🎓 5. Sınıf
📚 5. Sınıf Türkçe
💡 5. Sınıf Türkçe: Şiirin Biçim Özelliklerini Belirlemeye Yönelik Çözümleme Yapabilme Çözümlü Örnekler
5. Sınıf Türkçe: Şiirin Biçim Özelliklerini Belirlemeye Yönelik Çözümleme Yapabilme Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Aşağıdaki şiiri okuyunuz ve soruları cevaplayınız.
UÇURTMA
Gökyüzünde süzülür,
Rüzgar ile yüzülür.
İpe bağlı uçurtma,
Neşemizi artırma.
Bu şiirin başlığı ve dize sayısı kaçtır?
UÇURTMA
Gökyüzünde süzülür,
Rüzgar ile yüzülür.
İpe bağlı uçurtma,
Neşemizi artırma.
Bu şiirin başlığı ve dize sayısı kaçtır?
Çözüm:
Bu soruyu cevaplamak için şiirin yapısına dikkatlice bakmalıyız. 🧐
Şimdi şiiri inceleyelim:
- 👉 Şiirin en üstünde, genellikle şiirin ne hakkında olduğunu anlatan bir isim bulunur. Bu isim başlıktır.
- 👉 Şiirdeki her bir satıra dize (veya mısra) denir.
Şimdi şiiri inceleyelim:
- ✅ Şiirin başlığı: "UÇURTMA"dır.
- ✅ Şiirdeki satırları sayalım:
- Gökyüzünde süzülür,
- Rüzgar ile yüzülür.
- İpe bağlı uçurtma,
- Neşemizi artırma.
Örnek 2:
Aşağıdaki şiiri okuyunuz ve şiirin kıta sayısı ile her kıtadaki dize sayısını bulunuz.
SONBAHAR
Sarı yapraklar dökülür,
Rüzgarda savrulur, üzülür.
Ağaçlar çıplak kalır,
Kışa doğru yol alır.
Yağmur yağar şıpır şıpır,
Havalar soğur pırıl pırıl.
Güneş yüzünü saklar,
Doğa uykuya dalar.
SONBAHAR
Sarı yapraklar dökülür,
Rüzgarda savrulur, üzülür.
Ağaçlar çıplak kalır,
Kışa doğru yol alır.
Yağmur yağar şıpır şıpır,
Havalar soğur pırıl pırıl.
Güneş yüzünü saklar,
Doğa uykuya dalar.
Çözüm:
Bir şiirdeki kıta, dizelerin bir araya gelerek oluşturduğu bölümlere denir. 📚 Kıtalara aynı zamanda dörtlük de diyebiliriz, çünkü çoğu zaman dört dizeden oluşurlar.
Şimdi şiiri inceleyelim:
Şimdi şiiri inceleyelim:
- 👉 Şiirde iki ayrı bölüm olduğunu görüyoruz. Bu bölümlerin her biri birer kıtadır. Yani şiirin 2 kıtası vardır.
- 👉 Her kıtadaki dize sayısını bulmak için her bölümdeki satırları saymalıyız:
- Birinci kıta: "Sarı yapraklar dökülür, / Rüzgarda savrulur, üzülür. / Ağaçlar çıplak kalır, / Kışa doğru yol alır." Bu kıtada 4 dize var.
- İkinci kıta: "Yağmur yağar şıpır şıpır, / Havalar soğur pırıl pırıl. / Güneş yüzünü saklar, / Doğa uykuya dalar." Bu kıtada da 4 dize var.
Örnek 3:
Aşağıdaki şiiri okuyunuz ve şiirin konusunu ile ana duygusunu belirleyiniz.
DOĞA SEVGİSİ
Yeşil çimenler, mis kokulu çiçekler,
Gökyüzünde uçuşan kelebekler.
Kuş cıvıltıları, akan dereler,
Ne güzeldir doğanın her yerleri.
Temiz hava, bol güneş içimi ısıtır,
Doğa bana hep huzur verir, yaşatır.
Onu korumak bizim görevimizdir,
Doğa bizim en büyük hazinemizdir.
DOĞA SEVGİSİ
Yeşil çimenler, mis kokulu çiçekler,
Gökyüzünde uçuşan kelebekler.
Kuş cıvıltıları, akan dereler,
Ne güzeldir doğanın her yerleri.
Temiz hava, bol güneş içimi ısıtır,
Doğa bana hep huzur verir, yaşatır.
Onu korumak bizim görevimizdir,
Doğa bizim en büyük hazinemizdir.
Çözüm:
Şiirin konusu, şiirde neyden bahsedildiğidir. 🔍 Şiirin ana duygusu ise, şiiri okuduğumuzda içimizde uyanan en temel histir. ❤️
Şiiri dikkatlice okuduğumuzda:
Şiiri dikkatlice okuduğumuzda:
- 👉 Şiirde yeşil çimenlerden, çiçeklerden, kelebeklerden, kuşlardan, derelerden, temiz havadan ve güneşten bahsediliyor. Tüm bunlar doğanın güzellikleridir. Bu güzelliklerin korunması gerektiği de vurgulanıyor.
- ✅ Bu durumda şiirin konusu: Doğanın güzellikleri ve önemi.
- 👉 Şiiri okurken içimizde bir huzur, mutluluk ve doğaya karşı bir sevgi duygusu uyanır. Şair, doğayı çok sevdiğini ve onu korumamız gerektiğini hissettiriyor.
- ✅ Şiirin ana duygusu: Doğa sevgisi ve doğayı koruma bilinci.
Örnek 4:
Aşağıdaki şiirdeki uyakları (kafiye) bulunuz. Uyaklar, genellikle dizelerin sonunda ses benzerliği olan kelimelerdir. 🎶
KEDİM BONCUK
Evde gezer usul usul,
Herkes onu çok sever.
Oyun oynar tüy yumağı,
Keyfi yerinde hep gezer.
KEDİM BONCUK
Evde gezer usul usul,
Herkes onu çok sever.
Oyun oynar tüy yumağı,
Keyfi yerinde hep gezer.
Çözüm:
Uyak (kafiye), şiirde dizelerin sonundaki ses benzerliğidir. Aynı veya benzer seslerin tekrarı şiire ahenk katar. ✨
Şiirin dizelerinin sonlarına bakalım:
Şimdi benzer sesleri bulalım:
Şiirin dizelerinin sonlarına bakalım:
- Birinci dize: "usul"
- İkinci dize: "sever"
- Üçüncü dize: "yumağı"
- Dördüncü dize: "gezer"
Şimdi benzer sesleri bulalım:
- "sever" kelimesinin sonundaki "-er" sesi ile "gezer" kelimesinin sonundaki "-er" sesi birbirine çok benziyor. Bu bir uyaktır.
Örnek 5:
Aşağıdaki şiirdeki redifleri bulunuz. Redifler, dize sonlarında aynı görevde ve aynı anlamda tekrarlanan ekler veya kelimelerdir. 🔄
OKUL YOLU
Her sabah erkenden kalkarım ben,
Okuluma doğru koşarım ben.
Kitaplarımı alırım elime ben,
Bilgiye doyarım öğrenirken ben.
OKUL YOLU
Her sabah erkenden kalkarım ben,
Okuluma doğru koşarım ben.
Kitaplarımı alırım elime ben,
Bilgiye doyarım öğrenirken ben.
Çözüm:
Redif, şiirde dize sonlarında, yazılışları ve anlamları aynı olan ek veya kelimelerin tekrar etmesidir. 🗣️ Uyaklardan farklı olarak, redifler tamamen aynıdır ve aynı görevi üstlenirler.
Şiirin dizelerinin sonlarına bakalım:
Tüm dizelerin sonunda "ben" kelimesinin aynen tekrar ettiğini görüyoruz. Bu kelime her dizede aynı anlamda kullanılmıştır.
✅ Bu şiirde, dizelerin sonunda tekrar eden "ben" kelimesi rediftir.
Şiirin dizelerinin sonlarına bakalım:
- Birinci dize: "kalkarım ben"
- İkinci dize: "koşarım ben"
- Üçüncü dize: "elime ben"
- Dördüncü dize: "öğrenirken ben"
Tüm dizelerin sonunda "ben" kelimesinin aynen tekrar ettiğini görüyoruz. Bu kelime her dizede aynı anlamda kullanılmıştır.
✅ Bu şiirde, dizelerin sonunda tekrar eden "ben" kelimesi rediftir.
Örnek 6:
Aşağıdaki şiir parçasını okuyunuz ve verilen bilgilerden hangisinin yanlış olduğunu belirleyiniz. 🤔
DENİZ
Mavi mavi dalgalar,
Sahile vurdukça ağlar.
Martılar uçar semada,
Deniz kokusu havada.
Balıklar yüzer derinde,
Güneş batar üzerinde.
Huzur verir her insana,
Deniz ne güzeldir bana.
A) Şiirde 2 kıta bulunmaktadır.
B) Her kıtada 4 dize vardır.
C) "ağlar" ve "havada" kelimeleri arasında uyak vardır.
D) Şiirin ana duygusu deniz sevgisidir.
DENİZ
Mavi mavi dalgalar,
Sahile vurdukça ağlar.
Martılar uçar semada,
Deniz kokusu havada.
Balıklar yüzer derinde,
Güneş batar üzerinde.
Huzur verir her insana,
Deniz ne güzeldir bana.
A) Şiirde 2 kıta bulunmaktadır.
B) Her kıtada 4 dize vardır.
C) "ağlar" ve "havada" kelimeleri arasında uyak vardır.
D) Şiirin ana duygusu deniz sevgisidir.
Çözüm:
Şiirin biçim özelliklerini tek tek kontrol edelim:
- A) Şiirde 2 kıta bulunmaktadır.
- 👉 Şiirde iki ayrı bölüm (dörtlük) görüyoruz. Bu ifade doğrudur.
- B) Her kıtada 4 dize vardır.
- 👉 İlk kıtada 4 dize, ikinci kıtada da 4 dize bulunmaktadır. Bu ifade de doğrudur.
- C) "ağlar" ve "havada" kelimeleri arasında uyak vardır.
- 👉 Birinci kıtanın son dizelerine bakalım: "ağlar" ve "havada". "ar" ve "a" sesleri arasında belirgin bir ses benzerliği (uyak) yoktur. Bu ifade yanlıştır.
- D) Şiirin ana duygusu deniz sevgisidir.
- 👉 Şiirde denizin güzellikleri, verdiği huzur anlatılıyor. Bu da bize deniz sevgisini hissettiriyor. Bu ifade doğrudur.
Örnek 7:
Çocukken hepimizin söylediği bir tekerleme veya şarkı vardır. Aşağıdaki tekerlemeyi okuyunuz ve tekerlemedeki dize yapısını ve ses benzerliklerini (uyak) bulmaya çalışınız. 🎤
YAĞMUR YAĞAR ŞİPIR ŞIPIR
Yağmur yağar şıpır şıpır,
Kuşlar uçar pırıl pırıl.
Çocuklar oynar cıvıl cıvıl,
Doğa uyanır fıkır fıkır.
YAĞMUR YAĞAR ŞİPIR ŞIPIR
Yağmur yağar şıpır şıpır,
Kuşlar uçar pırıl pırıl.
Çocuklar oynar cıvıl cıvıl,
Doğa uyanır fıkır fıkır.
Çözüm:
Günlük hayatta kullandığımız tekerlemeler ve şarkılar da tıpkı şiirler gibi belirli bir düzene sahiptir. 🎵
Tekerlemeyi inceleyelim:
Tekerlemeyi inceleyelim:
- Dize Yapısı:
- 👉 Her bir satır bir dizedir. Tekerlemede 4 dize bulunmaktadır.
- 👉 Bu tekerleme tek bir bölümden, yani tek bir kıtadan oluşmaktadır.
- Ses Benzerlikleri (Uyaklar):
- "şıpır"
- "pırıl pırıl"
- "cıvıl cıvıl"
- "fıkır fıkır"
Örnek 8:
Aşağıdaki iki şiir parçasını okuyunuz ve biçim özellikleri açısından aralarındaki farkları belirtiniz. 📝
Şiir 1: Bahar
Güneş açtı, içim neşeli,
Kuşlar öter, sesleri güzel.
Çiçekler açtı renk renk,
Doğa uyandı, içim şen.
Şiir 2: Kış
Kar yağar bembeyaz yere,
Soğuk vurur her bir yere.
Sobalar yanar sıcacık,
Evde kalırız kışacık.
Şiir 1: Bahar
Güneş açtı, içim neşeli,
Kuşlar öter, sesleri güzel.
Çiçekler açtı renk renk,
Doğa uyandı, içim şen.
Şiir 2: Kış
Kar yağar bembeyaz yere,
Soğuk vurur her bir yere.
Sobalar yanar sıcacık,
Evde kalırız kışacık.
Çözüm:
İki şiir parçasını biçim özellikleri (dize, kıta, uyak, redif) açısından karşılaştıralım:
Şiir 1: Bahar
Şiir 2: Kış
Farklar:
Şiir 1: Bahar
- 👉 Dize ve Kıta Sayısı: 4 dizeden oluşan tek bir kıta (dörtlük).
- 👉 Uyak ve Redif: Dizelerin sonlarına bakalım: "neşeli", "güzel", "renk", "şen". Bu kelimeler arasında belirgin bir uyak ya da redif benzerliği yoktur. Serbest bir söyleyiş tercih edilmiş.
- 👉 Konu ve Ana Duygu: Baharın gelişi, doğanın uyanışı, neşe ve mutluluk.
Şiir 2: Kış
- 👉 Dize ve Kıta Sayısı: Yine 4 dizeden oluşan tek bir kıta (dörtlük).
- 👉 Uyak ve Redif: Dizelerin sonlarına bakalım:
- "yere"
- "yere"
- "sıcacık"
- "kışacık"
Son iki dizede ise "sıcacık" ve "kışacık" kelimelerinin sonundaki "-acık" ekleri arasında ses benzerliği (uyak) bulunmaktadır. Hatta aynı ek olduğu için redif de sayılabilir. - 👉 Konu ve Ana Duygu: Kış mevsimi, kar yağışı, soğuk hava, evde kalmanın sıcaklığı.
Farklar:
- ✅ Her iki şiir de 4 dize ve 1 kıtadan oluşsa da, uyak ve redif kullanımları farklıdır.
- ✅ Şiir 1'de belirgin bir uyak veya redif bulunmazken, dizelerin son kelimeleri arasında ses benzerliği yoktur.
- ✅ Şiir 2'de ise "yere" kelimesi redif olarak kullanılmış, "sıcacık" ve "kışacık" kelimeleri arasında da uyak/redif benzerliği vardır. Bu durum, Şiir 2'ye daha düzenli bir ahenk ve ritim katmıştır.
Örnek 9:
Aşağıdaki şiir parçasını okuyunuz. Şair, bu şiirde bazı kelimelerin son seslerini benzer seçerek bir ahenk oluşturmuştur. Bu ahengi sağlayan kelimeler hangi seçenekte doğru verilmiştir? 🧐
GÖKYÜZÜ
Mavi mavi bulutlar gezer,
Güneş bize gülümser yazın.
Yıldızlar parlar geceleri sürer,
Ay bize ışıklar saçar.
A) gezer - yazın
B) gezer - sürer
C) yazın - saçar
D) bulutlar - yıldızlar
GÖKYÜZÜ
Mavi mavi bulutlar gezer,
Güneş bize gülümser yazın.
Yıldızlar parlar geceleri sürer,
Ay bize ışıklar saçar.
A) gezer - yazın
B) gezer - sürer
C) yazın - saçar
D) bulutlar - yıldızlar
Çözüm:
Şairin oluşturduğu ahengi bulmak için dizelerin son kelimelerine ve onların ses benzerliklerine (uyaklara) odaklanmalıyız. 🎶
Dizelerin son kelimelerini inceleyelim:
Şimdi seçenekleri kontrol edelim:
Dizelerin son kelimelerini inceleyelim:
- Birinci dize: "gezer"
- İkinci dize: "yazın"
- Üçüncü dize: "sürer"
- Dördüncü dize: "saçar"
Şimdi seçenekleri kontrol edelim:
- A) "gezer" ve "yazın": Son sesleri farklıdır. (-er ve -ın)
- B) "gezer" ve "sürer": Her ikisinin de sonu "-er" sesleriyle bitiyor. Bu bir ses benzerliği, yani uyaktır.
- C) "yazın" ve "saçar": Son sesleri farklıdır. (-ın ve -ar)
- D) "bulutlar" ve "yıldızlar": Bu kelimeler dizelerin ortasında yer alıyor ve uyak genellikle dize sonlarında aranır. Ayrıca son sesleri benzer değildir.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/5-sinif-turkce-siirin-bicim-ozelliklerini-belirlemeye-yonelik-cozumleme-yapabilme/sorular