📝 5. Sınıf Türkçe: İsimlerin Yerini Tutan Kelimeler Ders Notu
5. Sınıf Türkçe: İsimlerin Yerini Tutan Kelimeler (Zamirler) 📝
Türkçede bir ismi tekrar tekrar kullanmaktan kaçınmak için onun yerine geçen kelimeler kullanırız. Bu kelimelere zamir veya adıl denir. Zamirler, cümlede isimlerin yerini tutarak anlatımı daha akıcı ve anlaşılır hale getirirler. 5. sınıfta öğreneceğimiz zamirler genellikle insan adlarının yerine kullanılır.
Kişi Zamirleri (Şahıs Zamirleri) 🧑🤝🧑
Kişi zamirleri, konuşma sırasında veya bahsedilen kişilerin yerine kullanılan zamirlerdir. Dilimizde altı temel kişi zamiri bulunur:
- Ben (1. tekil kişi)
- Sen (2. tekil kişi)
- O (3. tekil kişi)
- Biz (1. çoğul kişi)
- Siz (2. çoğul kişi)
- Onlar (3. çoğul kişi)
Bu zamirler, cümlenin içinde tek başlarına kullanılabildikleri gibi, ismin hallerine göre ekler alarak da kullanılabilirler. Örneğin:
- Beni çağırdı. (Ben zamiri, belirtme hal ekini almış.)
- Sana bir sır vereceğim. (Sen zamiri, yönelme hal ekini almış.)
- O, çok akıllı bir çocuk. (O zamiri, yalın halde kullanılmış.)
- Bizimle gelmek ister misin? (Biz zamiri, ilgi (tamlayan) hal ekini almış.)
- Sizlere bir haberim var. (Siz zamiri, ilgi (tamlayan) hal ekini almış.)
- Onlardan yardım istedik. (Onlar zamiri, ayrılma hal ekini almış.)
Çözümlü Örnekler:
- Cümle: Ali, Ayşe'yi gördü ve ona selam verdi.
- Bu cümlede "ona" kelimesi, "Ali" veya "Ayşe" isminin yerine kullanılmış bir kişi zamiridir. (Burada Ayşe'nin yerine kullanılmıştır.)
- Cümle: Yarın biz sinemaya gideceğiz.
- Bu cümlede "biz" kelimesi, konuşan grubun yerine kullanılmış bir kişi zamiridir.
- Cümle: Kitabı sen mi aldın?
- Bu cümlede "sen" kelimesi, konuşulan kişinin yerine kullanılmış bir kişi zamiridir.
İşaret Zamirleri (Gösterme Zamirleri) 👉
İşaret zamirleri, varlıkları veya kavramları işaret ederek belirten zamirlerdir. En sık kullanılan işaret zamirleri şunlardır:
- Bu
- Şu
- O (İşaret yoluyla da kullanılabilir.)
- Bunlar
- Şunlar
- Onlar (İşaret yoluyla da kullanılabilir.)
İşaret zamirleri de kişi zamirleri gibi ismin hallerine göre ekler alabilirler:
- Bunu bana ver.
- Şu çok güzelmiş.
- O, benim en sevdiğim oyuncak.
- Bunları kim yaptı?
- Şunlar ne kadar parlak!
- Onları yanımıza çağırdık.
Önemli Not: "O" ve "Onlar" kelimeleri hem kişi zamiri hem de işaret zamiri olarak kullanılabilir. Cümledeki anlamına bakarak hangi zamir olduğunu anlamalıyız.
Çözümlü Örnekler:
- Cümle: Bu, benim en sevdiğim çiçek.
- Burada "Bu" kelimesi, belirli bir çiçeği işaret ederek onun adının yerine kullanılmıştır. Bu bir işaret zamiridir.
- Cümle: Onlar bahçede oynuyorlar.
- Eğer "onlar" kelimesi belirli kişileri (çocukları, insanları) işaret ediyorsa kişi zamiridir. Eğer belirli nesneleri (topları, oyuncakları) işaret ediyorsa işaret zamiridir. Bu cümlede, eğer bahçede oynayanlar insanlar ise kişi zamiridir.
Soru Zamirleri ❓
Soru zamirleri, bir ismin yerini tutan ve aynı zamanda soru soran zamirlerdir. Başlıca soru zamirlerimiz şunlardır:
- Kim? (İnsanlar için)
- Ne? (Varlıklar, kavramlar için)
- Neresi? (Yer bildirenler için)
- Hangisi? (Seçenekler arasından birini sormak için)
- Kaçı? (Sayı bildirenler için)
Soru zamirleri de cümlenin içinde farklı şekillerde kullanılabilir ve ismin hallerine göre ekler alabilir:
- Kapıyı kim çaldı? (Kim zamiri, yalın halde.)
- Çantanda ne var? (Ne zamiri, yalın halde.)
- Evimizin neresi en çok hoşuna gitti? (Neresi zamiri, yalın halde.)
- Verdiğin hediyelerden hangisi senin? (Hangisi zamiri, yalın halde.)
- Sınıfta kaçı matematik ödevini bitirdi? (Kaçı zamiri, yalın halde.)
Çözümlü Örnekler:
- Cümle: Bu pastayı kim yaptı?
- Burada "kim" kelimesi, pastayı yapan kişinin adının yerini tutmuş ve bir soru sormuştur. Bu bir soru zamiridir.
- Cümle: Masanın üzerindeki kitaplardan hangisi senin?
- Burada "hangisi" kelimesi, belirli bir kitaptan bahsederek onun adının yerini tutmuş ve bir soru sormuştur. Bu bir soru zamiridir.
Belgisiz Zamirler (Belirli Olmayan Zamirler) ❓
Belgisiz zamirler, adın yerini tutarlar ancak hangi adı tuttukları tam olarak belli değildir. Belirli olmayan, genel bir varlığı veya kişiyi ifade ederler. Başlıca belgisiz zamirler şunlardır:
- Herkes
- Hepsi
- Bazısı
- Birkaçı
- Biri
- Hiçbiri
- Kimse
- Öteki
- Beriki
Bu zamirler de ismin hallerine göre ekler alabilirler:
- Herkes toplandı.
- Hepsi gelmişti.
- Söylediklerimin bazısı doğruydu.
- Arkadaşlardan birkaçı seni sordu.
- Kitaplardan biri kaybolmuş.
- Bu konuyu hiçbiri anlamadı.
- Sınıfta kimse kalmamıştı.
- Öteki tarafa geçelim.
Çözümlü Örnekler:
- Cümle: Herkes bu habere çok sevindi.
- Burada "herkes" kelimesi, belirli bir grup insandan bahsederek onların adlarının yerine kullanılmıştır. Bu bir belgisiz zamirdir.
- Cümle: Söylediklerimin bazısı doğruydu.
- Burada "bazısı" kelimesi, söylenenlerin bir kısmını ifade eder ancak tam olarak hangileri olduğu belirtilmemiştir. Bu bir belgisiz zamirdir.
Dönüşlülük Zamiri (Dönüşlü Zamir) ↩️
Dönüşlülük zamiri, eylemin kim tarafından yapıldığını ve eylemin kimin üzerine döndüğünü bildiren tek bir zamirdir:
- Kendi
Bu zamir de ismin hallerine göre ekler alarak kullanılır:
- Ali kendi başına oyun oynuyor.
- Bu elbiseyi kendim diktim.
- Onlar kendilerine bir ev aldılar.
- Siz kendiniz karar vermelisiniz.
Çözümlü Örnekler:
- Cümle: Ayşe, kendi odasını topladı.
- Burada "kendi" kelimesi, Ayşe'nin kendi eylemini kendi üzerine döndürdüğünü ifade eder. Bu bir dönüşlülük zamiridir.
- Cümle: Bu yemeği kendim yaptım.
- Burada "kendim" kelimesi, eylemin (yapma) yapana (ben) döndüğünü belirtir. Bu bir dönüşlülük zamiridir.