💡 5. Sınıf Fen Bilimleri: Elektrik devresi çizme ve deney yapma Çözümlü Örnekler

Basit bir elektrik devresi kurmak için şu malzemelere ihtiyacımız var:

• Pil: Devreye enerji sağlayan kaynaktır. Genellikle kalem pil kullanılır.
• Ampul: Elektriği ışığa dönüştüren araçtır. Küçük bir ampul yeterlidir.
• Duy: Ampulün takıldığı ve pil ile bağlantısını sağlayan parçadır.
• Bağlantı kabloları: Devre elemanlarını birbirine bağlamak için kullanılır. İletken tellerdir.

Bu malzemeleri doğru şekilde bağladığımızda ampul yanacaktır. ✅

Bir ampulün yanması için elektrik devresinin tamamlanmış olması gerekir. Bu şu anlama gelir:

• Pil, ampul, kablolar ve anahtar (varsa) birbirine doğru şekilde bağlanmalıdır.
• Devrede herhangi bir kopukluk olmamalıdır.
• Devre elemanları sağlam olmalıdır (pil bitik olmamalı, ampul patlak olmamalıdır).

Devre tamamlandığında, pilin enerjisi kablolar aracılığıyla ampule ulaşır ve ampul ışık verir. 👉

Bu devrenin çizimi şu şekildedir:

• Bir pil çizilir. Pilin artı (+) ve eksi (-) kutupları belirtilir.
• Pil üzerindeki bir kutuptan çıkan bir kablo, ampulün bir ucuna bağlanır.
• Pil üzerindeki diğer kutuptan çıkan ikinci bir kablo ise yine ampulün diğer ucuna bağlanmalıdır.

Ancak soruda ampulün diğer ucunun boşta kaldığı belirtildiği için, devre tamamlanmamıştır. Bu nedenle ampul yanmaz. Devrenin tamamlanması için boşta kalan uç da pilin diğer kutbuna bağlanmalıdır. ❌

Bir elektrik devresinde anahtarın görevi, devreyi açıp kapatarak akımın geçişini kontrol etmektir.

• Anahtar kapalıyken: Devre tamamlanır ve elektrik akımı geçer, ampul yanar.
• Anahtar açıkken: Devre kesilir ve elektrik akımı geçmez, ampul yanmaz.

Eğer anahtarı devreden çıkarırsak, devrenin akım geçişini kontrol etme özelliği kaybolur. Eğer anahtarın bağlı olduğu yerler birbirine temas etmiyorsa, devre sürekli açık kalır ve ampul yanmaz. Eğer anahtarın bağlı olduğu yerler birbirine temas ediyorsa, devre sürekli kapalı kalır ve ampul sürekli yanar. 💡

Elektrik devresinde akımın yönü, pilin artı (+) kutbundan çıkarak kablolar aracılığıyla devreyi dolaşıp tekrar pilin eksi (-) kutbuna ulaşması şeklindedir.

• Akım, pilin artı (+) kutbundan çıkar.
• Kabloları takip ederek ampulden geçer.
• Son olarak pilin eksi (-) kutbuna ulaşır.

Bu akış tamamlandığında ampul yanar. ✅

Evimizdeki lambaların yanıp sönmesini sağlayan duvar anahtarları, basit bir elektrik devresindeki anahtarın günlük hayattaki karşılığıdır.

• Bu anahtarlar, devreyi açıp kapatma görevini üstlenir.
• Anahtarı açık konuma getirdiğimizde, lamba ile elektrik arasındaki bağlantı kesilir, akım geçmez ve lamba söner.
• Anahtarı kapalı konuma getirdiğimizde ise, lamba ile elektrik arasındaki bağlantı kurulur, akım geçer ve lamba yanar.

Bu sayede lambaları istediğimiz zaman yakıp söndürebiliriz. 👉

İki ampulü seri bağlamak demek, ampullerin birbirini takip edecek şekilde tek bir yol üzerinden bağlanması demektir.

• Bu durumda, elektrik akımı iki ampulden de geçer.
• Seri bağlı ampullerde, akımın geçtiği yol uzadığı için ampullerin parlaklığı azalır.
• Eğer ampullerden biri patlarsa (devre dışı kalırsa), akım yolu kesilir ve diğer ampul de yanmaz.

Seri bağlı devrelerde, ampullerin her birine düşen gerilim (voltaj) azalır, bu da parlaklıklarının düşmesine neden olur. 📌

İki ampulü paralel bağlamak demek, her bir ampulün pilin kutuplarına ayrı ayrı bağlanması demektir. Yani akım için birden fazla yol oluşur.

• Paralel bağlı ampullerde, her ampul kendi başına devreyi tamamlar.
• Bu bağlantı türünde, ampullerin parlaklığı değişmez (seri bağlamaya göre daha parlak yanarlar).
• Eğer ampullerden biri patlarsa (devre dışı kalırsa), diğer ampul yanmaya devam eder çünkü akım yolu kesilmez.

Paralel bağlı devreler, evlerimizdeki aydınlatma sistemlerinde de kullanılır. Çünkü bir ampulün arızalanması diğerlerini etkilemez. ✅