Sesteş Ders Notu

5. Sınıf Türkçe: Sesteş Kelimeler 🗣️

Türkçede aynı şekilde yazılıp okunduğu halde anlamları birbirinden farklı olan kelimelere "sesteş kelimeler" veya "eş sesli kelimeler" denir. Bu kelimeler, cümlenin bütününde veya kelimenin kullanıldığı bağlama göre anlam kazanır. Sesteş kelimeler, dilimizi zenginleştiren ve aynı zamanda dikkatli kullanılması gereken önemli bir dil unsurudur. 5. sınıfta bu konuyu öğrenerek kelime dağarcığımızı genişleteceğiz ve anlamı doğru çıkarabilme becerimizi geliştireceğiz.

Sesteş Kelimelerin Özellikleri

• Yazılışları ve okunuşları aynıdır.
• Anlamları birbirinden tamamen farklıdır.
• Hangi anlama geldikleri, cümlenin bağlamından anlaşılır.

Yaygın Sesteş Kelimeler ve Örnek Cümleler

1. Yüz

• Anlam 1: Sayı olarak 100.
• Anlam 2: İnsanın veya hayvanın alın, göz, burun, ağız gibi organlarını içeren ön bölümü.
• Anlam 3: Bir şeyin bir tarafı, cephe.
• Anlam 4: Bir yere doğru gitmek, ilerlemek (denizde veya havada).

Örnek Cümleler:

• Bugün yüz lira kazandım. (Sayı)
• Çocuk, denizde yüzmeyi çok seviyor. (Hareket)
• Her zaman dik yüzünü tutmalısın. (Vücut bölümü)
• Geminin ön yüzü limana dönüktü. (Taraf)

2. Gül

• Anlam 1: Kokulu, renkli bir çiçek.
• Anlam 2: Yüzünde sevinç veya memnuniyet ifadesiyle gülümsemek eylemi.

Örnek Cümleler:

• Anneme kırmızı bir gül aldım. (Çiçek)
• Bu habere çok sevindim ve güldüm. (Gülümseme)

3. At

• Anlam 1: Dört ayaklı, güçlü bir binek hayvanı.
• Anlam 2: Bir şeyi fırlatmak, göndermek.
• Anlam 3: Bir oyunda kullanılan taşlardan biri (tavla vb.).

Örnek Cümleler:

• Çiftlikteki at çok hızlı koşuyordu. (Hayvan)
• Topu arkadaşına doğru attı. (Fırlatmak)
• Tavla oynarken atları iyi kullanmalısın. (Oyun taşı)

4. Yaz

• Anlam 1: Yılın sıcak mevsimi.
• Anlam 2: Bir metni veya notu kağıda geçirme eylemi.

Örnek Cümleler:

• Yaz tatilinde denize girdik. (Mevsim)
• Öğretmenimiz defterlerimize yeni konuyu yazmamızı istedi. (Yazmak)

5. Dal

• Anlam 1: Ağaçların, bitkilerin dalları.
• Anlam 2: Bir yerden ayrılıp başka bir yöne gitmek, sapmak.
• Anlam 3: Bir akarsuyun ana yatağından ayrılan kolu.

Örnek Cümleler:

• Ağacın en yüksek dalına bir kuş yuva yapmış. (Bitki bölümü)
• Ana yoldan ayrılıp küçük bir köye daldık. (Sapmak)
• Nehrin bir dalı ormanlık alana doğru akıyordu. (Akarsu kolu)

Dikkat Edilmesi Gerekenler

Sesteş kelimeleri karıştırmamak için cümlenin tamamını dikkatlice okumak ve kelimenin hangi anlamda kullanıldığını bağlamından çıkarmak çok önemlidir. Günlük hayatta karşımıza çıkan birçok kelimenin sesteş olabileceğini unutmamalıyız.

Çözümlü Örnek

Soru: Aşağıdaki cümlelerde altı çizili kelimelerden hangisi sesteş bir kelimedir ve hangi anlamıyla kullanılmıştır?

1. Bahçedeki güller çok güzel kokuyor.
2. Öğretmenimiz, tahtaya bir gül çizdi.

Çözüm:

Her iki cümlede de "gül" kelimesi kullanılmıştır. Ancak anlamları farklıdır.

• Birinci cümlede "gül" kelimesi, bir çiçek anlamında kullanılmıştır.
• İkinci cümlede "gül" kelimesi, bir resim veya çizim anlamında kullanılmıştır. (Burada çizilen şeyin bir çiçek resmi olduğunu varsayıyoruz, ancak "gül" kelimesinin kendisi çizim eylemiyle ilişkilendiriliyor.)

Bu nedenle, her iki cümledeki "gül" kelimesi de sesteştir ve farklı anlamlarda kullanılmıştır.

Günlük Hayattan Örnekler

Kızılderililerin "ok" kelimesi hem bir silah (yay ile atılan) hem de bir yönü (sağa ok, sola ok) ifade edebilir. "Yol" kelimesi bir ulaşım aracı olabileceği gibi, bir durumun gidişatını da belirtebilir ("Bu işin sonu iyi yol değil."). Bu gibi örnekler, sesteş kelimelerin hayatımızdaki yerini gösterir.