Kısaltmalar Ders Notu

Kısaltmalar: Yazım Kuralları ve Kullanım Alanları ✍️

Kısaltmalar, kelimelerin veya kelime gruplarının daha kısa bir şekilde yazılmasıdır. Dilimizde önemli bir yer tutan kısaltmaların bazı yazım kuralları vardır. Bu kuralları öğrenerek yazılarımızı daha doğru ve anlaşılır hale getirebiliriz.

1. Özel Adların Kısaltılması

Kurum, kuruluş, yerleşim yeri, il, ilçe, bulvar, cadde, sokak gibi özel adlar kısaltılırken ilk harf büyük olur ve sonuna nokta konur.

• Türkiye Büyük Millet Meclisi -> TBMM.
• Milli Eğitim Bakanlığı -> MEB.
• İstanbul -> İst.
• Atatürk Bulvarı -> Atatürk Blv.
• Ziya Gökalp Caddesi -> Ziya Gökalp Cad.
• Meşrutiyet Sokak -> Meşrutiyet Sok.

2. Ölçü Birimlerinin Kısaltılması

Birimlerin kısaltılmasında genellikle kelimenin ilk birkaç harfi alınır ve sonuna nokta konmaz. Bazı birimlerin ise uluslararası kabul görmüş kısaltmaları kullanılır.

• metre -> m
• kilogram -> kg
• gram -> g
• litre -> L
• mililitre -> mL
• santimetre -> cm
• kilometre -> km
• saat -> sa
• dakika -> dk
• saniye -> sn

Örnekler:

• Kumaşın boyu 3 m'dir.
• Elmalar 2 kg geldi.
• Süt 1 L'lik şişede satılıyor.

3. Bazı Kelimelerin Kısaltılması

Bazı sık kullanılan kelimeler de kısaltılarak yazılabilir. Bu kısaltmalarda kelimenin ilk harfi büyük veya küçük olabilir ve sonuna nokta konur.

• doktor -> Dr.
• profesör -> Prof.
• sayfa -> s.
• arkadaş -> ark.
• haziran -> Haz.
• ocak -> Oca.

Örnekler:

• Dr. Ayşe Hanım hastaları muayene etti.
• Kitabın 55. s. çok ilginçti.
• Toplantı Haz.'ın ilk haftasında yapılacak.

4. Büyük Harfle Yapılan Kısaltmalar

Genellikle kurum, kuruluş, yön, dil, din, mezhep ve takımyıldız adlarının ilk harflerinin alınıp büyük harfle yazılmasıyla yapılan kısaltmalardır. Bu kısaltmaların sonuna nokta konmaz.

• Amerika Birleşik Devletleri -> ABD
• Türk Hava Yolları -> THY
• Kuzey Atlantik Antlaşması Teşkilatı -> NATO
• Batı -> B
• Doğu -> D
• Güneş -> G

Bu tür kısaltmalara ek getirildiğinde, ek kesme işaretiyle ayrılmaz, kısaltmanın son harfinin okunuşuna göre ek getirilir.

• TBMM'nin
• NATO'ya
• ABD'de

Ancak, kısaltmanın son harfi S, T, K, P, Ç, Ş, F, V, Y gibi harflerle bitiyorsa, ek ona göre getirilir.

• TDK'nin (Türk Dil Kurumu'nun)
• TÜBİTAK'a (Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu'na)

5. Kısaltmaların Okunuşu

Büyük harfle yapılan kısaltmalar son harfinin okunuşuna göre ek alır. Kelime gibi okunan kısaltmalara ise kelime gibi ek getirilir.

• TBMM'ye (Te-Be-Em-Em'e)
• TÜBİTAK'tan (Tü-bi-tak'tan)
• ASALA'ya (Asala'ya)

Önemli Notlar 💡

• Kısaltmalara gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır.
• Ancak, son harfi büyük harf olan kısaltmalara gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz.
• Kısaltmaların yazımında TDK (Türk Dil Kurumu) kılavuzuna uymak en doğrusudur.