🎓 5. Sınıf
📚 5. Sınıf Fen Bilimleri
💡 5. Sınıf Fen Bilimleri: Tam Gölgenin Oluşumu Çözümlü Örnekler
5. Sınıf Fen Bilimleri: Tam Gölgenin Oluşumu Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
💡 Bir ışık kaynağının önüne saydam olmayan bir cisim konulduğunda, cismin arkasında kalan ve ışık almayan bölgeye ne ad verilir? 🤔 Bu bölgenin şekli genellikle neye benzer?
Çözüm:
- 📌 Işık kaynağının önüne saydam olmayan bir cisim konulduğunda, cismin arkasında ışık almayan bölgeye tam gölge adı verilir.
- 👉 Tam gölgenin şekli, genellikle cismin şekline benzer. Örneğin, top şeklindeki bir cismin gölgesi yuvarlak olurken, kare şeklindeki bir cismin gölgesi kareye benzer.
- ✅ Bunun nedeni, ışığın doğrusal yolla yayılmasıdır. Saydam olmayan cisim, ışığın geçişini engeller ve arkasında bir karanlık alan oluşturur.
Örnek 2:
Bir öğrenci, el fenerini duvara doğru tutuyor. El feneri ile duvar arasına küçük bir top koyuyor. Topu el fenerine yaklaştırdıkça duvardaki gölgesinin büyüklüğü nasıl değişir? Açıklayınız. 🔦⚽️
Çözüm:
- 📌 Öğrenci topu el fenerine yaklaştırdıkça, duvardaki topun gölgesi büyür.
- 👉 Bunun nedeni, ışık kaynağına yaklaştırılan cismin, ışık ışınlarının daha geniş bir alana yayılmasını engellemesidir.
- 💡 Işık kaynağına yakın olan cismin kenarlarından geçen ışınlar, duvarda daha geniş bir alanı kaplar ve böylece daha büyük bir gölge oluşur.
- ✅ Kısacası, cisim ışık kaynağına ne kadar yakın olursa, gölgesi o kadar büyük olur.
Örnek 3:
Bir parkta oynayan Ali, bir ağacın gölgesinin altında oturuyor. Öğleden sonra güneşi batmaya yaklaştığında, ağacın gölgesinin boyunda nasıl bir değişiklik gözlemler? 🌳☀️
Çözüm:
- 📌 Güneş batmaya yaklaştığında, yani öğleden sonra, güneş gökyüzünde daha alçak bir konumda bulunur.
- 👉 Güneş ışınları, ağaca daha eğik bir açıyla gelir. Bu durumda, ağacın gölgesi daha uzun ve daha belirgin hale gelir.
- 💡 Benzer şekilde sabah saatlerinde de güneş alçakta olduğu için gölgeler uzun olur. Öğle vaktinde ise güneş tam tepede olduğunda gölgeler en kısa halini alır.
- ✅ Bu durum, ışık kaynağının (güneşin) konumuna göre gölgenin boyunun değiştiğini gösterir.
Örnek 4:
Ayşe, odasında masa lambasını açmış, masanın üzerine bir kalem koymuştur. Lambanın ışığı kalemin gölgesini duvara yansıtmaktadır. Ayşe, kalemi duvara doğru yaklaştırırsa duvardaki gölgenin boyu ve netliği hakkında ne söylenebilir? ✏️💡
Çözüm:
- 📌 Ayşe kalemi duvara doğru yaklaştırdığında, duvardaki kalemin gölgesi küçülür.
- 👉 Ayrıca, cisim (kalem) perdeye (duvara) yaklaştıkça gölge daha netleşir ve daha keskin hatlara sahip olur.
- 💡 Bunun nedeni, kalemin duvara yaklaştıkça, ışık ışınlarının daha az yayılmasına izin vermesi ve gölgenin daha dar bir alana düşmesidir.
- ✅ Yani, cisim perdeye ne kadar yakın olursa, gölgesi o kadar küçük ve net olur.
Örnek 5:
Aşağıdaki cisimlerden hangisi tam gölge oluşturur?
a) Cam bardak
b) Kitap
c) Şeffaf poşet
d) Hava 📖🥛🌬️
a) Cam bardak
b) Kitap
c) Şeffaf poşet
d) Hava 📖🥛🌬️
Çözüm:
- 📌 Tam gölge oluşturabilen cisimler saydam olmayan (opak) cisimlerdir. Bu cisimler ışığı tamamen engeller ve arkalarına ışık geçişine izin vermez.
- 👉 Seçenekleri inceleyelim:
- a) Cam bardak: Işığın çoğunu geçirir, saydam bir maddedir. Tam gölge oluşturmaz.
- b) Kitap: Işığı tamamen engeller, saydam olmayan (opak) bir maddedir. Tam gölge oluşturur.
- c) Şeffaf poşet: Işığın çoğunu geçirir, saydam bir maddedir. Tam gölge oluşturmaz.
- d) Hava: Işığı tamamen geçirir, saydam bir maddedir. Tam gölge oluşturmaz.
- ✅ Bu durumda, tam gölge oluşturan cisim kitaptır.
Örnek 6:
Güneşli bir günde dışarıda yürürken kendi gölgemizi görürüz. Öğle vakti (tam öğlen) gölgemiz genellikle nasıl olur? Neden? 🚶♀️☀️
Çözüm:
- 📌 Güneşli bir günde öğle vakti, güneş gökyüzünde en yüksek konumdadır, yani tam tepemizde gibi görünür.
- 👉 Bu durumda, güneş ışınları bize en dik açıyla ulaşır. Bu nedenle, öğle vakti gölgemiz en kısa ve genellikle ayaklarımızın altında, vücudumuzun hemen altında görünür.
- 💡 Sabah ve akşam saatlerinde ise güneş alçakta olduğu için ışınlar daha eğik gelir ve gölgemiz daha uzun olur.
- ✅ Kısacası, güneş ne kadar tepedeyse, gölgemiz o kadar kısadır.
Örnek 7:
Bir tiyatro sahnesinde, sahnenin ortasında duran bir oyuncunun arkasındaki perdede kocaman bir gölge oluşuyor. Işıkçı, bu gölgenin daha küçük olmasını istiyor. Işık kaynağını (spot ışığını) nasıl hareket ettirmelidir?
a) Oyuncuya yaklaştırmalı
b) Oyuncudan uzaklaştırmalı
c) Perdeye yaklaştırmalı
d) Perdeden uzaklaştırmalı 🎭💡
a) Oyuncuya yaklaştırmalı
b) Oyuncudan uzaklaştırmalı
c) Perdeye yaklaştırmalı
d) Perdeden uzaklaştırmalı 🎭💡
Çözüm:
- 📌 Gölgenin büyüklüğü, cismin ışık kaynağına olan uzaklığına bağlıdır. Cisim ışık kaynağına yaklaştıkça gölge büyür, uzaklaştıkça gölge küçülür.
- 👉 Işıkçı, oyuncunun gölgesini daha küçük yapmak istiyorsa, ışık kaynağını oyuncudan uzaklaştırmalıdır.
- 💡 Işık kaynağı oyuncudan uzaklaştıkça, oyuncunun kenarlarından geçen ışık ışınları daha az yayılır ve perdede daha küçük bir gölge alanı oluşur.
- ✅ Doğru cevap b) Oyuncudan uzaklaştırmalı seçeneğidir.
Örnek 8:
Akşam karanlığında, bir sokak lambasının altından geçerken kendi gölgemizi fark ederiz. Lambadan uzaklaşmaya başladığımızda gölgemizin boyu ve yönü nasıl değişir? 🚶♂️🌃
Çözüm:
- 📌 Bir sokak lambasının altından uzaklaşmaya başladığımızda, yani ışık kaynağından uzaklaştığımızda, kendi gölgemizin boyu uzar.
- 👉 Ayrıca, sokak lambası tek bir ışık kaynağı olduğu için, lamba ile aramızdaki mesafe arttıkça gölgemizin yönü de lambanın tersine doğru uzar. Yani, lambadan uzaklaşırken gölgemiz önümüzde uzar.
- 💡 Bu durum, cismin ışık kaynağından uzaklaştıkça gölgesinin büyüdüğünü ve ışık kaynağının konumuna göre gölge yönünün değiştiğini gösterir.
- ✅ Kısacası, lambadan uzaklaştıkça gölgemiz uzar ve yönü değişir.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/5-sinif-fen-bilimleri-tam-golgenin-olusumu/sorular