "boyun" kelimesi tek başına bir isimdir ve ünlü düşmesine uğramamıştır.
- D) "sütlaç" kelimesi, "sütlü aş" tamlamasından gelmektedir. Buradaki 'ü' ünlüsü düşmüştür. Ünlü düşmesi vardır.
Örnek 4:
"Ağız yoluyla" ifadesi, dilimizin hangi ses olayına örnek oluşturur? Bu ses olayının gerçekleştiği başka bir kelime örneği veriniz.
Çözüm:
- "Ağız yoluyla" ifadesindeki "ağız" kelimesi, "-ız" eki aldığında son 'ı' ünlüsünü kaybederek "ağzıyla" şeklini alır. Bu durum, ünlü düşmesi ses olayına örnektir.
- Ünlü düşmesinin gerçekleştiği başka bir kelime örneği: "fikir" kelimesine "-i" eki geldiğinde "fikri" olur. Buradaki 'i' ünlüsü düşmüştür.
Örnek 5:
Aşağıdaki cümlelerde altı çizili kelimelerden hangisinde ünlü düşmesi yoktur?
1. Gönlü çok temiz bir insandı.
2. Burnum tıkalı olduğu için nefes alamıyorum.
3. Zihnim bu problemi çözmek için çalışıyor.
4. Oğlum bu yıl ilkokula başlayacak.
1. Gönlü çok temiz bir insandı.
2. Burnum tıkalı olduğu için nefes alamıyorum.
3. Zihnim bu problemi çözmek için çalışıyor.
4. Oğlum bu yıl ilkokula başlayacak.
Çözüm:
- 1. "Gönlü" kelimesi, "gönül" kelimesine "-ü" iyelik ekinin gelmesiyle oluşmuştur. Buradaki 'ü' ünlüsü düşmüştür. Ünlü düşmesi vardır.
- 2. "Burnum" kelimesi, "burun" kelimesine "-um" iyelik ekinin gelmesiyle oluşmuştur. Buradaki 'u' ünlüsü düşmemiştir. Ünlü düşmesi yoktur.
- 3. "Zihnim" kelimesi, "zihin" kelimesine "-im" iyelik ekinin gelmesiyle oluşmuştur. Buradaki 'i' ünlüsü düşmüştür. Ünlü düşmesi vardır.
- 4. "Oğlum" kelimesi, "oğul" kelimesine "-um" iyelik ekinin gelmesiyle oluşmuştur. Buradaki 'u' ünlüsü düşmüştür. Ünlü düşmesi vardır.
Örnek 6:
Bir anne, çocuğuna seslenirken "Kuzum, gel bakalım!" diyor. Bu cümledeki "kuzum" kelimesinde hangi ses olayı gerçekleşmiştir?
Çözüm:
- "Kuzum" kelimesi, "kuzu" kelimesine "-um" iyelik ekinin getirilmesiyle oluşmuştur.
- Bu ek getirildiğinde, "kuzu" kelimesindeki son 'u' ünlüsü düşmüştür.
- Dolayısıyla "kuzum" kelimesinde ünlü düşmesi ses olayı gerçekleşmiştir.
Örnek 7:
Marketten aldığımız "sütlaç" tatlısının adının nereden geldiğini hiç düşündünüz mü? Bu kelimenin oluşumunda hangi ses olayını görebiliriz?
Çözüm:
- "Sütlaç" kelimesi, aslında "sütlü aş" tamlamasının zamanla birleşerek değişime uğramış halidir.
- Bu birleşme sırasında, "sütlü" kelimesindeki 'ü' ünlüsü ile "aş" kelimesindeki 'a' ünlüsü birleşirken, aradaki 'ü' ünlüsü düşmüştür.
- Bu nedenle "sütlaç" kelimesinin kökeninde ünlü düşmesi ses olayı bulunmaktadır.
Örnek 8:
Aşağıdaki kelimelerin hangisinde, kelime kökündeki bir ünlünün düşmesiyle oluşan bir kelime yer almamaktadır?
A) Alnı ak, yüzü pak.
B) Omuzunda çantası vardı.
C) Zihni bulanık bir haldeydi.
D) Burnu kanıyordu.
A) Alnı ak, yüzü pak.
B) Omuzunda çantası vardı.
C) Zihni bulanık bir haldeydi.
D) Burnu kanıyordu.
Çözüm:
- A) "Alnı" kelimesi, "alın" kelimesine "-ı" ekinin gelmesiyle oluşmuştur. Buradaki 'ı' ünlüsü düşmüştür. Ünlü düşmesi vardır.
- B) "Omuzunda" kelimesi, "omuz" kelimesine "-u" ve "-nda" eklerinin gelmesiyle oluşmuştur. Buradaki 'u' ünlüsü düşmemiştir. Ünlü düşmesi yoktur.
- C) "Zihni" kelimesi, "zihin" kelimesine "-i" ekinin gelmesiyle oluşmuştur. Buradaki 'i' ünlüsü düşmüştür. Ünlü düşmesi vardır.
- D) "Burnu" kelimesi, "burun" kelimesine "-u" ekinin gelmesiyle oluşmuştur. Buradaki 'u' ünlüsü düşmemiştir. Ünlü düşmesi yoktur.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/5-sinif-turkce-unlu-hece-ses-dusmesi/sorular