Olumlu olumsuz cumleler Ders Notu

Olumlu ve Olumsuz Cümleler

Türkçede bir olayın, durumun veya düşüncenin gerçekleştiğini bildiren cümlelere olumlu cümle denir. Bir olayın, durumun veya düşüncenin gerçekleşmediğini, olmadığını bildiren cümlelere ise olumsuz cümle denir. Cümlelerin olumlu mu yoksa olumsuz mu olduğunu anlamak için cümlenin sonundaki fiile veya yükleme bakarız. Olumsuzluk bildiren ekler (‑me, ‑ma, ‑mü, ‑mu, ‑sız, ‑siz, ‑mez, ‑maz vb.) veya kelimeler (yok, değil vb.) cümlenin anlamını değiştirir.

Olumlu Cümleler

Olumlu cümleler, bir eylemin gerçekleştiğini veya bir durumun var olduğunu ifade eder. Bu cümlelerde olumsuzluk bildiren bir ek veya kelime bulunmaz.

Örnekler:

• Çocuk parkta oynuyor. (Oyun eylemi gerçekleşiyor.)
• Bugün hava güzel. (Güzellik durumu var.)
• Kitabı okudum. (Okuma eylemi tamamlandı.)
• Annem geldi. (Gelme eylemi gerçekleşti.)
• Yarın sinemaya gideceğiz. (Gidilecek eylem planlanıyor.)

Olumsuz Cümleler

Olumsuz cümleler, bir eylemin gerçekleşmediğini veya bir durumun olmadığını ifade eder. Bu cümlelerde genellikle ‑me, ‑ma gibi olumsuzluk ekleri veya yok, değil gibi olumsuzluk bildiren kelimeler kullanılır.

Olumsuzluk Ekleri (-me, -ma, -mü, -mu, -mez, -maz):

• Çocuk parkta oynamıyor. (Oyun eylemi gerçekleşmiyor.)
• Bugün hava güzel değil. (Güzellik durumu yok.)
• Kitabı okumadım. (Okuma eylemi tamamlanmadı.)
• Annem gelmedi. (Gelme eylemi gerçekleşmedi.)
• Yarın sinemaya gitmeyeceğiz. (Gidilecek eylem planlanmıyor.)

Olumsuzluk Kelimeleri (yok, değil):

• Masada kalem yok. (Kalemin varlığı söz konusu değil.)
• Bu elbise sana olmadı. (Olma durumu gerçekleşmedi.)
• Ali bugün okula gelmedi. (Burada ‑medi olumsuzluk eki kullanılmıştır.)
• Bu resim güzel değil. (Güzellik durumu yok.)
• Soruyu çözemedi. (Çözme eylemi gerçekleşmedi.)

Soru Cümlelerinin Olumlusu ve Olumsuzu

Soru cümleleri de olumlu veya olumsuz olabilir. Soru ekleri (‑mı, ‑mi, ‑mu, ‑mü) cümlenin sonuna gelerek anlamı değiştirir.

Örnekler:

• Olumlu Soru: Ali parka gitti mi? (Gidip gitmediği soruluyor.)
• Olumsuz Soru: Ali parka gitmedi mi? (Gidip gitmediği, özellikle gitmediği varsayımıyla soruluyor.)
• Olumlu Soru: Bu kitabı okudun mu?
• Olumsuz Soru: Bu kitabı okumadın mı?

İstek ve Emir Cümlelerinin Olumlusu ve Olumsuzu

İstek ve emir cümleleri de olumlu veya olumsuz şekilde kurulabilir.

Örnekler:

• Olumlu İstek/Emir: Lütfen kapıyı kapat.
• Olumsuz İstek/Emir: Lütfen kapıyı kapatma.
• Olumlu İstek/Emir: Odanı topla.
• Olumsuz İstek/Emir: Odanı toplama.

Günlük Hayattan Örnekler

Günlük hayatımızda farkında olmadan pek çok olumlu ve olumsuz cümle kullanırız:

• Olumlu Cümle: "Bugün ödevimi yaptım." (Eylemin gerçekleştiğini bildirir.)
• Olumsuz Cümle: "Parkta oynamadım." (Eylemin gerçekleşmediğini bildirir.)
• Olumlu Cümle: "Yarın arkadaşım gelecek." (Bir durumun olacağını bildirir.)
• Olumsuz Cümle: "Bu yemeğin tadı güzel değil." (Bir durumun olmadığını bildirir.)

Çözümlü Örnek

Aşağıdaki cümleleri olumlu ve olumsuz olarak yeniden yazınız:

1. Çantamda kalem var.
2. Öğretmenimiz ders anlatıyor.

Çözüm:

1. • Olumlu: Çantamda kalem var. (Cümle zaten olumlu.)
   • Olumsuz: Çantamda kalem yok. VEYA Çantamda kalem bulunmuyor.
2. • Olumlu: Öğretmenimiz ders anlatıyor. (Cümle zaten olumlu.)
   • Olumsuz: Öğretmenimiz ders anlatmıyor.

Bir cümlenin anlamını olumludan olumsuza veya olumsuzdan olumluya çevirmek için olumsuzluk eklerini veya kelimelerini kullanırız. Bu, cümlenin ifade ettiği anlamı tamamen değiştirir.