Anadolu Ve Mezopotamya Uygarlıkları Ders Notu

Anadolu ve Mezopotamya, tarih boyunca birçok büyük uygarlığa ev sahipliği yapmış önemli coğrafyalardır. Bu uygarlıklar, insanlık tarihine büyük katkılar sağlamış, günümüz medeniyetinin temellerini atmışlardır.

Anadolu Uygarlıkları 🇹🇷

Anadolu, bereketli toprakları ve stratejik konumu sayesinde tarih boyunca birçok medeniyetin beşiği olmuştur. İşte Anadolu'da kurulan başlıca uygarlıklar:

1. Hititler (M.Ö. 1700 - M.Ö. 1200)

• Başkentleri: Hattuşaş (Çorum yakınlarında) idi.
• Devlet yönetiminde Pankuş Meclisi adı verilen bir danışma meclisi bulunurdu.
• Kraliçeye "Tavananna" denirdi ve yönetimde önemli bir yeri vardı.
• Yaptıkları her olayı tarafsız bir şekilde "Anal" adı verilen yıllıklarına yazmışlardır. Bu sayede tarih yazıcılığının ilk örneklerini vermişlerdir.
• Mısırlılar ile yaptıkları Kadeş Savaşı sonrası tarihin ilk yazılı antlaşması olan Kadeş Antlaşması'nı imzalamışlardır.
• Çok tanrılı inançları olduğu için "Bin Tanrı İli" olarak anılırlardı.

2. Frigler (M.Ö. 750 - M.Ö. 300)

• Başkentleri: Gordion (Ankara yakınlarında) idi.
• Geçim kaynakları genellikle tarım ve hayvancılıktı.
• Tarımı korumak için çok sert kanunlar çıkarmışlardır. (Öküz kesenin veya saban kıranın cezası ölümdü.)
• Dokumacılıkta ileri gitmişler, "Tapates" adı verilen halılarıyla meşhurdurlar.
• "Fibula" adı verilen çengelli iğneleri yapmışlardır.
• Bereket tanrıçaları Kibele'ye taparlardı.
• Hayvan hikayeleri olan fabl türünün ilk örneklerini vermişlerdir.

3. Lidyalılar (M.Ö. 680 - M.Ö. 546)

• Başkentleri: Sard (Manisa yakınlarında) idi.
• Tarihte parayı ilk kez bulan uygarlıktır. Bu sayede takas usulü yerine ticarette para kullanmaya başlamışlardır.
• Ticaretin gelişmesi için Efes'ten Mezopotamya'ya kadar uzanan Kral Yolu'nu yapmışlardır.
• Paralı asker kullanmaları, devletlerinin kısa sürede yıkılmasına neden olmuştur.

4. Urartular (M.Ö. 900 - M.Ö. 600)

• Başkentleri: Tuşpa (Van) idi.
• Geçim kaynakları madencilik, hayvancılık ve tarımdı.
• Maden işçiliğinde çok gelişmişlerdir. Özellikle demir ve tunçtan çeşitli eşyalar yapmışlardır.
• Kayaları oyarak yaptıkları kaleler, su kanalları ve tüneller ile tanınırlar.
• Ölümden sonra yaşama inandıkları için mezarlarını oda şeklinde yapmışlar ve ölülerini eşyalarıyla birlikte gömmüşlerdir.

5. İyonlar (M.Ö. 1200 - M.Ö. 546)

• Batı Anadolu kıyılarında (İzmir, Efes, Milet gibi) şehir devletleri (polis) halinde yaşamışlardır.
• Denizcilik ve deniz ticareti sayesinde zenginleşmişlerdir.
• Şehir devletleri halinde yaşamaları ve özgür düşünce ortamının gelişmesi, bilim ve sanatta ilerlemelerini sağlamıştır.
• Dönemin önemli bilim insanları ve düşünürleri bu uygarlıkta yetişmiştir:
  • Tales (Matematikçi, filozof)
  • Hipokrat (Tıbbın babası)
  • Heredot (Tarihin babası)
  • Pisagor (Matematikçi)

Mezopotamya Uygarlıkları 🏜️

Mezopotamya, Fırat ve Dicle nehirleri arasında kalan, verimli topraklara sahip bir bölgedir. Bu bölge, tarihin en eski ve en önemli uygarlıklarına ev sahipliği yapmıştır.

1. Sümerler (M.Ö. 4000 - M.Ö. 2000)

• Mezopotamya'daki ilk uygarlıktır.
• "Site" adı verilen şehir devletleri (Ur, Uruk, Lagaş gibi) halinde yaşamışlardır.
• Çok katlı tapınaklar olan Zigguratlar inşa etmişlerdir. Zigguratlar; tapınak, okul ve depo olarak kullanılırdı.
• Tarihte yazıyı ilk kez bulan uygarlıktır. (Çivi Yazısı)
• Tekerleği icat etmişlerdir.
• Ay yılı esaslı ilk takvimi yapmışlardır.
• İlk yazılı kanunları (Urkagina Kanunları) yapmışlardır.

2. Babiller (M.Ö. 1800 - M.Ö. 600)

• Başkentleri: Babil idi.
• En ünlü kralları Hammurabi'dir.
• "Kısasa kısas" (göze göz, dişe diş) prensibine dayalı çok sert kanunlar çıkarmışlardır. Bu kanunlar, tarihin en eski yazılı kanunlarından biridir.
• Mimari alanda çok gelişmişlerdir. Babil Kulesi ve Babil'in Asma Bahçeleri en bilinen eserleridir.

3. Asurlar (M.Ö. 2000 - M.Ö. 600)

• Başkentleri: Ninova idi.
• Kara ticaretiyle uğraşmışlar ve Anadolu'da ticaret kolonileri kurmuşlardır. Kayseri yakınlarındaki Kültepe Karum, en önemli ticaret merkezlerindendir.
• Ticaret sayesinde yazıyı Anadolu'ya taşımışlardır.
• Tarihteki ilk kütüphaneyi (Ninova Kütüphanesi) kurmuşlardır.
• Çok geniş bir imparatorluk kurmuşlar ve güçlü ordulara sahip olmuşlardır.