🎓 5. Sınıf
📚 5. Sınıf Fen Bilimleri
💡 5. Sınıf Fen Bilimleri: Gölge Çözümlü Örnekler
5. Sınıf Fen Bilimleri: Gölge Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
💡 Bir ışık kaynağının önüne aşağıdaki maddelerden hangisi konulursa net ve koyu bir gölge oluşur?
a) Cam bardak
b) Şeffaf poşet
c) Kitap
d) Tül perde
a) Cam bardak
b) Şeffaf poşet
c) Kitap
d) Tül perde
Çözüm:
👉 Doğru cevap c) Kitap'tır.
- Bir cismin net ve koyu bir gölge oluşturabilmesi için ışığı geçirmemesi gerekir. Bu tür cisimlere opak (saydam olmayan) cisimler denir.
- a) Cam bardak: Işığı tamamen geçirdiği için gölge oluşturmaz veya çok belirsiz bir gölge oluşturur. Cam saydam bir maddedir.
- b) Şeffaf poşet: Işığı büyük ölçüde geçirdiği için gölge oluşturmaz. Şeffaf poşet de saydam bir maddedir.
- c) Kitap: Işığı hiçbir şekilde geçirmediği için arkasında net ve koyu bir gölge oluşturur. Kitap opak bir maddedir. ✅
- d) Tül perde: Işığın bir kısmını geçirdiği için bulanık veya silik bir gölge oluşturur. Tül perde yarı saydam bir maddedir.
Örnek 2:
📌 El feneri ile duvara doğru tuttuğumuz elimizin gölgesini inceliyoruz. El fenerini elimize yaklaştırdığımızda veya uzaklaştırdığımızda gölgenin boyutunda nasıl bir değişiklik olur?
Bu durumu açıklayınız.
Bu durumu açıklayınız.
Çözüm:
✅ Gölgenin boyutu, ışık kaynağının cisme olan uzaklığına göre değişir.
- Eğer el fenerini (ışık kaynağını) elimize (engele) yaklaştırırsak, elimizin gölgesi daha büyük olur. Çünkü ışık daha geniş bir alana yayılır ve engel, ışığın daha büyük bir kısmını engeller.
- Eğer el fenerini (ışık kaynağını) elimizden (engelden) uzaklaştırırsak, elimizin gölgesi daha küçük olur. Çünkü ışık daha dar bir açıyla gelir ve engel, ışığın daha küçük bir kısmını engeller.
Örnek 3:
☀️ Sabah okula giderken gölgemiz genellikle uzun ve arkamızda olurken, öğle vakti gölgemiz daha kısa ve ayaklarımızın altında gibidir. Akşam eve dönerken ise gölgemiz tekrar uzar ve yönü değişir.
Bu durumun sebebi nedir? Açıklayınız.
Bu durumun sebebi nedir? Açıklayınız.
Çözüm:
✅ Bu durumun temel sebebi, Güneş'in gün içindeki konumunun değişmesidir.
- Sabah ve akşam saatlerinde Güneş, gökyüzünde daha alçak bir konumda bulunur. Işık ışınları bize daha eğik açıyla gelir. Bu nedenle gölgelerimiz daha uzun ve ışığın geldiği yönün tersinde oluşur. Örneğin, Güneş doğudan (doğudan) yükselirken gölgemiz batıya (arkamıza) düşer.
- Öğle vakti ise Güneş, gökyüzünde en yüksek noktaya (tepeye) yakın bir konumdadır. Işık ışınları bize daha dik açıyla gelir. Bu durumda gölgelerimiz en kısa halini alır ve neredeyse ayaklarımızın altında oluşur.
- Güneş'in gün boyunca doğudan batıya doğru hareket etmesi, gölgemizin hem boyunu hem de yönünü sürekli değiştirmesine neden olur. 🌅
Örnek 4:
👧 Aslı, karanlık bir odada el feneriyle oynarken duvarda bir gölge oluşturuyor. Önce elini el fenerine çok yakın tutuyor, sonra elini fenerden uzaklaştırıp duvara yaklaştırıyor.
Aslı'nın elinin gölgesinin boyutu ilk durumda mı, yoksa ikinci durumda mı daha büyük olur? Nedenini açıklayın.
Aslı'nın elinin gölgesinin boyutu ilk durumda mı, yoksa ikinci durumda mı daha büyük olur? Nedenini açıklayın.
Çözüm:
✅ Aslı'nın elinin gölgesinin boyutu ilk durumda daha büyük olur.
- İlk Durum: Aslı elini el fenerine çok yakın tuttuğunda, eli ışık kaynağına (el fenerine) daha yakındır. Işık kaynağı engele ne kadar yakın olursa, gölge o kadar büyük olur. 🔦
- İkinci Durum: Aslı elini fenerden uzaklaştırıp duvara yaklaştırdığında, eli ışık kaynağına göre daha uzakta kalır. Işık kaynağı engele ne kadar uzak olursa, gölge o kadar küçük olur. Ayrıca, engel (el) ekrana (duvara) yaklaştığında da gölge boyutu küçülür.
Örnek 5:
💡 Gölge oluşumu için olmazsa olmaz üç temel eleman nedir? Bu elemanları listeleyiniz.
Çözüm:
✅ Gölge oluşumu için mutlaka bulunması gereken üç temel eleman şunlardır:
- 1. Işık Kaynağı: Işık yayan bir nesne (Güneş, lamba, mum, el feneri vb.). Işık olmadan gölge oluşmaz. 🌞
- 2. Engel (Cisim): Işığın geçmesini engelleyen opak bir nesne. Bu nesne ışığı tutarak arkasında karanlık bir alan oluşturur. 📚
- 3. Ekran (Yüzey): Gölgenin üzerine düştüğü bir yüzey (duvar, zemin, perde vb.). Gölgelerin görünür hale gelmesi için bir yüzeye ihtiyaç vardır. 🖼️
Örnek 6:
⛱️ Bir yaz günü plajda şemsiyenin altında oturuyoruz. Güneş tam tepedeyken şemsiyenin gölgesi nasıl görünür? Güneş batmaya yaklaştığında ise gölgesinde ne gibi bir değişiklik olur? Açıklayınız.
Çözüm:
✅ Şemsiyenin gölgesi, Güneş'in konumuna göre değişir.
- Güneş tam tepedeyken: Güneş ışınları yeryüzüne dik veya dike yakın açıyla gelir. Bu durumda şemsiyenin gölgesi en kısa halini alır ve şemsiyenin hemen altında, ortalanmış bir şekilde görünür. Gölgenin alanı küçüktür.
- Güneş batmaya yaklaştığında: Güneş gökyüzünde alçalmaya başlar ve ışınlar daha eğik bir açıyla gelir. Bu durumda şemsiyenin gölgesi uzar ve Güneş'in geldiği yönün tersine doğru yayılır. Gölgenin alanı büyür ve şekli uzar.
Örnek 7:
🎭 Çocuklar, elleriyle duvarda farklı hayvan figürleri yaparak gölge oyunu oynuyorlar. Bu oyun sırasında ellerini bazen ışık kaynağına yaklaştırıp uzaklaştırıyor, bazen de duvara yaklaştırıp uzaklaştırıyorlar.
Bu hareketler gölgeyi nasıl etkiler? Bir örnekle açıklayınız.
Bu hareketler gölgeyi nasıl etkiler? Bir örnekle açıklayınız.
Çözüm:
✅ El hareketleri gölgenin boyutunu ve netliğini doğrudan etkiler.
- Eli ışık kaynağına yaklaştırmak: El fenerine (ışık kaynağına) yaklaştırılan elin gölgesi duvarda daha büyük görünür. Örneğin, küçük bir el hareketini bile dev bir köpek figürüne dönüştürebilirsiniz. 🐕
- Eli ışık kaynağından uzaklaştırmak: El fenerinden uzaklaştırılan elin gölgesi duvarda daha küçük görünür. Aynı köpek figürü, el fenerinden uzaklaşınca küçülür.
- Eli duvara (ekrana) yaklaştırmak: El duvara yaklaştıkça gölge daha net ve keskin olur, ancak boyutu küçülür.
- Eli duvardan (ekrandan) uzaklaştırmak: El duvardan uzaklaştıkça gölge daha bulanık ve yayvan olur, ancak boyutu büyüyebilir (ışık kaynağına olan uzaklığa da bağlıdır).
Örnek 8:
🌳 Bir ağacın gölgesinin öğle vakti mi, yoksa ikindi vakti mi daha uzun olduğunu merak eden iki arkadaş, Ali ve Zeynep, gözlem yapmaya karar veriyorlar.
Sizce ağacın gölgesi hangi vakitte daha uzun olur? Gözlemlerini nasıl açıklamalılardır?
Sizce ağacın gölgesi hangi vakitte daha uzun olur? Gözlemlerini nasıl açıklamalılardır?
Çözüm:
✅ Ağacın gölgesi ikindi vakti daha uzun olur.
- Öğle vakti: Güneş gökyüzünde en yüksek konumdadır. Bu nedenle güneş ışınları ağaca dik veya dike yakın bir açıyla gelir. Ağacın gölgesi bu durumda en kısa halini alır ve ağacın hemen altında oluşur. ☀️
- İkindi vakti: Güneş batmaya doğru alçalmaya başlar. Güneş ışınları ağaca daha eğik bir açıyla gelir. Eğik gelen ışınlar, ağacın arkasında daha uzun bir gölge oluşmasına neden olur.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/5-sinif-fen-bilimleri-golge/sorular