Sıfatlar Ders Notu

Sıfatlar: Varlıkları Niteleyen ve Belirten Sözcükler

Türkçede isimleri (varlıkları) daha iyi anlatmak, onları nitelemek veya belirtmek için kullandığımız kelimelere sıfat denir. Sıfatlar, isimden önce gelerek onları çeşitli yönlerden tanıtırlar. Sıfatlar, genel olarak iki ana gruba ayrılır: Niteleme Sıfatları ve Belirtme Sıfatları.

1. Niteleme Sıfatları

İsimlerin rengini, durumunu, biçimini, nasıl olduklarını sorarak öğrendiğimiz sıfatlardır. "Nasıl?" sorusuna cevap verirler.

Örnekler:

• Kırmızı araba (Araba nasıl? Kırmızı.)
• Yorgun adam (Adam nasıl? Yorgun.)
• Yuvarlak masa (Masa nasıl? Yuvarlak.)
• Soğuk hava (Hava nasıl? Soğuk.)

2. Belirtme Sıfatları

İsimleri işaret yoluyla, sayı yoluyla, belirsizlik yoluyla veya soru yoluyla belirten sıfatlardır. Belirtme sıfatları kendi içinde dört gruba ayrılır:

a) İşaret Sıfatları

Varlıkları işaret ederek gösteren sıfatlardır. "Hangi?" sorusuna cevap verirler.

• Bu ev (Ev hangisi? Bu.)
• Şu çocuk (Çocuk hangisi? Şu.)
• O tepe (Tepe hangisi? O.)
• İlerideki bina (Bina hangisi? İlerideki.)

b) Sayı Sıfatları

Varlıkların sayısını, sırasını, ölçüsünü veya kesrini bildiren sıfatlardır.

• Asıl Sayı Sıfatları: Varlıkların ne kadar olduğunu tam olarak bildirir. ("Kaç?" sorusuna cevap verir.)
  • Üç elma
  • On öğrenci
• Sıra Sayı Sıfatları: Varlıkların sırasını bildirir. ("Kaçıncı?" sorusuna cevap verir.)
  • Birinci kat
  • Beşinci sıra
• Üleştirme Sayı Sıfatları: Varlıkların bölüştürülme oranını bildirir. ("Kaçar?" sorusuna cevap verir.)
  • İkişer kalem
  • Beşer grup
• Kesir Sayı Sıfatları: Varlıkların kesirle ilgili durumunu bildirir.
  • Yarım ekmek
  • Çeyrek saat

c) Belgisiz Sıfatlar

Varlıkların sayısını veya miktarını tam olarak belirtmeden, genel veya belirsiz olarak bildiren sıfatlardır. ("Kaç tane?", "Ne kadar?" gibi sorulara tam cevap vermezler.)

• Bazı insanlar
• Birkaç kitap
• Her öğrenci
• Bütün gün
• Çok para
• Az zaman
• Bir çocuk (Buradaki "bir", belirsizlik sıfatıdır, sayı sıfatı değildir.)

d) Soru Sıfatları

Varlıklarla ilgili bilgi almak için sorulan, sorudan sonra gelen ismin durumunu bildiren sıfatlardır.

• Nasıl bir ev?
• Hangi yoldan gidelim?
• Kaç kişi geldi?
• Kaçıncı durakta inmeliyiz?

Sıfat Tamlaması

Sıfat ve ismin bir araya gelerek oluşturduğu yapıya sıfat tamlaması denir. Sıfat tamlamasında sıfat, ismi niteleyen veya belirten sözcüktür; isim ise tamlanan görevindedir.

• Güzel çiçek (Sıfat: Güzel, İsim: Çiçek)
• O araba (Sıfat: O, İsim: Araba)
• Üç elma (Sıfat: Üç, İsim: Elma)

Önemli Notlar 📌

• Sıfatlar tek başlarına anlam taşımazlar, mutlaka bir isimle birlikte kullanılırlar.
• Bir kelimenin sıfat olup olmadığını anlamak için, o kelimeden sonra gelen isme "nasıl?", "hangi?", "kaç?", "kaçıncı?", "kaçar?", "ne kadar?" gibi sorular sorulabilir.
• "Bir" kelimesi hem sayı sıfatı (asıl sayı sıfatı) hem de belgisiz sıfat olabilir. Cümledeki anlamına bakarak ayırımı yapılır.