Aradığın Konu Yok mu?
Hiç dert etme! İstediğin ders notunu, testini ve çalışma kağıdını saniyeler içinde hazırlayalım.
💡 5. Sınıf Fen Bilimleri: Maddenin Hâl Değişimleri Çözümlü Örnekler
Maddenin Hâl Değişimleri Çözümlü Örnekler
📝 Ayşe, yaz tatilinde ailesiyle birlikte pikniğe gitti. Yanlarında getirdikleri buz gibi soğuk suyu sıcak havada tutmak için buz kalıplarını suyun içine attılar. Bir süre sonra buz kalıplarının küçüldüğünü ve suyun sıcaklığının arttığını fark ettiler.
👉 Bu olayda buz kalıpları hangi hâl değişimini geçirmiştir ve bu hâl değişimi sırasında madde ısı alır mı, yoksa ısı verir mi?
- ✅ Hâl Değişimi: Buz kalıpları, katı hâlden sıvı hâle geçmiştir. Bu hâl değişimine erime denir. 🧊➡️💧
- ✅ Isı Alışverişi: Erime olayı sırasında madde çevresinden ısı alır. Buz kalıpları, çevresindeki sudan ısı alarak erimiş ve bu sayede suyun sıcaklığı artmıştır.
📝 Kış mevsiminde hava sıcaklığı sıfır derecenin altına düştüğünde, dışarıda bırakılan bir kap suyun donduğunu gözlemleriz.
👉 Bu durumda su hangi hâl değişimini geçirmiştir ve bu hâl değişimi sırasında madde ısı alır mı, yoksa ısı verir mi?
- ✅ Hâl Değişimi: Su, sıvı hâlden katı hâle geçmiştir. Bu hâl değişimine donma denir. 💧➡️🧊
- ✅ Isı Alışverişi: Donma olayı sırasında madde çevresine ısı verir. Su, çevresine ısı vererek donmuş ve buz hâline gelmiştir.
📝 Annemiz, banyoda duş aldıktan sonra ıslak havluları balkona asar. Güneşli ve rüzgârlı bir günde havluların kısa sürede kuruduğunu görürüz.
👉 Havluların kuruması hangi hâl değişimi sayesinde gerçekleşir ve bu hâl değişiminde havlulardaki su ısı alır mı, yoksa ısı verir mi?
- ✅ Hâl Değişimi: Havlulardaki su, sıvı hâlden gaz hâline geçmiştir. Bu hâl değişimine buharlaşma denir. 💧➡️☁️
- ✅ Isı Alışverişi: Buharlaşma olayı sırasında madde çevresinden ısı alır. Havlulardaki su, güneşten ve havadan ısı alarak buharlaşır ve havlular kurur.
📝 Kışın soğuk bir günde, cam kenarına konulan sıcak çay bardağının dış yüzeyinde küçük su damlacıkları oluştuğunu fark ederiz.
👉 Bu su damlacıklarının oluşumu hangi hâl değişimi sayesinde gerçekleşir ve bu hâl değişiminde havadaki su buharı ısı alır mı, yoksa ısı verir mi?
- ✅ Hâl Değişimi: Havadaki görünmez su buharı (gaz), soğuk cam yüzeye çarparak sıvı hâle geçmiştir. Bu hâl değişimine yoğuşma denir. ☁️➡️💧
- ✅ Isı Alışverişi: Yoğuşma olayı sırasında madde çevresine ısı verir. Havadaki su buharı, soğuk cam yüzeye çarptığında ısı kaybeder ve sıvı hâle dönüşerek su damlacıklarını oluşturur.
📝 Aşağıda bazı olaylar ve bu olaylarda gerçekleşen hâl değişimleri verilmiştir. Buna göre, hangi olay doğru hâl değişimi ile eşleştirilmiştir?
I. Yağmurun yağması - Erime
II. Tencerede kaynayan suyun buharlaşması - Buharlaşma
III. Buzdolabından çıkarılan tereyağının yumuşaması - Donma
IV. Sabahları çimlerin üzerinde oluşan çiğ taneleri - Yoğuşma
A) I ve II
B) II ve III
C) II ve IV
D) III ve IV
- 👉 Öncelikle verilen her olayın hangi hâl değişimini ifade ettiğini bulalım:
- I. Yağmurun yağması: Havadaki su buharının (gaz) soğuyarak suya (sıvı) dönüşmesidir. Bu olay yoğuşmadır. Erime değildir. ❌
- II. Tencerede kaynayan suyun buharlaşması: Suyun (sıvı) ısı alarak buhara (gaz) dönüşmesidir. Bu olay buharlaşmadır. ✅
- III. Buzdolabından çıkarılan tereyağının yumuşaması: Tereyağının (katı) ısı alarak sıvı hâle geçmesidir. Bu olay erimedir. Donma değildir. ❌
- IV. Sabahları çimlerin üzerinde oluşan çiğ taneleri: Havadaki su buharının (gaz) soğuk çim yüzeyinde suya (sıvı) dönüşmesidir. Bu olay yoğuşmadır. ✅
- ✅ Doğru eşleştirmeler II ve IV numaralı öncüllerde verilmiştir.
Bu nedenle doğru cevap C seçeneğidir.
📝 Maddeler hâl değiştirirken çevreleriyle sürekli bir ısı alışverişi içindedir. Bazı hâl değişimlerinde madde çevresinden ısı alırken, bazılarında ise çevresine ısı verir.
Aşağıda verilen hâl değişimlerinden hangileri gerçekleşirken madde çevresinden ısı alır?
a) Suyun buza dönüşmesi
b) Buzun suya dönüşmesi
c) Islak zeminin kuruması
d) Banyo aynasının buğulanması
A) a ve b
B) b ve c
C) c ve d
D) a ve d
- 👉 Hâl değişimlerini ve ısı alışverişlerini hatırlayalım:
- Erime: Katıdan sıvıya geçiş, madde ısı alır. (Örn: Buzun suya dönüşmesi)
- Donma: Sıvıdan katıya geçiş, madde ısı verir. (Örn: Suyun buza dönüşmesi)
- Buharlaşma: Sıvıdan gaza geçiş, madde ısı alır. (Örn: Islak zeminin kuruması)
- Yoğuşma: Gazdan sıvıya geçiş, madde ısı verir. (Örn: Banyo aynasının buğulanması)
- Şimdi seçenekleri inceleyelim:
- a) Suyun buza dönüşmesi: Donma olayıdır, madde ısı verir. ❌
- b) Buzun suya dönüşmesi: Erime olayıdır, madde ısı alır. ✅
- c) Islak zeminin kuruması: Buharlaşma olayıdır, madde ısı alır. ✅
- d) Banyo aynasının buğulanması: Yoğuşma olayıdır, madde ısı verir. ❌
- ✅ Buna göre, b ve c seçeneklerinde verilen hâl değişimleri sırasında madde çevresinden ısı alır.
Doğru cevap B seçeneğidir.
📝 Yaz aylarında sıcak havada dondurma yediğimizde, dondurmanın kısa sürede eriyerek sıvı hâle geldiğini görürüz. Eğer eriyen bu dondurmayı tekrar derin dondurucuya koyarsak, bir süre sonra tekrar donarak katı hâle gelir.
👉 Bu durum, günlük hayatta gözlemlediğimiz hangi iki hâl değişimi arasındaki ilişkiyi gösterir?
- ✅ Bu olay, erime ve donma hâl değişimleri arasındaki ilişkiyi gösterir.
- 👉 Erime: Dondurmanın sıcak havada katı hâlden sıvı hâle geçmesidir. Bu sırada dondurma çevreden ısı alır. 🍦➡️💧
- 👉 Donma: Eriyen dondurmanın derin dondurucuda sıvı hâlden tekrar katı hâle geçmesidir. Bu sırada dondurma çevresine ısı verir. 💧➡️🍦
- 💡 Bu örnek, aynı maddenin uygun koşullar altında hem eriyebileceğini hem de donabileceğini açıkça gösterir.
📝 Sabahları erken kalktığımızda, arabaların camlarında veya çimlerin üzerinde küçük su damlacıkları (çiğ) oluştuğunu görürüz. Oysa gece yağmur yağmamıştır.
👉 Bu çiğ tanelerinin oluşumu, havadaki su buharının hangi hâl değişimi sonucunda ortaya çıktığını gösterir?
- ✅ Çiğ tanelerinin oluşumu, havadaki su buharının yoğuşma hâl değişimi sonucudur.
- 👉 Gece hava soğuduğunda, havadaki görünmez su buharı (gaz hâlde), soğuk yüzeylere (araba camları, çimler) temas ettiğinde ısı kaybeder.
- 👉 Bu ısı kaybı sonucunda su buharı, gaz hâlinden sıvı hâle geçer ve küçük su damlacıkları (çiğ) olarak yüzeylerde birikir. ☁️➡️💧
- 💡 Bu olay, banyo aynasının buğulanması gibi günlük hayattaki diğer yoğuşma örneklerine benzer.
👉 Bu olayda buz kalıpları hangi hâl değişimini geçirmiştir ve bu hâl değişimi sırasında madde ısı alır mı, yoksa ısı verir mi?
- ✅ Hâl Değişimi: Buz kalıpları, katı hâlden sıvı hâle geçmiştir. Bu hâl değişimine erime denir. 🧊➡️💧
- ✅ Isı Alışverişi: Erime olayı sırasında madde çevresinden ısı alır. Buz kalıpları, çevresindeki sudan ısı alarak erimiş ve bu sayede suyun sıcaklığı artmıştır.
👉 Bu durumda su hangi hâl değişimini geçirmiştir ve bu hâl değişimi sırasında madde ısı alır mı, yoksa ısı verir mi?
- ✅ Hâl Değişimi: Su, sıvı hâlden katı hâle geçmiştir. Bu hâl değişimine donma denir. 💧➡️🧊
- ✅ Isı Alışverişi: Donma olayı sırasında madde çevresine ısı verir. Su, çevresine ısı vererek donmuş ve buz hâline gelmiştir.
👉 Havluların kuruması hangi hâl değişimi sayesinde gerçekleşir ve bu hâl değişiminde havlulardaki su ısı alır mı, yoksa ısı verir mi?
- ✅ Hâl Değişimi: Havlulardaki su, sıvı hâlden gaz hâline geçmiştir. Bu hâl değişimine buharlaşma denir. 💧➡️☁️
- ✅ Isı Alışverişi: Buharlaşma olayı sırasında madde çevresinden ısı alır. Havlulardaki su, güneşten ve havadan ısı alarak buharlaşır ve havlular kurur.
👉 Bu su damlacıklarının oluşumu hangi hâl değişimi sayesinde gerçekleşir ve bu hâl değişiminde havadaki su buharı ısı alır mı, yoksa ısı verir mi?
- ✅ Hâl Değişimi: Havadaki görünmez su buharı (gaz), soğuk cam yüzeye çarparak sıvı hâle geçmiştir. Bu hâl değişimine yoğuşma denir. ☁️➡️💧
- ✅ Isı Alışverişi: Yoğuşma olayı sırasında madde çevresine ısı verir. Havadaki su buharı, soğuk cam yüzeye çarptığında ısı kaybeder ve sıvı hâle dönüşerek su damlacıklarını oluşturur.
I. Yağmurun yağması - Erime
II. Tencerede kaynayan suyun buharlaşması - Buharlaşma
III. Buzdolabından çıkarılan tereyağının yumuşaması - Donma
IV. Sabahları çimlerin üzerinde oluşan çiğ taneleri - Yoğuşma
A) I ve II
B) II ve III
C) II ve IV
D) III ve IV
- 👉 Öncelikle verilen her olayın hangi hâl değişimini ifade ettiğini bulalım:
- I. Yağmurun yağması: Havadaki su buharının (gaz) soğuyarak suya (sıvı) dönüşmesidir. Bu olay yoğuşmadır. Erime değildir. ❌
- II. Tencerede kaynayan suyun buharlaşması: Suyun (sıvı) ısı alarak buhara (gaz) dönüşmesidir. Bu olay buharlaşmadır. ✅
- III. Buzdolabından çıkarılan tereyağının yumuşaması: Tereyağının (katı) ısı alarak sıvı hâle geçmesidir. Bu olay erimedir. Donma değildir. ❌
- IV. Sabahları çimlerin üzerinde oluşan çiğ taneleri: Havadaki su buharının (gaz) soğuk çim yüzeyinde suya (sıvı) dönüşmesidir. Bu olay yoğuşmadır. ✅
- ✅ Doğru eşleştirmeler II ve IV numaralı öncüllerde verilmiştir.
Bu nedenle doğru cevap C seçeneğidir.
Aşağıda verilen hâl değişimlerinden hangileri gerçekleşirken madde çevresinden ısı alır?
a) Suyun buza dönüşmesi
b) Buzun suya dönüşmesi
c) Islak zeminin kuruması
d) Banyo aynasının buğulanması
A) a ve b
B) b ve c
C) c ve d
D) a ve d
- 👉 Hâl değişimlerini ve ısı alışverişlerini hatırlayalım:
- Erime: Katıdan sıvıya geçiş, madde ısı alır. (Örn: Buzun suya dönüşmesi)
- Donma: Sıvıdan katıya geçiş, madde ısı verir. (Örn: Suyun buza dönüşmesi)
- Buharlaşma: Sıvıdan gaza geçiş, madde ısı alır. (Örn: Islak zeminin kuruması)
- Yoğuşma: Gazdan sıvıya geçiş, madde ısı verir. (Örn: Banyo aynasının buğulanması)
- Şimdi seçenekleri inceleyelim:
- a) Suyun buza dönüşmesi: Donma olayıdır, madde ısı verir. ❌
- b) Buzun suya dönüşmesi: Erime olayıdır, madde ısı alır. ✅
- c) Islak zeminin kuruması: Buharlaşma olayıdır, madde ısı alır. ✅
- d) Banyo aynasının buğulanması: Yoğuşma olayıdır, madde ısı verir. ❌
- ✅ Buna göre, b ve c seçeneklerinde verilen hâl değişimleri sırasında madde çevresinden ısı alır.
Doğru cevap B seçeneğidir.
👉 Bu durum, günlük hayatta gözlemlediğimiz hangi iki hâl değişimi arasındaki ilişkiyi gösterir?
- ✅ Bu olay, erime ve donma hâl değişimleri arasındaki ilişkiyi gösterir.
- 👉 Erime: Dondurmanın sıcak havada katı hâlden sıvı hâle geçmesidir. Bu sırada dondurma çevreden ısı alır. 🍦➡️💧
- 👉 Donma: Eriyen dondurmanın derin dondurucuda sıvı hâlden tekrar katı hâle geçmesidir. Bu sırada dondurma çevresine ısı verir. 💧➡️🍦
- 💡 Bu örnek, aynı maddenin uygun koşullar altında hem eriyebileceğini hem de donabileceğini açıkça gösterir.
👉 Bu çiğ tanelerinin oluşumu, havadaki su buharının hangi hâl değişimi sonucunda ortaya çıktığını gösterir?
- ✅ Çiğ tanelerinin oluşumu, havadaki su buharının yoğuşma hâl değişimi sonucudur.
- 👉 Gece hava soğuduğunda, havadaki görünmez su buharı (gaz hâlde), soğuk yüzeylere (araba camları, çimler) temas ettiğinde ısı kaybeder.
- 👉 Bu ısı kaybı sonucunda su buharı, gaz hâlinden sıvı hâle geçer ve küçük su damlacıkları (çiğ) olarak yüzeylerde birikir. ☁️➡️💧
- 💡 Bu olay, banyo aynasının buğulanması gibi günlük hayattaki diğer yoğuşma örneklerine benzer.
İçerik Hazırlanıyor...
Lütfen sayfayı kapatmayın, bu işlem 30-40 saniye sürebilir.