🎓 5. Sınıf
📚 5. Sınıf Fen Bilimleri
💡 5. Sınıf Fen Bilimleri: 4. Ünite Çözümlü Örnekler
5. Sınıf Fen Bilimleri: 4. Ünite Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Aşağıda verilen maddelerden hangisi katı, hangisi sıvı, hangisi gaz haldedir? Eşleştiriniz. 🤔
1. Su buharı
2. Masa
3. Süt
4. Hava
5. Taş
6. Zeytinyağı
1. Su buharı
2. Masa
3. Süt
4. Hava
5. Taş
6. Zeytinyağı
Çözüm:
👉 Maddelerin hallerini hatırlayalım:
Şimdi eşleştirmeleri yapalım: ✅
- Katı maddeler belirli bir şekle ve hacme sahiptir. Sıkıştırılamazlar.
- Sıvı maddeler belirli bir hacme sahiptir ancak belirli bir şekli yoktur, bulundukları kabın şeklini alırlar. Çok az sıkıştırılabilirler.
- Gaz maddeler belirli bir şekle ve hacme sahip değildir, bulundukları kabın her yerini doldururlar. Sıkıştırılabilirler.
Şimdi eşleştirmeleri yapalım: ✅
- 1. Su buharı 👉 Gaz hali
- 2. Masa 👉 Katı hali
- 3. Süt 👉 Sıvı hali
- 4. Hava 👉 Gaz hali
- 5. Taş 👉 Katı hali
- 6. Zeytinyağı 👉 Sıvı hali
Örnek 2:
Aşağıdaki olaylardan hangisi buharlaşma, hangisi yoğuşma, hangisi erime ve hangisi donma olayına örnektir? Lütfen belirtiniz. 💡
1. Buzdolabından çıkarılan tereyağının yumuşaması.
2. Yağmur yağdıktan sonra yolların kuruması.
3. Kışın pencerelerde buğu oluşması.
4. Su dolu bir kabın dondurucuda buz haline gelmesi.
5. Çaydanlıkta kaynayan sudan çıkan dumanın tencere kapağında su damlacıklarına dönüşmesi.
1. Buzdolabından çıkarılan tereyağının yumuşaması.
2. Yağmur yağdıktan sonra yolların kuruması.
3. Kışın pencerelerde buğu oluşması.
4. Su dolu bir kabın dondurucuda buz haline gelmesi.
5. Çaydanlıkta kaynayan sudan çıkan dumanın tencere kapağında su damlacıklarına dönüşmesi.
Çözüm:
📌 Maddenin hal değişimlerini hatırlayalım:
Şimdi olayları inceleyelim: ✅
- Erime: Katı bir maddenin ısı alarak sıvı hale geçmesi.
- Donma: Sıvı bir maddenin ısı vererek katı hale geçmesi.
- Buharlaşma: Sıvı bir maddenin ısı alarak gaz hale geçmesi.
- Yoğuşma: Gaz bir maddenin ısı vererek sıvı hale geçmesi.
Şimdi olayları inceleyelim: ✅
- 1. Buzdolabından çıkarılan tereyağının yumuşaması 👉 Erime (Katı tereyağı ısı alarak sıvılaşmaya başlar.)
- 2. Yağmur yağdıktan sonra yolların kuruması 👉 Buharlaşma (Sıvı su, ısı alarak gaz hale geçer.)
- 3. Kışın pencerelerde buğu oluşması 👉 Yoğuşma (Havadaki su buharı, soğuk camda ısı vererek sıvı su damlacıklarına dönüşür.)
- 4. Su dolu bir kabın dondurucuda buz haline gelmesi 👉 Donma (Sıvı su, ısı vererek katı buz haline gelir.)
- 5. Çaydanlıkta kaynayan sudan çıkan dumanın tencere kapağında su damlacıklarına dönüşmesi 👉 Yoğuşma (Gaz haldeki su buharı, soğuk kapakta ısı vererek sıvı hale döner.)
Örnek 3:
Yaz aylarında dondurma yedikten sonra dondurmanın hızla eridiğini fark ederiz. 🍦 Bu durum, hangi hal değişimine örnektir ve dondurma bu değişim sırasında çevresinden ısı alır mı, ısı verir mi? 🤔
Çözüm:
👉 Dondurmanın erimesi günlük hayatta sıkça karşılaştığımız bir durumdur.
- Dondurma katı haldedir. Erime sırasında sıvı hale geçer.
- Bu olay, erime hal değişimi olarak adlandırılır.
- Erime olayı gerçekleşirken madde, çevresinden ısı alır. Dondurma da çevresindeki havadan ısı alarak erir. Bu yüzden eriyen dondurma çevresini biraz serinletir.
Örnek 4:
Bir tencereye su koyup ocağa koyduğumuzda, bir süre sonra suyun fokurdamaya başladığını ve tencereden buhar çıktığını görürüz. 💨
1. Suyun fokurdamaya başlaması ve buhar çıkması hangi hal değişimine örnektir?
2. Bu hal değişimi sırasında su çevresinden ısı alır mı, ısı verir mi?
1. Suyun fokurdamaya başlaması ve buhar çıkması hangi hal değişimine örnektir?
2. Bu hal değişimi sırasında su çevresinden ısı alır mı, ısı verir mi?
Çözüm:
📌 Ocağa konulan su ile ilgili olayı inceleyelim:
- 1. Suyun fokurdamaya başlaması ve buhar çıkması olayı buharlaşma olarak adlandırılır. Su, sıvı halden gaz hale geçmektedir. Özellikle suyun her yerinden buhar kabarcıkları çıkmasına kaynama denir ki bu da buharlaşmanın özel bir durumudur.
- 2. Buharlaşma olayı gerçekleşirken madde, çevresinden ısı alır. Tenceredeki su da ocaktan ısı alarak buharlaşır ve kaynar.
Örnek 5:
Ayşe, annesiyle birlikte kışlık salça yapmak için domatesleri kaynatıyor. 🍅 Tencerenin kapağını açtığında kapakta küçük su damlacıklarının oluştuğunu görüyor. Annesi, "Bu damlacıklar, tencereden çıkan buharın soğuk kapakla temas etmesiyle oluşur," diyor.
Ayşe'nin annesinin bahsettiği bu olay, maddenin hangi hal değişimine örnektir? Bu hal değişimi sırasında madde ısı alır mı, ısı verir mi? 🤔
Ayşe'nin annesinin bahsettiği bu olay, maddenin hangi hal değişimine örnektir? Bu hal değişimi sırasında madde ısı alır mı, ısı verir mi? 🤔
Çözüm:
👉 Ayşe'nin gözlemlediği durumu adım adım inceleyelim:
- Domatesler kaynarken tencereden çıkan buhar, aslında gaz haldeki sudur.
- Bu gaz haldeki su, daha soğuk olan tencere kapağına çarptığında sıcaklığını kaybeder.
- Gaz haldeki suyun soğuyarak tekrar sıvı su damlacıklarına dönüşmesi olayına yoğuşma denir.
- Yoğuşma olayı gerçekleşirken madde, çevresine ısı verir. Yani, buhar kapağa çarptığında kapağa ısı vererek soğur ve sıvılaşır.
Örnek 6:
Aşağıdaki ifadelerden hangileri doğru (D), hangileri yanlış (Y)'tır? İşaretleyiniz. 🧐
1. Tüm maddeler doğada sadece katı halde bulunur.
2. Sıcaklık, bir maddenin taneciklerinin hareket enerjisinin bir ölçüsüdür.
3. Isı, maddeler arasında alınıp verilen enerjidir.
4. Buzun suya dönüşmesi olayına donma denir.
1. Tüm maddeler doğada sadece katı halde bulunur.
2. Sıcaklık, bir maddenin taneciklerinin hareket enerjisinin bir ölçüsüdür.
3. Isı, maddeler arasında alınıp verilen enerjidir.
4. Buzun suya dönüşmesi olayına donma denir.
Çözüm:
👉 İfadeleri tek tek değerlendirelim:
- 1. Tüm maddeler doğada sadece katı halde bulunur. ❌ Bu ifade yanlıştır. Maddeler katı, sıvı ve gaz olmak üzere üç farklı halde bulunabilirler.
- 2. Sıcaklık, bir maddenin taneciklerinin hareket enerjisinin bir ölçüsüdür. ✅ Bu ifade doğrudur. Taneciklerin hareketliliği arttıkça sıcaklık da artar.
- 3. Isı, maddeler arasında alınıp verilen enerjidir. ✅ Bu ifade doğrudur. Isı, sıcaklık farkından dolayı maddeler arasında transfer olan bir enerji türüdür.
- 4. Buzun suya dönüşmesi olayına donma denir. ❌ Bu ifade yanlıştır. Buzun suya dönüşmesi olayına erime denir. Donma, suyun buza dönüşmesidir.
Örnek 7:
Yaz aylarında elektrik telleri kış aylarına göre daha gergin mi, yoksa daha gevşek mi durur? Bu durumun nedeni nedir? ☀️❄️
Çözüm:
📌 Elektrik tellerinin durumunu ısı-sıcaklık ilişkisiyle açıklayalım:
- Yaz aylarında hava sıcaklığı artar.
- Sıcaklık artışı ile birlikte elektrik telleri de ısı alarak genleşir (uzar).
- Teller genleştiği için kış aylarına göre daha gevşek dururlar.
- Kış aylarında ise hava soğuduğu için teller ısı vererek büzülür (kısalır) ve daha gergin bir hal alırlar. Bu yüzden yazın teller gevşek, kışın gergin görünür.
Örnek 8:
Aşağıdaki tabloda bazı maddelerin başlangıç ve son sıcaklıkları verilmiştir. Hangi maddelerin ısı aldığı, hangi maddelerin ısı verdiğini belirleyiniz. 🔥🧊
Madde | Başlangıç Sıcaklığı | Son Sıcaklık
Demir | \(20^\circ\text{C}\) | \(50^\circ\text{C}\)
Su | \(80^\circ\text{C}\) | \(30^\circ\text{C}\)
Hava | \(10^\circ\text{C}\) | \(25^\circ\text{C}\)
Buz | \(-5^\circ\text{C}\) | \(0^\circ\text{C}\)
Çözüm:
👉 Bir maddenin sıcaklığı artıyorsa ısı almıştır, sıcaklığı düşüyorsa ısı vermiştir.
- Demir: Başlangıç \(20^\circ\text{C}\), Son \(50^\circ\text{C}\). Sıcaklığı artmıştır. 👉 Isı almıştır.
- Su: Başlangıç \(80^\circ\text{C}\), Son \(30^\circ\text{C}\). Sıcaklığı düşmüştür. 👉 Isı vermiştir.
- Hava: Başlangıç \(10^\circ\text{C}\), Son \(25^\circ\text{C}\). Sıcaklığı artmıştır. 👉 Isı almıştır.
- Buz: Başlangıç \(-5^\circ\text{C}\), Son \(0^\circ\text{C}\). Sıcaklığı artmıştır. 👉 Isı almıştır. (Burada buz erimeye başlamış olsa bile, sıcaklığı -5'ten 0'a yükseldiği için bu aralıkta ısı almıştır.)
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/5-sinif-fen-bilimleri-4-unite/sorular