🎓 5. Sınıf
📚 5. Sınıf Fen Bilimleri
💡 5. Sınıf Fen Bilimleri: Elektrikte değişkenler Çözümlü Örnekler
5. Sınıf Fen Bilimleri: Elektrikte değişkenler Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
💡 Soru: Bir elektrik devresinde sadece pil sayısını artırarak lambanın parlaklığındaki değişimi gözlemlemek isteyen bir öğrenci, bu deneyde bağımsız değişken olarak neyi belirlemiş olur?
Çözüm:
Bilimsel bir deneyde bizim tarafımızdan bilinçli olarak değiştirilen değişkene bağımsız değişken denir.
- Bu deneyde öğrenci sadece pil sayısını değiştirmektedir.
- Dolayısıyla, deneyi yapan kişinin doğrudan müdahale ettiği ve miktarını değiştirdiği faktör pil sayısıdır.
- ✅ Cevap: Bu deneydeki bağımsız değişken pil sayısıdır.
Örnek 2:
📌 Soru: Bir devrede lamba sayısı sabit tutulup pil sayısı artırıldığında, lambanın parlaklığının artması durumunda "lamba parlaklığı" hangi değişken türüne örnek olur?
Çözüm:
Bir deneyde, bağımsız değişkene bağlı olarak değişim gösteren sonuca bağımlı değişken denir.
- Deneyde pil sayısı (bağımsız değişken) değiştirilmiştir.
- Bu değişikliğin sonucunda lambanın parlaklığı bu durumdan etkilenmiştir.
- Lamba parlaklığı, pil sayısına "bağımlı" olarak değiştiği için bu bir bağımlı değişkendir.
- ✅ Cevap: Lamba parlaklığı bağımlı değişkendir.
Örnek 3:
🔍 Soru: Ali, özdeş pil ve lambalar kullanarak iki farklı devre kuruyor.
1. Devre: \( 1 \) pil, \( 1 \) lamba.
2. Devre: \( 1 \) pil, \( 2 \) lamba.
Ali bu deneyde neyi kontrol edilen (sabit tutulan) değişken olarak belirlemiştir?
1. Devre: \( 1 \) pil, \( 1 \) lamba.
2. Devre: \( 1 \) pil, \( 2 \) lamba.
Ali bu deneyde neyi kontrol edilen (sabit tutulan) değişken olarak belirlemiştir?
Çözüm:
Deney sırasında miktarı değiştirilmeyen, her iki düzenekte de aynı bırakılan değişkenlere kontrol edilen değişken denir.
- Ali'nin kurduğu her iki devreyi inceleyelim:
- 1. Devrede \( 1 \) adet pil var.
- 2. Devrede de \( 1 \) adet pil var.
- Lamba sayıları ise farklıdır (\( 1 \) ve \( 2 \)).
- Her iki devrede de pil sayısı aynı tutulduğu için pil sayısı sabit tutulan değişkendir.
- ✅ Cevap: Kontrol edilen değişken pil sayısıdır.
Örnek 4:
👉 Soru: Bir elektrik devresinde pil sayısı sabit kalmak şartıyla, lamba sayısı artırılırsa lambaların parlaklığı nasıl değişir? Nedenini açıklayınız.
Çözüm:
Elektrik devrelerinde enerji kaynağı pildir. Bu enerjiyi tüketen ise lambadır.
- Pil sayısı sabitken lamba sayısı artırıldığında, pilden gelen enerji daha fazla lamba arasında paylaşılır.
- Bu durumda her bir lambaya düşen enerji miktarı azalır.
- Enerji azaldığı için lambaların parlaklığı da azalır.
- ✅ Cevap: Lamba parlaklığı azalır.
Örnek 5:
📊 Soru: Bir grup öğrenci "Lamba sayısı parlaklığı etkiler mi?" hipotezini test etmek istiyor. Bunun için aşağıdaki iki düzeneği hazırlıyorlar:
Düzenek A: \( 2 \) pil, \( 1 \) lamba.
Düzenek B: \( 1 \) pil, \( 2 \) lamba.
Sizce bu öğrenciler yaptıkları bu deneyle hipotezlerini kanıtlayabilirler mi? Neden?
Düzenek A: \( 2 \) pil, \( 1 \) lamba.
Düzenek B: \( 1 \) pil, \( 2 \) lamba.
Sizce bu öğrenciler yaptıkları bu deneyle hipotezlerini kanıtlayabilirler mi? Neden?
Çözüm:
Bilimsel bir deneyin sağlıklı sonuç verebilmesi için sadece bir tane bağımsız değişken olmalıdır.
- Öğrencilerin hipotezi "lamba sayısı" üzerinedir. Yani sadece lamba sayısını değiştirmeleri gerekirdi.
- Ancak öğrenciler hem lamba sayısını (\( 1 \)'den \( 2 \)'ye) hem de pil sayısını (\( 2 \)'den \( 1 \)'e) değiştirmişlerdir.
- Aynı anda iki değişken değiştiği için parlaklıktaki değişimin hangi sebepten kaynaklandığı anlaşılamaz.
- ✅ Cevap: Hayır, kanıtlayamazlar. Çünkü deneyde birden fazla bağımsız değişken kullanılmıştır; pil sayısı sabit tutulmalıydı.
Örnek 6:
🔦 Soru: El fenerinizin ışığının yetersiz olduğunu (az ışık verdiğini) fark ettiniz. Fenerin içindeki lamba sayısını değiştiremiyorsunuz. Işığı artırmak için günlük hayatta hangi değişkeni, ne yönde değiştirmelisiniz?
Çözüm:
Günlük hayatta kullandığımız araçlarda elektrik devreleri bulunur. Parlaklığı artırmak için devreye daha fazla enerji sağlamalıyız.
- El fenerindeki lamba sayısı sabit bir değişkendir (değiştiremiyoruz).
- Parlaklığı (bağımlı değişken) artırmak için enerji kaynağını güçlendirmeliyiz.
- Bu durumda fenerin içine daha fazla pil eklemek veya bitmek üzere olan pilleri yenileriyle değiştirmek gerekir.
- ✅ Cevap: Bağımsız değişken olan pil sayısı artırılmalıdır.
Örnek 7:
🧪 Soru: Bir araştırmacı, bir devredeki lamba parlaklığının pil sayısına bağlı değişimini incelemektedir. Araştırmacının kurduğu düzeneklerdeki değişkenleri aşağıya listeleyiniz:
1. Bağımsız Değişken: ?
2. Bağımlı Değişken: ?
3. Kontrol Edilen Değişken: ?
1. Bağımsız Değişken: ?
2. Bağımlı Değişken: ?
3. Kontrol Edilen Değişken: ?
Çözüm:
Araştırmacının amacına göre değişkenleri belirleyelim:
- Araştırma Sorusu: Pil sayısı parlaklığı nasıl etkiler?
- Bağımsız Değişken: Araştırmacının etkisini merak edip değiştirdiği şeydir. Yani Pil Sayısı.
- Bağımlı Değişken: Pil sayısına göre değişen sonuçtur. Yani Lamba Parlaklığı.
- Kontrol Edilen Değişken: Deney boyunca sabit tutulması gereken, sonucu etkileyebilecek diğer faktördür. Yani Lamba Sayısı (veya kablo uzunluğu, anahtar durumu).
- ✅ Özet: Pil Sayısı (Bağımsız), Parlaklık (Bağımlı), Lamba Sayısı (Kontrol).
Örnek 8:
📈 Soru: Bir öğrenci özdeş devre elemanları kullanarak hazırladığı deneyde, lamba sayısını sabit tutup pil sayısını her adımda \( 1 \) adet artırıyor. Bu öğrencinin elde edeceği verilerle çizeceği "Pil Sayısı - Lamba Parlaklığı" grafiği nasıl görünmelidir? (Metinle tarif ediniz).
Çözüm:
Deneydeki değişkenler arasındaki ilişkiyi analiz edelim:
- Lamba sayısı sabit tutulmuştur (Kontrol edilen değişken).
- Pil sayısı artırılmaktadır (Bağımsız değişken).
- Pil sayısı arttıkça devreye sağlanan elektrik enerjisi artar.
- Bu durum, lambanın daha güçlü yanmasını sağlar.
- Dolayısıyla, pil sayısı arttıkça lamba parlaklığı da doğru orantılı olarak artar.
- ✅ Cevap: Grafik, pil sayısı (yatay eksen) arttıkça parlaklığın (dikey eksen) yukarı doğru yükseldiği bir artış çizgisi şeklinde görünmelidir.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/5-sinif-fen-bilimleri-elektrikte-degiskenler/sorular