🎓 5. Sınıf
📚 5. Sınıf Türkçe
💡 5. Sınıf Türkçe: Sözcükte Anlam Dil Bilgisi Çözümlü Örnekler
5. Sınıf Türkçe: Sözcükte Anlam Dil Bilgisi Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
📌 Aşağıdaki cümlede altı çizili kelimenin gerçek anlamda kullanıldığı cümleyi bulalım.
"Sıcak çorbayı içer içmez içim ısındı."
Hangi cümlede "ısınmak" kelimesi gerçek anlamda kullanılmıştır? 🤔
a) Yazarın bu kitabı okuyucular tarafından çok ısındı.
b) Hava bugün epeyce ısındı, dışarıda tişörtle gezebiliriz.
c) Yeni arkadaşlarına hemen ısındı ve onlarla oyun oynamaya başladı.
d) Konuya bir türlü ısınamadı, bu yüzden ders çalışmak istemedi.
"Sıcak çorbayı içer içmez içim ısındı."
Hangi cümlede "ısınmak" kelimesi gerçek anlamda kullanılmıştır? 🤔
a) Yazarın bu kitabı okuyucular tarafından çok ısındı.
b) Hava bugün epeyce ısındı, dışarıda tişörtle gezebiliriz.
c) Yeni arkadaşlarına hemen ısındı ve onlarla oyun oynamaya başladı.
d) Konuya bir türlü ısınamadı, bu yüzden ders çalışmak istemedi.
Çözüm:
✅ Doğru cevap b seçeneğidir.
- 👉 Gerçek Anlam: Bir kelimenin akla gelen ilk, temel anlamıdır.
- a) "Yazarın bu kitabı okuyucular tarafından çok ısındı." cümlesinde "ısındı" kelimesi, kitabın sevilmesi, beğenilmesi anlamında kullanıldığı için mecaz anlamdadır.
- b) "Hava bugün epeyce ısındı, dışarıda tişörtle gezebiliriz." cümlesinde "ısındı" kelimesi, havanın sıcaklığının artması, yani gerçek anlamında kullanılmıştır. ☀️
- c) "Yeni arkadaşlarına hemen ısındı ve onlarla oyun oynamaya başladı." cümlesinde "ısındı" kelimesi, arkadaşlarına alışması, onları sevmesi anlamında kullanıldığı için mecaz anlamdadır.
- d) "Konuya bir türlü ısınamadı, bu yüzden ders çalışmak istemedi." cümlesinde "ısınamadı" kelimesi, konuyu anlayamaması, ilgisini çekmemesi anlamında kullanıldığı için mecaz anlamdadır.
Örnek 2:
💡 Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "yürek" kelimesi mecaz anlamda kullanılmıştır?
a) Doktor, hastanın yüreğini dinledi.
b) Cesur asker, yüreğiyle savaştı.
c) Kurbanlık hayvanın yüreği büyükmüş.
d) İnsan yüreği vücudun sol tarafında bulunur.
a) Doktor, hastanın yüreğini dinledi.
b) Cesur asker, yüreğiyle savaştı.
c) Kurbanlık hayvanın yüreği büyükmüş.
d) İnsan yüreği vücudun sol tarafında bulunur.
Çözüm:
✅ Doğru cevap b seçeneğidir.
- 👉 Mecaz Anlam: Bir kelimenin gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlamdır.
- a) "Doktor, hastanın yüreğini dinledi." cümlesinde "yürek", organ olan kalbi ifade eder. Bu gerçek anlamdır.
- b) "Cesur asker, yüreğiyle savaştı." cümlesinde "yürek", cesaret, yiğitlik anlamında kullanılmıştır. Bu, kelimenin gerçek anlamından uzaklaştığı için mecaz anlamdır. 🦁
- c) "Kurbanlık hayvanın yüreği büyükmüş." cümlesinde "yürek", hayvanın organı anlamındadır. Bu gerçek anlamdır.
- d) "İnsan yüreği vücudun sol tarafında bulunur." cümlesinde "yürek", yine organ olan kalbi ifade eder. Bu da gerçek anlamdır.
Örnek 3:
⚽ Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili kelime bir terim anlam olarak kullanılmıştır?
a) Sahnedeki oyuncu, rolünü çok iyi oynadı.
b) Matematik dersinde açılar konusunu işledik.
c) Annem, salataya biraz daha tuz ekledi.
d) Derenin kenarında yürürken bir ağaç gördük.
a) Sahnedeki oyuncu, rolünü çok iyi oynadı.
b) Matematik dersinde açılar konusunu işledik.
c) Annem, salataya biraz daha tuz ekledi.
d) Derenin kenarında yürürken bir ağaç gördük.
Çözüm:
✅ Doğru cevap b seçeneğidir.
- 👉 Terim Anlam: Bir bilim, sanat, spor veya meslek dalına özgü özel bir kavramı karşılayan sözcüktür.
- a) "Sahnedeki oyuncu, rolünü çok iyi oynadı." cümlesindeki "oyuncu" ve "rol" kelimeleri tiyatroya ait olsa da, "oynadı" kelimesi genel bir eylem bildirdiği için burada terim anlamda değildir.
- b) "Matematik dersinde açılar konusunu işledik." cümlesindeki "açılar" kelimesi, matematik bilimine ait özel bir kavramı ifade ettiği için terim anlamdadır. 📐
- c) "Annem, salataya biraz daha tuz ekledi." cümlesindeki "tuz" kelimesi günlük dilde kullanılan bir isimdir.
- d) "Derenin kenarında yürürken bir ağaç gördük." cümlesindeki "ağaç" kelimesi de genel bir isimdir.
Örnek 4:
📝 Aşağıdaki cümlelerde altı çizili kelimelerden hangisinin eş anlamlısı parantez içinde yanlış verilmiştir?
a) Bu soru çok kolaydı. (basit)
b) Yarınki toplantıya katılacağım. (iştirak edeceğim)
c) Sınavda en yüksek puanı ben aldım. (not)
d) Bize sahte gülücükler attı. (gerçek)
a) Bu soru çok kolaydı. (basit)
b) Yarınki toplantıya katılacağım. (iştirak edeceğim)
c) Sınavda en yüksek puanı ben aldım. (not)
d) Bize sahte gülücükler attı. (gerçek)
Çözüm:
✅ Doğru cevap d seçeneğidir.
- 👉 Eş Anlamlı (Anlamdaş) Kelimeler: Yazılışları farklı, anlamları aynı olan kelimelerdir.
- a) "Kolay" kelimesinin eş anlamlısı "basit"tir. Bu eşleşme doğrudur.
- b) "Katılmak" kelimesinin eş anlamlısı "iştirak etmek"tir. Bu eşleşme doğrudur.
- c) "Puan" kelimesinin eş anlamlısı "not"tur. Bu eşleşme doğrudur.
- d) "Sahte" kelimesinin eş anlamlısı "yapay" veya "taklit"tir. Parantez içinde verilen "gerçek" kelimesi "sahte"nin zıt anlamlısıdır. Bu eşleşme yanlıştır. ❌
Örnek 5:
↔️ Hangi seçenekte verilen kelime çifti zıt (karşıt) anlamlı değildir?
a) Az - Çok
b) İleri - Geri
c) Güzel - Çirkin
d) Siyah - Kara
a) Az - Çok
b) İleri - Geri
c) Güzel - Çirkin
d) Siyah - Kara
Çözüm:
✅ Doğru cevap d seçeneğidir.
- 👉 Zıt (Karşıt) Anlamlı Kelimeler: Anlamca birbirinin tamamen tersi olan kelimelerdir.
- a) "Az" ve "Çok" kelimeleri birbirinin zıt anlamlısıdır.
- b) "İleri" ve "Geri" kelimeleri birbirinin zıt anlamlısıdır.
- c) "Güzel" ve "Çirkin" kelimeleri birbirinin zıt anlamlısıdır.
- d) "Siyah" ve "Kara" kelimeleri birbirinin eş anlamlısıdır, zıt anlamlısı değildir. Zıt anlamlısı "beyaz"dır. ⚪️⚫️
Örnek 6:
🗣️ Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "yüz" kelimesi eş sesli (sesteş) özelliğini farklı bir anlamda göstermektedir?
a) Dedem, bahçedeki havuzda yüzüyordu.
b) Küçük çocuk, annesine doğru gülen yüzünü döndü.
c) Bugün tam yüz tane soru çözdüm.
d) Kuzu, otlakta rahatça yüzdü.
a) Dedem, bahçedeki havuzda yüzüyordu.
b) Küçük çocuk, annesine doğru gülen yüzünü döndü.
c) Bugün tam yüz tane soru çözdüm.
d) Kuzu, otlakta rahatça yüzdü.
Çözüm:
✅ Doğru cevap b seçeneğidir.
- 👉 Eş Sesli (Sesteş) Kelimeler: Yazılışları ve okunuşları aynı olan, ancak anlamları birbirinden tamamen farklı olan kelimelerdir.
- a) "Dedem, bahçedeki havuzda yüzüyordu." cümlesinde "yüzmek" fiili, suda ilerlemek anlamındadır. 🏊♂️
- b) "Küçük çocuk, annesine doğru gülen yüzünü döndü." cümlesinde "yüz", insanların baş kısmında bulunan çehre anlamındadır. Bu, diğerlerinden farklı bir anlamda kullanılmıştır. 😊
- c) "Bugün tam yüz tane soru çözdüm." cümlesinde "yüz", bir sayı adıdır. \(100\)
- d) "Kuzu, otlakta rahatça yüzdü." cümlesinde "yüzmek" fiili, suda ilerlemek anlamındadır. (A seçeneği ile aynı anlam.)
Burada "yüz" kelimesinin üç farklı eş sesli anlamı kullanılmıştır:
1. Suda yüzmek (fiil)
2. İnsan yüzü (isim)
3. Yüz sayısı (isim)
Örnek 7:
📚 Bir öğretmen, öğrencilerine "kalın" kelimesinin farklı anlamlarını bir metin içinde bulmalarını istedi.
"Kışlık montu çok kalındı, bu yüzden hiç üşümedi. Kitaplığındaki en kalın kitapları okumayı severdi. Annesinin sesi, üzüldüğü zaman kalınlaşır, bu durum onu endişelendirirdi."
Yukarıdaki metinde "kalın" kelimesi kaç farklı anlamda kullanılmıştır? 🤔
"Kışlık montu çok kalındı, bu yüzden hiç üşümedi. Kitaplığındaki en kalın kitapları okumayı severdi. Annesinin sesi, üzüldüğü zaman kalınlaşır, bu durum onu endişelendirirdi."
Yukarıdaki metinde "kalın" kelimesi kaç farklı anlamda kullanılmıştır? 🤔
Çözüm:
✅ "Kalın" kelimesi metinde üç farklı anlamda kullanılmıştır.
- 1. "Kışlık montu çok kalındı, bu yüzden hiç üşümedi." cümlesinde "kalın", bir cismin kesitinin veya eninin geniş olması anlamındadır. (Örn: kalın ip, kalın duvar) 🧥
- 2. "Kitaplığındaki en kalın kitapları okumayı severdi." cümlesinde "kalın", sayfa sayısı fazla olan, hacimli anlamındadır. (Örn: kalın defter) 📖
- 3. "Annesinin sesi, üzüldüğü zaman kalınlaşır, bu durum onu endişelendirirdi." cümlesinde "kalınlaşır" (kalın), bir sesin tiz (ince) olmaması, pes olması anlamındadır. (Örn: kalın ses) 🗣️
Bu metinde "kalın" kelimesinin gerçek anlamının farklı kullanımları ve mecaz anlamda bir kullanımı bulunmaktadır. Toplamda 3 farklı anlam mevcuttur. 👍
Örnek 8:
🏡 Mert, annesiyle mutfakta konuşurken "yemek" kelimesinin ne kadar farklı anlamlarda kullanılabileceğini fark etti.
1. Annesi: "Akşam yemeğini hazırladım, hadi gel."
2. Mert: "Anne, bu kadar çok yemek yiyemem."
3. Annesi: "Bu tabağı hemen yemek zorundasın, yoksa aç kalırsın."
Bu diyalogda "yemek" kelimesinin kullanıldığı farklı anlamları açıklayınız. 🍽️
1. Annesi: "Akşam yemeğini hazırladım, hadi gel."
2. Mert: "Anne, bu kadar çok yemek yiyemem."
3. Annesi: "Bu tabağı hemen yemek zorundasın, yoksa aç kalırsın."
Bu diyalogda "yemek" kelimesinin kullanıldığı farklı anlamları açıklayınız. 🍽️
Çözüm:
✅ Bu diyalogda "yemek" kelimesi iki farklı anlamda kullanılmıştır.
- 1. Annesi: "Akşam yemeğini hazırladım, hadi gel." cümlesinde "yemek" kelimesi, öğün olarak hazırlanan yiyecek, gıda anlamındadır. (İsim olarak kullanılmıştır.) 🥘
- 2. Mert: "Anne, bu kadar çok yemek yiyemem." cümlesinde "yemek" kelimesi, besinleri ağza alıp çiğneyerek yutmak eylemini ifade eder. (Fiil olarak kullanılmıştır.) 😋
- 3. Annesi: "Bu tabağı hemen yemek zorundasın, yoksa aç kalırsın." cümlesinde de "yemek" kelimesi, besinleri tüketme eylemi anlamındadır. (Fiil olarak kullanılmıştır.)
Görüldüğü gibi, "yemek" kelimesi hem bir isim (yiyecek) hem de bir fiil (yeme eylemi) olarak günlük hayatımızda sıkça karşımıza çıkar. Bu durum, kelimelerin farklı anlamlara gelebileceğini gösteren güzel bir örnektir. ✨
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/5-sinif-turkce-sozcukte-anlam-dil-bilgisi/sorular