Tarih öncesi Ders Notu

Tarih Öncesi Devirler: Taş Devri ve Maden Devri 🦴⛏️

Tarih öncesi devirler, insanların yazıyı henüz kullanmadığı, bu nedenle de o döneme ait bilgileri arkeolojik kazılarla elde ettiğimiz zaman dilimleridir. Bu devirler, insanların kullandığı araç ve gereçlere göre iki ana döneme ayrılır: Taş Devri ve Maden Devri.

Taş Devri

Taş Devri, insanların alet yapımında ve günlük yaşamlarında en çok taşı kullandığı dönemdir. Bu dönem kendi içinde üçe ayrılır:

1. Eski Taş Devri (Paleolitik Çağ)

• İnsanlar bu dönemde avcılık ve toplayıcılıkla geçimlerini sağlarlardı.
• Henüz yerleşik hayata geçmemişlerdi, mağaralarda veya basit barınaklarda yaşarlardı.
• Taşları yontarak ilkel aletler (kesici, delici, kazıyıcı) yaparlardı.
• Ateşin kontrol altına alınması bu dönemin en önemli gelişmelerindendir. Ateş, ısınma, korunma ve besinleri pişirme gibi alanlarda kullanılmıştır.
• En bilinen örnekleri Karain, Beldibi ve Yarımburgaz Mağaraları'ndaki buluntulardır.

2. Orta Taş Devri (Mezolitik Çağ)

• Eski Taş Devri'ne göre daha gelişmiş taş aletler yapılmıştır. Mikrolit adı verilen küçük ve keskin taş aletler kullanılmıştır.
• İklimin ısınmasıyla birlikte ormanlar genişlemiş, insanlar daha çok orman ürünlerinden faydalanmaya başlamıştır.
• Avcılık hala önemlidir, ancak daha küçük hayvanların avlandığı görülür.

3. Yeni Taş Devri (Neolitik Çağ)

• Bu dönem, tarih öncesinin en önemli devrimlerinden birine sahne olmuştur: Tarım Devrimi. İnsanlar bitki yetiştirmeyi ve hayvanları evcilleştirmeyi öğrenmişlerdir.
• Yerleşik hayata geçiş başlamış, köyler kurulmuştur.
• Topraktan çanak çömlek yapımı yaygınlaşmıştır.
• Dokumacılık başlamıştır.
• En bilinen yerleşim yerlerinden biri Çatalhöyük'tür.

Maden Devri

Maden Devri, insanların madenleri keşfetmesi ve kullanmaya başlamasıyla ortaya çıkan dönemdir. Bu dönem de kendi içinde üçe ayrılır:

1. Bakır Devri (Kalkolitik Çağ)

• İnsanlar ilk maden olarak bakırı kullanmışlardır. Bakır, hem alet yapımında hem de süs eşyalarında kullanılmıştır.
• Taş aletler hala kullanılmakla birlikte, bakır aletler daha dayanıklı olduğu için tercih edilmeye başlanmıştır.
• Yerleşik hayat daha da yaygınlaşmıştır.

2. Tunç Devri

• Bakır ve kalayın karışımıyla tunç elde edilmiş, bu da daha sert ve dayanıklı aletlerin yapılmasını sağlamıştır.
• Tarım ve hayvancılık gelişmiştir.
• Ticaret başlamış, şehir devletleri kurulmuştur.
• Bu dönemde ilk yazılı tabletlerin görüldüğü Mezopotamya gibi bölgelerde tarih öncesi devirler sona ermeye başlamıştır.

3. Demir Devri

• Demirin işlenmesiyle daha güçlü ve ucuz aletler yapılmıştır. Bu durum, tarımda verimliliği artırmış ve toplumsal gelişmeyi hızlandırmıştır.
• Demir, hem alet hem de silah yapımında yaygın olarak kullanılmıştır.
• Devletler daha güçlü hale gelmiş, büyük imparatorluklar kurulmaya başlanmıştır.
• Demir Devri'nin sonlarına doğru yazının yaygınlaşmasıyla tarih öncesi devirler tamamen sona ermiştir.

Örnek Soru:

Bir arkeolog, bir kazı alanında topraktan yapılmış çanak çömlekler, yontulmuş taş aletler ve ilkel bakır süs eşyaları bulmuştur. Bu buluntular, tarih öncesinin hangi devrine ait olabilir?

Çözüm:

Bulunan topraktan yapılmış çanak çömlekler ve yontulmuş taş aletler Yeni Taş Devri'ni işaret edebilir. Ancak ilkel bakır süs eşyalarının bulunması, bu buluntuların Bakır Devri'ne (Kalkolitik Çağ) ait olduğunu göstermektedir. Bu devirde hem taş aletler hem de bakır kullanımı yaygındı.