Noktalama İşaretleri Ders Notu

Türkçede cümlelerin anlamını daha doğru iletmek, okumayı ve anlamayı kolaylaştırmak için noktalama işaretleri kullanılır. Bu işaretler, yazıdaki duraklamaları, vurguları, duyguları ve ilişkileri belirtir.

Noktalama İşaretleri Nelerdir? 🤔

1. Nokta (.)

• Bitmiş cümlelerin sonuna konur:
  • Bugün hava çok güzeldi.
  • Okuldan sonra eve geldim.
• Bazı kısaltmaların sonuna konur:
  • Dr. (Doktor)
  • Cad. (Cadde)
  • Mah. (Mahalle)
• Sıra sayılarını belirtmek için rakamdan sonra konur:
  • 3. (üçüncü)
  • 5. (beşinci)
  • 10. (onuncu)
• Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yılı gösteren sayıları ayırmak için konur:
  • 29.10.1923
  • 15.05.2024
• Saat ve dakika gösteren sayıları ayırmak için konur:
  • Tren 09.15'te kalkacak.
  • Ders 14.30'da başlıyor.

2. Virgül (,)

• Birbiri ardınca sıralanan eş görevli kelime ve kelime gruplarının arasına konur:
  • Pazardan elma, armut, muz aldık.
  • Akıllı, çalışkan, başarılı bir öğrenciydi.
• Sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur:
  • Eve geldi, yemeğini yedi, ders çalışmaya başladı.
  • Güneş doğdu, kuşlar ötmeye başladı.
• Uzun cümlelerde yüklemden uzak düşmüş özneyi belirtmek için konur:
  • Ayşe, dün akşam televizyonda izlediği filmi arkadaşlarına anlattı.
• Hitap kelimelerinden sonra konur:
  • Sevgili Arkadaşım,
  • Değerli Öğrenciler,
• Anlama güç kazandırmak için tekrarlanan kelimeler arasına konur:
  • Akşam, yine akşam, yine akşam.

3. Soru İşareti (?)

• Soru bildiren cümle veya sözlerin sonuna konur:
  • Nasılsın?
  • Bugün okula gelecek misin?
  • Bu kitabı okudun mu?
• Bilinmeyen, kesin olmayan veya şüpheyle karşılanan yer, tarih vb. durumlar için kullanılır:
  • Yunus Emre (1238?-1320)
  • Doğum yeri: Ankara (?)

4. Ünlem İşareti (!)

• Sevinç, korku, şaşkınlık, acı gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna konur:
  • Yaşasın! Tatil başladı!
  • Eyvah! Geç kaldım!
  • Aman Allah'ım! Ne kadar güzel!
• Seslenme, hitap ve uyarı sözlerinden sonra konur:
  • Dur!
  • Hey çocuklar!
  • Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz'dir, ileri!

5. Kısa Çizgi (-)

• Satıra sığmayan kelimeler bölünürken satır sonuna konur:
  • ...öğret-
  • men...
• Kelimelerin köklerini, eklerini ayırmak için kullanılır:
  • oku-mak
  • git-ti
• Heceleri göstermek için kullanılır:
  • a-ra-ba
  • o-kul
• Matematikte çıkarma işlemi işareti olarak kullanılır:
  • \( 10 - 3 = 7 \)
  • \( 25 - 12 = 13 \)
• Arasında, ve, ile, ila, ...-den ...-e anlamlarını vermek için kelimeler veya sayılar arasına konur:
  • Türkçe-Almanca Sözlük
  • 09.00-17.00 saatleri arasında
  • Bursa-İstanbul yolu

6. Uzun Çizgi (—) (Konuşma Çizgisi)

• Yazıda satır başına alınan konuşmaları göstermek için kullanılır:
  • Ali sordu:
  • — Buraya nasıl geldin?
  • Ayşe cevap verdi:
  • — Otobüsle geldim.

7. Tırnak İşareti (" ")

• Başka bir kimseden veya yazıdan olduğu gibi aktarılan sözler tırnak içine alınır:
  • Atatürk "Hayatta en hakiki mürşit ilimdir." demiştir.
  • Öğretmenimiz "Derslerinize düzenli çalışın." diye öğüt verdi.
• Cümle içinde özellikle belirtilmek istenen sözler tırnak içine alınabilir:
  • Bugünkü konumuz "Noktalama İşaretleri" idi.
• Kitap ve yazı adları tırnak içine alınabilir:
  • Orhan Veli'nin "Gün Olur" şiirini çok severim.

8. Kesme İşareti (')

• Özel adlara getirilen iyelik, durum ve bildirme eklerini ayırmak için kullanılır:
  • Türkiye'nin başkenti Ankara'dır.
  • Mehmet'e kitabı verdim.
  • Ayşe'nin kalemi.
• Sayılarla getirilen ekleri ayırmak için kullanılır:
  • 1923'te Cumhuriyet ilan edildi.
  • 5. kattan düştü.
• Bir ek veya harften sonra gelen ekleri ayırmak için kullanılır:
  • a'dan z'ye kadar.
  • Türkçede -lık'la yapılan kelimeler.

9. İki Nokta (:)

• Kendisiyle ilgili örnek verilecek cümlenin sonuna konur:
  • Milli Edebiyat Dönemi yazarları şunlardır: Ömer Seyfettin, Ziya Gökalp, Mehmet Emin Yurdakul.
  • Sebzelerden en sevdiklerim: domates, salatalık, havuç.
• Kendisiyle ilgili açıklama yapılacak cümlenin sonuna konur:
  • Bu kararın iki nedeni vardı: birincisi zaman, ikincisi maliyet.
• Karşılıklı konuşmalarda konuşan kişinin adından sonra konur:
  • Öğretmen: Çocuklar, ödevlerinizi yaptınız mı?
  • Ali: Evet öğretmenim.

10. Üç Nokta (...)

• Tamamlanmamış cümlelerin sonuna konur:
  • Ne güzel bir manzara...
  • Yolda giderken...
• Kaba sayıldığı için veya bir başka nedenden dolayı söylenmek istenmeyen kelime ve bölümlerin yerine konur:
  • Araba kullanırken kaza yaptı, bütün parası... gitti.
• Alıntılarda başta, ortada veya sonda atlanılan yerleri belirtmek için konur:
  • "...bir zamanlar bu ormanda yaşayan bir prenses vardı..."