🎓 5. Sınıf
📚 5. Sınıf Fen Bilimleri
💡 5. Sınıf Fen Bilimleri: Tam Görenin Oluşumu Çözümlü Örnekler
5. Sınıf Fen Bilimleri: Tam Görenin Oluşumu Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Karanlık bir odada, tek bir el feneri ışığıyla duvara doğru tutulan opak (saydam olmayan) bir topun arkasında oluşan koyu bölgeye ne ad verilir? Bu olayın temel sebebi nedir?
Çözüm:
- 👉 Topun arkasında oluşan koyu bölgeye tam gölge adı verilir.
- 📌 Bu olayın temel sebebi, ışığın doğrusal yolla yayılması ve topun opak bir cisim olması nedeniyle ışığı geçirmemesidir. Top, ışık ışınlarını engellediği için arkasında ışık almayan karanlık bir alan oluşur.
Örnek 2:
Bir masa lambasının önüne konulan oyuncak ayının duvarda oluşan gölgesini inceliyoruz. Eğer masa lambasını (ışık kaynağını) oyuncak ayıya (cisme) yaklaştırırsak, ayının gölgesinin boyutu nasıl değişir? Açıklayınız.
Çözüm:
- 💡 Işık kaynağını cisme yaklaştırdığımızda, cismin arkasında oluşan gölge büyür.
- ✅ Bunun nedeni, ışık kaynağı cisme yaklaştıkça, cisimden yayılan ışık ışınlarının daha geniş bir alana yayılması ve cismin arkasında daha büyük bir tam gölge oluşturmasıdır.
Örnek 3:
El feneri ile duvara doğru tutulan bir elin gölgesini inceliyoruz. El fenerinin yeri sabitken, elimizi (cismi) duvara (ekrana) yaklaştırırsak gölgenin boyutu nasıl değişir? Açıklayınız.
Çözüm:
- 💡 Cisim ekrana (duvara) yaklaştıkça, oluşan gölgenin boyutu küçülür.
- ✅ Bunun sebebi, cisim ekrana yaklaştığında ışığın cismin kenarlarını aşarak ekrana ulaşabildiği alanın artması ve dolayısıyla cismin arkasında daha küçük bir tam gölge oluşmasıdır.
Örnek 4:
Aşağıdaki maddelerden hangileri bir ışık kaynağının önüne konulduğunda net bir tam gölge oluşturabilir?
1. Şeffaf cam pencere
2. Kitap
3. Tül perde
4. Demir anahtar
1. Şeffaf cam pencere
2. Kitap
3. Tül perde
4. Demir anahtar
Çözüm:
- 👉 Tam gölge oluşumu için cismin ışığı geçirmeyen, yani opak (saydam olmayan) bir madde olması gerekir.
- ✅ Kitap ve demir anahtar opak maddelerdir ve ışığı geçirmezler. Bu nedenle tam gölge oluştururlar.
- ❌ Şeffaf cam pencere saydamdır, tül perde ise yarı saydamdır. Bu maddeler net bir tam gölge oluşturmazlar.
Örnek 5:
Deniz, bir el fenerini duvara doğru tutarak ayıcık oyuncağının gölgesini oluşturuyor. Daha sonra feneri ayıcık oyuncağına biraz daha yaklaştırıyor ve ayıcık oyuncağını duvardan biraz daha uzaklaştırıyor. Deniz'in bu iki hareketi sonucunda ayıcığın gölgesinin boyutu ilk duruma göre nasıl değişir?
Çözüm:
- 📌 Feneri ayıcığa yaklaştırmak: Işık kaynağı cisme yaklaştığında gölge büyür.
- 📌 Ayıcığı duvardan uzaklaştırmak: Cisim ekrandan (duvardan) uzaklaştığında gölge büyür.
- ✅ Her iki hareket de gölgenin büyümesine neden olduğu için, Deniz'in ayıcığının gölgesinin boyutu ilk duruma göre daha da büyüyecektir.
Örnek 6:
Güneşli bir günde dışarıda yürürken kendi gölgemizin oluştuğunu fark ederiz. Bu gölge neden oluşur ve gün içinde boyutu neden değişir? Açıklayınız.
Çözüm:
- ☀️ Kendi gölgemizin oluşmasının nedeni, vücudumuzun opak (saydam olmayan) bir cisim olması ve Güneş'ten gelen ışık ışınlarını engellemesidir. Işık, vücudumuzdan geçemediği için arkamızda karanlık bir alan, yani tam gölge oluşur.
- ⏰ Gün içinde gölgemizin boyutunun değişmesinin sebebi, Güneş'in gökyüzündeki konumunun değişmesidir. Sabah ve akşam saatlerinde Güneş daha alçakta olduğu için gölgelerimiz uzun olur. Öğle saatlerinde ise Güneş en tepede olduğu için gölgelerimiz kısa olur. Bu durum, ışık kaynağının (Güneş'in) cisme (bize) göre açısının değişmesiyle açıklanır.
Örnek 7:
Çocuklar akşamları el feneri kullanarak duvarda çeşitli hayvan figürleri yapmaya çalışır. Bu eğlenceli oyun sırasında gölgelerin oluşması hangi ilkeye dayanır? Çocuklar, daha net ve büyük bir hayvan gölgesi oluşturmak için nelere dikkat etmelidir?
Çözüm:
- 🎭 Bu gölge oyunları, ışığın doğrusal yolla yayıldığı ve opak cisimlerin (ellerin) ışığı engellediği ilkesine dayanır. Ellerimiz ışığı geçirmediği için, fenerden gelen ışınları keserek duvarda tam gölgeler oluşturur.
- 💡 Daha net ve büyük bir hayvan gölgesi oluşturmak için çocuklar şunlara dikkat etmelidir:
- 👉 El fenerini (ışık kaynağını) ellerine (cisme) daha fazla yaklaştırmalıdırlar. Bu, gölgenin büyümesini sağlar.
- 👉 Ellerini (cismi) duvardan (ekrandan) daha fazla uzaklaştırmalıdırlar. Bu da gölgenin büyümesini sağlar.
- 👉 Odanın olabildiğince karanlık olması, gölgenin daha net görünmesini sağlar.
Örnek 8:
Bir bahçede güneşli bir öğleden sonra, aynı anda hem uzun bir bayrak direğinin hem de direğin hemen yanında duran küçük bir saksı çiçeğinin gölgesini gözlemliyoruz. Güneşin konumu sabitken, bayrak direğinin gölgesi mi yoksa saksı çiçeğinin gölgesi mi daha uzun ve geniştir? Bunun sebebi nedir?
Çözüm:
- 🌳 Güneşin konumu sabit olsa bile, bayrak direğinin gölgesi saksı çiçeğinin gölgesinden çok daha uzun ve geniş olacaktır.
- 📌 Bunun temel sebebi, bayrak direğinin saksı çiçeğinden çok daha büyük bir cisim olmasıdır. Işık kaynağı (Güneş) aynı olduğunda, ışığı engelleyen cismin boyutu ne kadar büyükse, oluşan tam gölgenin boyutu da o kadar büyük olur.
- 💡 Bayrak direği, Güneş ışınlarını çok daha geniş bir alanda engellediği için, arkasında saksı çiçeğinin oluşturduğu gölgeden çok daha büyük bir tam gölge alanı oluşur.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/5-sinif-fen-bilimleri-tam-gorenin-olusumu/sorular