1923 yılında türkiye ve dünya olayları Ders Notu

1923 yılı, hem Türk milleti hem de dünya tarihi için büyük dönüşümlerin yaşandığı, adeta yeni bir yüzyılın temellerinin atıldığı kritik bir dönemdir. Osmanlı İmparatorluğu'nun küllerinden doğan yeni Türk devleti, askeri zaferlerini diplomatik ve ekonomik başarılarla taçlandırırken; dünya genelinde ise I. Dünya Savaşı'nın yarattığı ekonomik ve siyasi krizler derinleşmeye devam etmiştir.

🇹🇷 1923 Yılında Türkiye'de Yaşanan Gelişmeler

🌾 İzmir İktisat Kongresi (17 Şubat - 4 Mart 1923)

Yeni kurulan devletin ekonomik bağımsızlığını sağlamak ve milli bir ekonomi politikası belirlemek amacıyla Mustafa Kemal Atatürk önderliğinde İzmir'de toplanmıştır. Kongrede Misak-ı İktisadi (Ekonomi Andı) kabul edilmiştir. Yerli malı kullanımı teşvik edilmiş, ham maddesi yurt içinde olan sanayi kollarının kurulması kararlaştırılmıştır. Kongreye işçi, çiftçi, tüccar ve sanayici gibi toplumun her kesiminden yaklaşık \( 1135 \) delege katılmıştır.

"Siyasi bağımsızlıklar, ekonomik bağımsızlıkla taçlandırılmadığı sürece kalıcı olamaz." - Mustafa Kemal Atatürk

✍️ Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923)

İsviçre'nin Lozan kentinde imzalanan bu antlaşma ile yeni Türk devletinin bağımsızlığı ve toprak bütünlüğü tüm dünya devletleri tarafından resmen tanınmıştır. Sevr Antlaşması tamamen geçersiz kılınmış, kapitülasyonlar kesin olarak kaldırılmıştır. Lozan'da sınırların belirlenmesi, azınlıklar, borçlar ve boğazlar gibi hayati konular karara bağlanmıştır.

🏛️ II. TBMM'nin Açılması ve Ankara'nın Başkent Oluşu

• II. TBMM'nin Açılması (11 Ağustos 1923): Birinci Meclis yıprandığı için seçimler yenilenmiş ve inkılapları gerçekleştirecek olan daha dinamik ikinci meclis görevine başlamıştır.
• Ankara'nın Başkent Oluşu (13 Ekim 1923): Coğrafi konumu, güvenliği ve Milli Mücadele'nin merkezi olması sebebiyle Ankara, yeni devletin resmi başkenti ilan edilmiştir.

👑 Cumhuriyet'in İlanı (29 Ekim 1923)

Meclis hükümeti sisteminin tıkanması ve hükümet bunalımının (Sonbahar Bunalımı) yaşanması üzerine rejim tartışmalarına son vermek amacıyla cumhuriyet ilan edilmiştir. Böylece devletin adı Türkiye Cumhuriyeti, rejim şekli cumhuriyet, devlet başkanı ise Cumhurbaşkanı olarak belirlenmiştir. İlk Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk, ilk Başbakan İsmet İnönü, ilk Meclis Başkanı ise Fethi Okyar olmuştur.

🌍 1923 Yılında Dünyada Yaşanan Gelişmeler

🏭 Ruhr Bölgesi'nin İşgali ve Hiperenflasyon

I. Dünya Savaşı sonrasında Almanya'nın savaş tazminatlarını ödeyememesi üzerine Fransa ve Belçika, Almanya'nın en önemli sanayi bölgesi olan Ruhr'u işgal etmiştir. Bu durum Almanya'da üretimin durmasına ve tarihin en büyük hiperenflasyon krizlerinden birinin yaşanmasına yol açmıştır. Alman Markı değerini tamamen yitirmiştir.

🍺 Birahane Darbesi (Hitler'in Sahneye Çıkışı)

Almanya'daki ekonomik ve siyasi kaostan yararlanmak isteyen Adolf Hitler ve Ulusal Sosyalist Alman İşçi Partisi (NSDAP), Münih'te hükümeti devirmek amacıyla başarısız bir darbe girişiminde bulunmuştur. Bu olay tarihe Birahane Darbesi olarak geçmiş ve Hitler'in adını tüm Almanya'ya duyurmasına neden olmuştur.

📊 1923 Gelişmeleri Karşılaştırma Tablosu

Türkiye'deki Gelişmeler	Dünyadaki Gelişmeler
İzmir İktisat Kongresi toplandı.	Fransa, Ruhr Bölgesi'ni işgal etti.
Lozan Barış Antlaşması imzalandı.	Almanya'da hiperenflasyon zirve yaptı.
Cumhuriyet ilan edildi.	Hitler, Birahane Darbesi'ni gerçekleştirdi.

📝 Örnek Soru Çözümleri

Soru 1

1923 yılında toplanan İzmir İktisat Kongresi'nde alınan kararlar doğrultusunda aşağıdakilerden hangisinin hedeflendiği söylenemez?

A) Milli iktisat politikasını hayata geçirmek
B) Yabancı tekellerin egemenliğine son vermek
C) Kabine sisteminden meclis hükümeti sistemine geçmek
D) Yerli üretimi ve sanayileşmeyi desteklemek

Çözüm: İzmir İktisat Kongresi tamamen ekonomi ile ilgilidir. Kabine sistemine geçiş ise siyasi bir gelişme olup 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet'in ilanı ile gerçekleşmiştir. Bu nedenle doğru cevap C seçeneğidir.

Soru 2

1923 yılında Fransa'nın Almanya'ya ait Ruhr Bölgesi'ni işgal etmesinin temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Almanya'nın Versay Antlaşması'ndan doğan savaş tazminatlarını ödeyememesi
B) Almanya'da cumhuriyet rejiminin kurulması
C) Sovyetler Birliği'nin yayılmacı politikasını engellemek
D) Bölgedeki azınlık haklarını korumak

Çözüm: Fransa, I. Dünya Savaşı sonrasında Almanya'nın ödemesi gereken savaş tazminatlarını tahsil edemediği için zengin kömür yataklarına sahip Ruhr Bölgesi'ni işgal etmiştir. Doğru cevap A seçeneğidir.