Sözcük bilgisi Ders Notu

Sözcük Bilgisi: Eş Anlamlı Kelimeler (Sesteş ve Zıt Anlamlı Kelimeler de Dahil)

Türkçemiz, zenginliğiyle bilinen bir dildir. Bu zenginliğin önemli bir parçası da kelimelerin anlamlarıdır. Birbirine yakın veya aynı anlama gelen kelimeler, anlatımımıza çeşitlilik katar. Bu dersimizde, eş anlamlı kelimeleri, sesteş kelimeleri ve zıt anlamlı kelimeleri öğreneceğiz.

1. Eş Anlamlı Kelimeler (Anlamdaş Kelimeler)

Yazılışları ve okunuşları farklı olduğu halde, anlamları aynı veya çok yakın olan kelimelere eş anlamlı kelimeler denir. Bu kelimeler, cümledeki anlamı değiştirmeden birbirinin yerine kullanılabilir.

Örnekler:

• Okul kelimesi ile mektep kelimesi eş anlamlıdır.
• Siyah kelimesi ile kara kelimesi eş anlamlıdır.
• Yıl kelimesi ile sene kelimesi eş anlamlıdır.
• Öğrenci kelimesi ile talebe kelimesi eş anlamlıdır.
• Hediye kelimesi ile armağan kelimesi eş anlamlıdır.
• Kırmızı kelimesi ile al kelimesi eş anlamlıdır.
• Yaşlı kelimesi ile ihtiyar kelimesi eş anlamlıdır.
• Ak kelimesi ile beyaz kelimesi eş anlamlıdır.
• Misafir kelimesi ile konuk kelimesi eş anlamlıdır.
• Soru kelimesi ile sual kelimesi eş anlamlıdır.

Cümle İçinde Kullanımı:

Öğretmenimiz, öğrencilere yeni bir mektep binası yapıldığını söyledi. (Burada 'okul' kelimesi de kullanılabilirdi.)

Annem bana doğum günümde güzel bir armağan aldı. (Burada 'hediye' kelimesi de kullanılabilirdi.)

2. Sesteş Kelimeler (Eş Sesli Kelimeler)

Yazılışları ve okunuşları aynı olduğu halde, anlamları farklı olan kelimelere sesteş kelimeler denir. Bu kelimelerin anlamları, içinde bulundukları cümleye göre anlaşılır.

Örnekler:

• Yüz kelimesi:
• İnsanların ve hayvanların yüzü (Yüzümde sivilce çıktı.)
• Su üzerinde durmak (Denizde yüzmeyi severim.)
• Sayı olarak yüz (Oyun yüz puanla bitti.)
• Bir şeyi çevirmek (Sayfayı yüze çevirdi.)
• Gül kelimesi:
• Çiçek olan gül (Bahçemizde kırmızı güller açtı.)
• Sevinmek, neşelenmek (Çocuklar gülerek oynuyorlardı.)
• Çay kelimesi:
• İçecek olan çay (Sabahları bir bardak çay içerim.)
• Akarsu olan çay (Yanımızdan küçük bir çay geçiyordu.)
• At kelimesi:
• Hayvan olan at (At, dörtnala koşuyordu.)
• Bir şeyi fırlatmak veya atmak (Topu arkadaşına attı.)
• El kelimesi:
• Vücudumuzun bir bölümü olan el (Elini yıkadı.)
• Bir ülkenin toprağı, vatanı (El alem ne der diye düşünme.)

3. Zıt Anlamlı Kelimeler (Karşıt Anlamlı Kelimeler)

Anlamları birbirine tamamen ters olan kelimelere zıt anlamlı kelimeler denir. Bir kelimenin zıt anlamlısı yoksa, o kelimenin olumsuzu onun zıt anlamlısı olmaz.

Örnekler:

• İyi - Kötü
• Büyük - Küçük
• Sıcak - Soğuk
• Hızlı - Yavaş
• Açık - Kapalı
• Doğu - Batı
• Gece - Gündüz
• Uzak - Yakın
• Cesur - Korkak
• Doğru - Yanlış

Cümle İçinde Kullanımı:

Bugün hava çok sıcak, yarın ise soğuk olacakmış.

Bu yol uzak görünüyor, daha yakın bir yol bulalım.

Çözümlü Örnekler

Soru 1:

Aşağıdaki kelime çiftlerinden hangisi eş anlamlıdır?

A) Hızlı - Yavaş

B) Ak - Beyaz

C) Sıcak - Soğuk

D) Büyük - Küçük

Çözüm 1:

A şıkkı zıt anlamlıdır. C şıkkı zıt anlamlıdır. D şıkkı zıt anlamlıdır. B şıkkındaki 'ak' ve 'beyaz' kelimeleri eş anlamlıdır. Bu yüzden doğru cevap B'dir.

Soru 2:

Aşağıdaki cümlelerde altı çizili kelimelerden hangisi sesteş kelimedir?

A) Bahçedeki çiçekler çok güzel kokuyor.

B) Annem bana bir demet gül aldı.

C) Bu kitabı çok sevdim.

D) Akşam çay içmeyi severim.

Çözüm 2:

A şıkkındaki 'çiçekler' kelimesinin tek anlamı vardır. C şıkkındaki 'kitabı' kelimesinin tek anlamı vardır. D şıkkındaki 'çay' kelimesi burada içecek anlamındadır. Ancak B şıkkındaki 'gül' kelimesi hem çiçek adı hem de sevinmek eylemi anlamına gelebilir. Bu nedenle doğru cevap B'dir.

Soru 3:

Aşağıdaki kelime çiftlerinden hangisi zıt anlamlı değildir?

A) Eski - Yeni

B) Açık - Kapalı

C) Gece - Gündüz

D) Siyah - Kara

Çözüm 3:

A şıkkı zıt anlamlıdır. B şıkkı zıt anlamlıdır. C şıkkı zıt anlamlıdır. D şıkkındaki 'siyah' ve 'kara' kelimeleri eş anlamlıdır. Bu yüzden doğru cevap D'dir.