Sıfatlar Ders Notu

Sıfatlar: Varlıkları Niteleyen ve Belirten Kelimeler

Türkçede isimlerin önüne gelerek onları renk, durum, biçim, sıra, sayı gibi çeşitli yönlerden niteleyen veya belirten kelimelere sıfat denir. Sıfatlar, isimlere anlam katan, onları daha belirgin hale getiren önemli sözcük türlerindendir. Sıfatlar, niteledikleri ismin rengini, durumunu, biçimini, sayısını, sırasını, yerini, oranını, sorusunu, işaretini veya belirsizliğini anlatabilirler.

Niteleme Sıfatları

İsimlerin rengini, durumunu, biçimini, nasıl oluştuğunu soran sıfatlardır. İsimlere "Nasıl?" sorusu sorulduğunda cevap verirler.

• Örnekler:
• Kırmızı araba (Araba nasıl? Kırmızı.)
• Yorgun adam (Adam nasıl? Yorgun.)
• Yuvarlak masa (Masa nasıl? Yuvarlak.)
• Soğuk hava (Hava nasıl? Soğuk.)
• Akıllı çocuk (Çocuk nasıl? Akıllı.)

Belirtme Sıfatları

İsimlerin işaret, sayı, sıra, belirsizlik, soru gibi yönlerini belirten sıfatlardır. Belirtme sıfatları kendi içinde dört gruba ayrılır:

1. İşaret Sıfatları

Varlıkları işaret yoluyla belirten sıfatlardır. "Hangi?" sorusuna cevap verirler.

• Örnekler:
• Bu ev (Hangi ev? Bu ev.)
• Şu çocuk (Hangi çocuk? Şu çocuk.)
• O kitap (Hangi kitap? O kitap.)
• Öteki sokak (Hangi sokak? Öteki sokak.)

2. Sayı Sıfatları

Varlıkların sayısını, sırasını, ölçüsünü, kesrini bildiren sıfatlardır.

• Asıl Sayı Sıfatları: Varlıkların ne kadar olduğunu tam olarak bildirir. ("Kaç?" sorusuna cevap verir.)
  • Örnekler: Üç elma, On kişi, Yüz lira
• Sıra Sayı Sıfatları: Varlıkların sıralarını bildirir. ("Kaçıncı?" sorusuna cevap verir.)
  • Örnekler: İkinci kat, Beşinci sıra, Onuncu gün
• Üleştirme Sayı Sıfatları: Varlıkların paylaştırılmasını bildirir. ("Kaçar?" sorusuna cevap verir.)
  • Örnekler: İkişer kalem, Beşer grup
• Kesir Sayı Sıfatları: Varlıkların kesirli miktarını bildirir.
  • Örnekler: Yarım ekmek, Çeyrek altın, Üçte bir pay

3. Belgisiz Sıfatlar

Varlıkların sayısını, miktarını, durumunu tam olarak bildirmeyen, belirsiz bir şekilde belirten sıfatlardır.

• Örnekler:
• Bazı insanlar (Kaç insan olduğu belli değil.)
• Birkaç gün (Gün sayısı kesin değil.)
• Her öğrenci (Her birini kapsar ama belirsiz bir ifade.)
• Çok para (Miktar belirsiz.)
• Az zaman (Miktar belirsiz.)
• Bütün çocuklar (Hepsi anlamında, yine de belirsiz bir kapsama.)
• Şu/Bu tür sorunlar (İşaret yoluyla belirsizlik.)

4. Soru Sıfatları

Varlıklarla ilgili soruları isimlere sorarak onları belirten sıfatlardır.

• Örnekler:
• Nasıl bir ev istiyorsun? (Ev isminin durumunu soruyor.)
• Hangi kitabı okudun? (Kitap ismini işaret ederek soruyor.)
• Kaç kişi geldi? (Kişi sayısını soruyor.)
• Kaçar tane aldın? (Paylaştırma miktarını soruyor.)
• Ne kadar kazandın? (Miktarı soruyor.)

Çözümlü Örnekler

Soru 1: Aşağıdaki cümlelerdeki sıfatları bulup türlerini belirtiniz.

a) Kırmızı bisikletimle iki sokak ötedeki parkta oynadım.

b) Bazı günler yorgun hissederim.

Çözüm 1:

a) Kırmızı (Niteleme Sıfatı), iki (Sayı Sıfatı - Asıl Sayı Sıfatı)

b) Bazı (Belgisiz Sıfat), yorgun (Niteleme Sıfatı)

Soru 2: "O arabayı kaç liraya aldın?" cümlesindeki sıfatlar hangi kelimeleri belirtmektedir?

Çözüm 2:

O sıfatı "arabayı" ismini belirtmektedir (İşaret Sıfatı).

Kaç sıfatı "liraya" ismini belirtmektedir (Soru Sıfatı).

Önemli Notlar

• Sıfatlar, isimlerden önce gelerek onları niteler veya belirtir.
• Sıfatlar çekim eki almazlar. Eğer bir kelime çekim eki almışsa ve isim gibi kullanılmışsa sıfat olmaktan çıkar. (Örn: "kırmızılı" kelimesi artık sıfat değildir.)
• Sıfat tamlaması, sıfat ve isimden oluşur.