💡 5. Sınıf Sosyal Bilgiler: İkinci dönem ikinci yazılı Çözümlü Örnekler
1
Çözümlü Örnek
Kolay Seviye
Ekonomik faaliyetler; üretim, dağıtım ve tüketim olmak üzere üç temel aşamadan oluşur. Buğdayın tarlaya ekilmesinden, fırından ekmek olarak alınmasına kadar geçen süreci bu kavramlara göre sınıflandırınız.
Çiftçinin tarlayı sürüp buğdayı hasat etmesi
Kamyonların buğdayı un fabrikasına taşıması
Fırından taze ekmek satın alıp yemek
Çözüm ve Açıklama
Bu süreçleri şu şekilde gruplandırabiliriz:
✅ Üretim: Çiftçinin tarlayı sürüp buğdayı hasat etmesi ve fabrikada un haline getirilmesi aşamasıdır. Yeni bir ürün ortaya koyulur.
✅ Dağıtım: Hasat edilen buğdayın veya üretilen unun kamyonlarla fırınlara ve marketlere taşınması aşamasıdır. Ürünün ulaşımı sağlanır.
✅ Tüketim: İhtiyacımız olan ekmeği fırından satın alıp yememiz aşamasıdır. Ürünün kullanılmasıdır.
2
Çözümlü Örnek
Orta Seviye
Bilinçli bir tüketici, bir mal veya hizmeti satın alırken sadece fiyatına bakmaz. Bilinçli bir tüketicinin alışveriş yaparken ve sonrasında dikkat etmesi gereken 3 önemli kuralı yazınız. 🛒
Çözüm ve Açıklama
Bilinçli bir tüketici şu adımları izlemelidir:
1️⃣ Kalite Kontrolü: Ürünlerin üzerinde TSE (Türk Standartları Enstitüsü) damgasının olup olmadığına bakmalıdır.
2️⃣ Son Kullanma Tarihi: Özellikle gıda ve ilaç alırken SKT (Son Kullanma Tarihi) bilgisini mutlaka kontrol etmelidir.
3️⃣ Belge Alımı: Alışveriş sonrası herhangi bir sorunda hakkını arayabilmek için mutlaka fiş veya fatura almalıdır. Ayrıca dayanıklı tüketim malları için garanti belgesini onaylatmalıdır.
3
Çözümlü Örnek
Yeni Nesil Soru
İnternet üzerinden araştırma yapan bir öğrenci, ulaştığı her bilginin doğru olmadığını fark etmiştir. "Bilgi kirliliği" yaşamamak ve güvenilir bilgiye ulaşmak için bu öğrenciye hangi tavsiyelerde bulunursunuz? 💻
Çözüm ve Açıklama
Güvenilir bilgiye ulaşmak için şu yöntemler izlenmelidir:
🔍 Resmi Uzantılar: Bilgi ararken öncelikle sonu .gov (devlet kurumları) ve .edu (üniversiteler) ile biten resmi siteler tercih edilmelidir.
🔍 Karşılaştırma Yapma: Tek bir internet sitesindeki bilgiyle yetinilmemeli, bilgi en az \( 2 \) veya \( 3 \) farklı kaynaktan teyit edilmelidir.
🔍 Güncellik: Bilginin güncel olup olmadığına, yayınlanma tarihine dikkat edilmelidir.
🔍 Kim/Ne/Nerede: Haberin kaynağı belli olmayan, "tık tuzağı" içeren sitelerden uzak durulmalıdır.
4
Çözümlü Örnek
Orta Seviye
Ülkemizde farklı coğrafi özelliklere bağlı olarak farklı ekonomik faaliyetler gelişmiştir. Aşağıdaki eşleştirmelerden hangileri doğrudur?
I. Erzurum-Kars Çevresi \(\rightarrow\) Büyükbaş Hayvancılık
II. Akdeniz Kıyıları \(\rightarrow\) Turizm ve Seracılık
III. Karadeniz Bölgesi \(\rightarrow\) Taş Kömürü ve Madencilik (Zonguldak)
Çözüm ve Açıklama
Verilen eşleştirmelerin tamamı doğrudur. Sebepleri ise şunlardır:
📍 Erzurum-Kars: Yaz yağışlarıyla yeşeren gür otlaklar sayesinde büyükbaş hayvancılık için çok uygundur.
📍 Akdeniz: Yaz mevsiminin uzun sürmesi ve sıcaklık değerlerinin yüksek olması nedeniyle deniz turizmi ve kışın yapılan seracılık gelişmiştir.
📍 Zonguldak: Yer altı kaynakları bakımından zengin olan bu bölgede taş kömürü yatakları bulunduğu için madencilik ön plandadır.
5
Çözümlü Örnek
Günlük Hayattan Örnek
Toplumun temel ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla kurulan Resmi Kurumlar ile Sivil Toplum Kuruluşları (STK) arasındaki temel farklar nelerdir? Örneklerle açıklayınız. 🏛️🤝
Çözüm ve Açıklama
Resmi kurumlar ve STK'lar arasındaki farklar şunlardır:
🏢 Resmi Kurumlar: Devlet tarafından kurulur. Çalışanlar maaş alır (Örn: Milli Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Valilikler).
🤝 STK'lar: Gönüllü bireyler tarafından kurulur. Çalışanlar gönüllülük esasına göre çalışır, kazanç amacı gütmezler (Örn: Kızılay, Yeşilay, LÖSEV, TEMA).
💰 Giderler: Resmi kurumların giderlerini devlet karşılar; STK'ların giderleri ise bağışlar ve üye aidatları ile karşılanır.
6
Çözümlü Örnek
Zor Seviye
Yaşadığımız yerdeki yerel yönetim birimleri halkın huzuru ve hizmet alması için çalışır. Merkeze bağlı yönetimler ile Yerel yönetimleri ayırarak yöneticilerini belirtiniz. 🏘️
Çözüm ve Açıklama
Yönetim birimlerini şu şekilde ikiye ayırabiliriz:
1. Merkeze Bağlı Yönetimler (Atama ile gelirler):
📌 Vali: İlin en yetkili yöneticisidir.
📌 Kaymakam: İlçenin en yetkili yöneticisidir.
2. Yerel Yönetimler (Seçim ile gelirler):
🗳️ Belediye Başkanı: İl, ilçe veya beldenin yol, temizlik, su gibi hizmetlerinden sorumludur.
🗳️ Muhtar: Köy veya mahallenin en küçük yönetim biriminin başıdır.
7
Çözümlü Örnek
Yeni Nesil Soru
Dünya üzerindeki tüm çocuklar doğuştan bazı haklara sahiptir. Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'ye göre çocukların sahip olduğu temel haklardan \( 4 \) tanesini yazınız. 🎈
Çözüm ve Açıklama
Çocukların vazgeçilemez temel hakları şunlardır:
👶 Yaşama Hakkı: Her çocuğun hayatta kalma ve sağlıklı büyüme hakkı vardır.
📚 Eğitim Hakkı: Her çocuk ücretsiz ve nitelikli eğitim alma hakkına sahiptir.
🏥 Sağlık Hakkı: Hastalandığında tedavi olma ve tıbbi bakım alma hakkı vardır.
⚽ Oyun ve Dinlenme Hakkı: Çocukların boş zamanlarını değerlendirme ve oyun oynama hakkı yasalarla korunur.
Not: Bu hakları korumak amacıyla Birleşmiş Milletler bünyesinde UNICEF kurulmuştur.
8
Çözümlü Örnek
Günlük Hayattan Örnek
Ülkeler ihtiyaç duydukları ancak kendi topraklarında üretemedikleri ürünleri başka ülkelerden satın alırlar. Kendi ürettikleri fazla ürünleri ise başka ülkelere satarlar. İthalat ve İhracat kavramlarını açıklayarak birer örnek veriniz. 🚢
Çözüm ve Açıklama
Dış ticaretin iki temel unsuru şunlardır:
📤 İhracat (Dış Satım): Bir ülkenin ürettiği malları başka ülkelere satmasıdır. Örnek: Türkiye'nin Almanya'ya fındık veya beyaz eşya satması.
📥 İthalat (Dış Alım): Bir ülkenin başka ülkelerden mal satın almasıdır. Örnek: Türkiye'nin başka ülkelerden petrol, doğalgaz veya tropikal meyveler (muz, kahve) alması.
Akılda Tutma İpucu: İhracat kelimesindeki "at" hecesinden dışarıya satmak, ithalat kelimesindeki "al" hecesinden dışarıdan almak olduğu hatırlanabilir.
5. Sınıf Sosyal Bilgiler: İkinci dönem ikinci yazılı Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Ekonomik faaliyetler; üretim, dağıtım ve tüketim olmak üzere üç temel aşamadan oluşur. Buğdayın tarlaya ekilmesinden, fırından ekmek olarak alınmasına kadar geçen süreci bu kavramlara göre sınıflandırınız.
Çiftçinin tarlayı sürüp buğdayı hasat etmesi
Kamyonların buğdayı un fabrikasına taşıması
Fırından taze ekmek satın alıp yemek
Çözüm:
Bu süreçleri şu şekilde gruplandırabiliriz:
✅ Üretim: Çiftçinin tarlayı sürüp buğdayı hasat etmesi ve fabrikada un haline getirilmesi aşamasıdır. Yeni bir ürün ortaya koyulur.
✅ Dağıtım: Hasat edilen buğdayın veya üretilen unun kamyonlarla fırınlara ve marketlere taşınması aşamasıdır. Ürünün ulaşımı sağlanır.
✅ Tüketim: İhtiyacımız olan ekmeği fırından satın alıp yememiz aşamasıdır. Ürünün kullanılmasıdır.
Örnek 2:
Bilinçli bir tüketici, bir mal veya hizmeti satın alırken sadece fiyatına bakmaz. Bilinçli bir tüketicinin alışveriş yaparken ve sonrasında dikkat etmesi gereken 3 önemli kuralı yazınız. 🛒
Çözüm:
Bilinçli bir tüketici şu adımları izlemelidir:
1️⃣ Kalite Kontrolü: Ürünlerin üzerinde TSE (Türk Standartları Enstitüsü) damgasının olup olmadığına bakmalıdır.
2️⃣ Son Kullanma Tarihi: Özellikle gıda ve ilaç alırken SKT (Son Kullanma Tarihi) bilgisini mutlaka kontrol etmelidir.
3️⃣ Belge Alımı: Alışveriş sonrası herhangi bir sorunda hakkını arayabilmek için mutlaka fiş veya fatura almalıdır. Ayrıca dayanıklı tüketim malları için garanti belgesini onaylatmalıdır.
Örnek 3:
İnternet üzerinden araştırma yapan bir öğrenci, ulaştığı her bilginin doğru olmadığını fark etmiştir. "Bilgi kirliliği" yaşamamak ve güvenilir bilgiye ulaşmak için bu öğrenciye hangi tavsiyelerde bulunursunuz? 💻
Çözüm:
Güvenilir bilgiye ulaşmak için şu yöntemler izlenmelidir:
🔍 Resmi Uzantılar: Bilgi ararken öncelikle sonu .gov (devlet kurumları) ve .edu (üniversiteler) ile biten resmi siteler tercih edilmelidir.
🔍 Karşılaştırma Yapma: Tek bir internet sitesindeki bilgiyle yetinilmemeli, bilgi en az \( 2 \) veya \( 3 \) farklı kaynaktan teyit edilmelidir.
🔍 Güncellik: Bilginin güncel olup olmadığına, yayınlanma tarihine dikkat edilmelidir.
🔍 Kim/Ne/Nerede: Haberin kaynağı belli olmayan, "tık tuzağı" içeren sitelerden uzak durulmalıdır.
Örnek 4:
Ülkemizde farklı coğrafi özelliklere bağlı olarak farklı ekonomik faaliyetler gelişmiştir. Aşağıdaki eşleştirmelerden hangileri doğrudur?
I. Erzurum-Kars Çevresi \(\rightarrow\) Büyükbaş Hayvancılık
II. Akdeniz Kıyıları \(\rightarrow\) Turizm ve Seracılık
III. Karadeniz Bölgesi \(\rightarrow\) Taş Kömürü ve Madencilik (Zonguldak)
Çözüm:
Verilen eşleştirmelerin tamamı doğrudur. Sebepleri ise şunlardır:
📍 Erzurum-Kars: Yaz yağışlarıyla yeşeren gür otlaklar sayesinde büyükbaş hayvancılık için çok uygundur.
📍 Akdeniz: Yaz mevsiminin uzun sürmesi ve sıcaklık değerlerinin yüksek olması nedeniyle deniz turizmi ve kışın yapılan seracılık gelişmiştir.
📍 Zonguldak: Yer altı kaynakları bakımından zengin olan bu bölgede taş kömürü yatakları bulunduğu için madencilik ön plandadır.
Örnek 5:
Toplumun temel ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla kurulan Resmi Kurumlar ile Sivil Toplum Kuruluşları (STK) arasındaki temel farklar nelerdir? Örneklerle açıklayınız. 🏛️🤝
Çözüm:
Resmi kurumlar ve STK'lar arasındaki farklar şunlardır:
🏢 Resmi Kurumlar: Devlet tarafından kurulur. Çalışanlar maaş alır (Örn: Milli Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Valilikler).
🤝 STK'lar: Gönüllü bireyler tarafından kurulur. Çalışanlar gönüllülük esasına göre çalışır, kazanç amacı gütmezler (Örn: Kızılay, Yeşilay, LÖSEV, TEMA).
💰 Giderler: Resmi kurumların giderlerini devlet karşılar; STK'ların giderleri ise bağışlar ve üye aidatları ile karşılanır.
Örnek 6:
Yaşadığımız yerdeki yerel yönetim birimleri halkın huzuru ve hizmet alması için çalışır. Merkeze bağlı yönetimler ile Yerel yönetimleri ayırarak yöneticilerini belirtiniz. 🏘️
Çözüm:
Yönetim birimlerini şu şekilde ikiye ayırabiliriz:
1. Merkeze Bağlı Yönetimler (Atama ile gelirler):
📌 Vali: İlin en yetkili yöneticisidir.
📌 Kaymakam: İlçenin en yetkili yöneticisidir.
2. Yerel Yönetimler (Seçim ile gelirler):
🗳️ Belediye Başkanı: İl, ilçe veya beldenin yol, temizlik, su gibi hizmetlerinden sorumludur.
🗳️ Muhtar: Köy veya mahallenin en küçük yönetim biriminin başıdır.
Örnek 7:
Dünya üzerindeki tüm çocuklar doğuştan bazı haklara sahiptir. Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'ye göre çocukların sahip olduğu temel haklardan \( 4 \) tanesini yazınız. 🎈
Çözüm:
Çocukların vazgeçilemez temel hakları şunlardır:
👶 Yaşama Hakkı: Her çocuğun hayatta kalma ve sağlıklı büyüme hakkı vardır.
📚 Eğitim Hakkı: Her çocuk ücretsiz ve nitelikli eğitim alma hakkına sahiptir.
🏥 Sağlık Hakkı: Hastalandığında tedavi olma ve tıbbi bakım alma hakkı vardır.
⚽ Oyun ve Dinlenme Hakkı: Çocukların boş zamanlarını değerlendirme ve oyun oynama hakkı yasalarla korunur.
Not: Bu hakları korumak amacıyla Birleşmiş Milletler bünyesinde UNICEF kurulmuştur.
Örnek 8:
Ülkeler ihtiyaç duydukları ancak kendi topraklarında üretemedikleri ürünleri başka ülkelerden satın alırlar. Kendi ürettikleri fazla ürünleri ise başka ülkelere satarlar. İthalat ve İhracat kavramlarını açıklayarak birer örnek veriniz. 🚢
Çözüm:
Dış ticaretin iki temel unsuru şunlardır:
📤 İhracat (Dış Satım): Bir ülkenin ürettiği malları başka ülkelere satmasıdır. Örnek: Türkiye'nin Almanya'ya fındık veya beyaz eşya satması.
📥 İthalat (Dış Alım): Bir ülkenin başka ülkelerden mal satın almasıdır. Örnek: Türkiye'nin başka ülkelerden petrol, doğalgaz veya tropikal meyveler (muz, kahve) alması.
Akılda Tutma İpucu: İhracat kelimesindeki "at" hecesinden dışarıya satmak, ithalat kelimesindeki "al" hecesinden dışarıdan almak olduğu hatırlanabilir.