🎓 5. Sınıf
📚 5. Sınıf Türkçe
💡 5. Sınıf Türkçe: Kök ve ek bilgisi Çözümlü Örnekler
5. Sınıf Türkçe: Kök ve ek bilgisi Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Aşağıdaki cümlede altı çizili olan kelimenin kökünü ve bu kökün türünü (isim mi, fiil mi) belirleyiniz.
"Dün akşam çok güzel bir kitap okudum."
Çözüm:
Bir kelimenin kökünü bulmak için, kelimenin anlamlı en küçük parçasını bulmalıyız.
- 🔍 Kelime: Kitap
- 💡 Kök: Kitap
- 📌 Açıklama: Kelime zaten hiçbir ek almamıştır, bu yüzden kendisi kök halindedir.
- ✅ Kökün Türü: "Kitap" bir varlığın adı olduğu için İsim Köküdür. (Kitap-mak diyemediğimiz için isimdir.)
Örnek 2:
Aşağıdaki kelimelerin hangisinde kök ile ek arasında anlamlı bir ilişki yoktur?
A) Gözlük
B) Balıkçı
C) Kelebek
D) Yazlık
Çözüm:
Kök, kelimenin tamamıyla anlam ilişkisi olan en küçük parçadır. Şıkları inceleyelim:
- A) Gözlük: Kökü "Göz"dür. Gözlük, göze takılan bir araçtır. (İlişki var)
- B) Balıkçı: Kökü "Balık"tır. Balıkçı, balık satan kişidir. (İlişki var)
- C) Kelebek: Bu kelimenin kökü "Kel" olamaz. Çünkü "Kel" ile "Kelebek" arasında hiçbir anlam bağı yoktur. Kelime kök halindedir.
- D) Yazlık: Kökü "Yaz"dır. Yazlık, yaz mevsiminde kullanılan yerdir. (İlişki var)
Örnek 3:
"Simitçi" kelimesini kök ve eklerine ayırarak, kullanılan ekin türünü belirtiniz.
Çözüm:
Kelimeyi parçalarına ayıralım:
- 📌 Kelime: Simitçi
- 🔍 Kök: Simit (İsim Kökü)
- ➕ Ek: -çi
- 💡 Ekin Türü: "Simit" bir yiyecek adıyken, "-çi" eki gelerek "simit satan kişi" anlamında yeni bir kelime türetmiştir.
- ✅ Sonuç: Kelimenin anlamını değiştirdiği için bu ek bir Yapım Ekidir.
Örnek 4:
Bir kelimeye yapım eki geldiğinde o kelimenin anlamı değişir ve yeni bir kavram ortaya çıkar.
Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili kelime yeni bir anlam kazanmıştır?
1. Masadaki kalemler benim.
2. Annem çok güzel tuzlu kurabiye yapar.
Çözüm:
Eklerin işlevlerini inceleyelim:
- 1. Cümle (Kalemler): "Kalem" kelimesine "-ler" eki gelmiştir. Bu ek sadece birden fazla kalem olduğunu belirtir, kalemin ne olduğunu değiştirmez. Bu bir çekim ekidir.
- 2. Cümle (Tuzlu): "Tuz" bir baharat adıyken, "-lu" eki gelerek "içinde tuz bulunan" anlamında yeni bir sıfat türetmiştir.
- ✅ Sonuç: 2. cümledeki "tuzlu" kelimesi yapım eki alarak yeni bir anlam kazanmıştır.
Örnek 5:
Mutfakta kullandığımız "Şekerlik" kelimesinin kökü nedir ve bu kelimeye gelen ek hangi anlamı katmıştır? 💡
Çözüm:
Günlük hayatta sıkça kullandığımız bu kelimeyi inceleyelim:
- 🍬 Kök: Şeker (İsim kök)
- 🛠️ Ek: -lik
- 📌 Anlam Değişimi: "Şeker" bir gıda maddesidir. "-lik" eki gelerek "şeker koymaya yarayan kap" anlamı kazandırmıştır.
- ✅ Kural: "-lık, -lik, -luk, -lük" ekleri genellikle yer, araç veya meslek isimleri türetir.
Örnek 6:
Aşağıdaki kelimelerden hangisinin kökü fiildir?
A) Yolcu
B) Sevgi
C) Suluk
D) Başlık
Çözüm:
Kökün fiil olup olmadığını anlamak için köke "-mak / -mek" eklerini getiririz:
- A) Yolcu: Kökü "Yol". Yol-mak (Anlamsız, isim kök)
- B) Sevgi: Kökü "Sev". Sev-mek (Anlamlı, fiil kök) ✅
- C) Suluk: Kökü "Su". Su-mak (Anlamsız, isim kök)
- D) Başlık: Kökü "Baş". Baş-mak (Anlamsız, isim kök)
Örnek 7:
"Çiçekler" kelimesindeki "-ler" ekinin görevi nedir?
Çözüm:
Kelimeyi inceleyelim:
- 🌸 Kök: Çiçek
- ➕ Ek: -ler
- 💡 Görevi: Bu ek, kelimenin anlamını değiştirip yeni bir kelime yapmaz. Sadece çiçeklerin sayısının birden fazla olduğunu bildirir.
- ✅ Tanım: Bu ek bir Çoğul Ekidir ve çekim ekleri grubuna girer.
Örnek 8:
Aşağıdaki tabloda kelimeler ve kökleri eşleştirilmiştir. Hangi eşleştirme hatalıdır?
\( 1. \) Bilgi \( \rightarrow \) Bil-
\( 2. \) Gözcü \( \rightarrow \) Göz
\( 3. \) Baloncu \( \rightarrow \) Bal
Çözüm:
Eşleştirmeleri tek tek kontrol edelim:
- 1. Bilgi \( \rightarrow \) Bil-: Bilmek eylemi ile bilgi arasında anlam bağı vardır. Doğru.
- 2. Gözcü \( \rightarrow \) Göz: Göz organı ile gözlemek/gözcü arasında anlam bağı vardır. Doğru.
- 3. Baloncu \( \rightarrow \) Bal: "Bal" ile "Balon" arasında hiçbir anlam ilişkisi yoktur. Balon kelimesinin kökü kendisidir (Balon). Hatalı. ❌
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/5-sinif-turkce-kok-ve-ek-bilgisi/sorular