🎓 12. Sınıf
📚 12. Sınıf Edebiyat
💡 12. Sınıf Edebiyat: Fiiller Çözümlü Örnekler
12. Sınıf Edebiyat: Fiiller Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Aşağıdaki cümlede yer alan fiilimsilerin (eylemsilerin) türlerini sırasıyla belirleyiniz:
"Güneşin doğuşunu izlemek için tepeye koşarak çıkan çocukları görünce mutlu oldum."
Çözüm:
Cümledeki fiilimsileri türlerine göre inceleyelim:
- Doğuşunu: "Doğ-" fiiline gelen "-uş" ekiyle türetilmiştir. Bu bir İsim-fiil (Ad-eylem) örneğidir.
- İzlemek: "İzle-" fiiline gelen "-mek" ekiyle türetilmiştir. Bu bir İsim-fiil örneğidir.
- Koşarak: "Koş-" fiiline gelen "-arak" ekiyle türetilmiştir. Durum bildiren bir Zarf-fiil (Bağ-fiil) örneğidir.
- Görünce: "Gör-" fiiline gelen "-ünce" ekiyle türetilmiştir. Zaman bildiren bir Zarf-fiil örneğidir.
Örnek 2:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil "geçişli" bir çatıda kullanılmıştır?
A) Dün akşam erkenden uyumuşum.
B) Kitaplarını masanın üzerine bıraktı.
C) Yolun kenarında sessizce bekliyor.
D) Yağmur dindikten sonra dışarı çıktı.
Çözüm:
Bir fiilin geçişli olup olmadığını anlamak için fiilin başına "onu" zamirini getiririz. Eğer anlamlı oluyorsa fiil nesne alabiliyor demektir ve geçişlidir.
- A şıkkı: (Onu) uyumuşum \( \rightarrow \) Anlamsız (Geçişsiz).
- B şıkkı: (Onu) bıraktı \( \rightarrow \) Anlamlı (Neyi bıraktı? Kitaplarını). Bu fiil geçişlidir.
- C şıkkı: (Onu) bekliyor \( \rightarrow \) Bu cümlede nesne yoktur, fiil geçişsizdir.
- D şıkkı: (Onu) çıktı \( \rightarrow \) Anlamsız (Geçişsiz).
Örnek 3:
"Mutfaktaki bütün bulaşıklar kısa sürede yıkandı." cümlesindeki fiilin özne-yüklem ilişkisine göre çatı özelliğini açıklayınız.
Çözüm:
Cümleyi ögelerine ve eklerine göre analiz edelim:
- Yüklem: Yıkandı.
- Özne: Bütün bulaşıklar (Bulaşıklar kendi kendini yıkayamaz, başkası tarafından yıkanmıştır).
- Ek: Fiil kökü "yıka-", aldığı ek "-n" (Edilgenlik eki).
Örnek 4:
Aşağıdaki dizelerde yer alan ek-fiillerin (ek-eylem) görevlerini belirtiniz:
"Hava oldukça soğuktu; ancak içimizdeki umut bizi ısıtıyordu."
Çözüm:
Ek-fiilin Türkçede iki temel görevi vardır. Cümledeki kullanımları inceleyelim:
- Soğuktu: "Soğuk" kelimesi bir isimdir. İsim soylu bir sözcüğe "-idi" (ek-fiilin hikayesi) gelerek onu yüklem yapmıştır. (Ek-fiilin \( 1 \). görevi)
- Isıtıyordu: "Isıtıyor" fiili şimdiki zaman kipiyle çekimlenmiştir. Üzerine gelen "-du" ekiyle fiili birleşik zamanlı (şimdiki zamanın hikayesi) yapmıştır. (Ek-fiilin \( 2 \). görevi)
Örnek 5:
Bir öğrenci, fiillerin yapı özelliklerini çalışırken şu notu almıştır: "Yardımcı fiille kurulan birleşik fiillerde, isim soylu sözcükte ses düşmesi veya türemesi varsa fiil bitişik yazılır."
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu kurala uygun bir birleşik fiil vardır?
A) Her şeyi sonunda itiraf etti.
B) Olanları duyunca çok mutlu oldu.
C) Bu durumu kısa sürede sabretti.
D) Sınavı kazanacağını hissetti.
Çözüm:
Seçeneklerdeki birleşik fiilleri inceleyelim:
- A) İtiraf etti: Ses olayı yok, ayrı yazılır.
- B) Mutlu oldu: Ses olayı yok, ayrı yazılır.
- C) Sabretti: "Sabır + etmek" birleşirken "ı" ünlüsü düşmüştür. Bu yüzden bitişik yazılmıştır.
- D) Hissetti: "His + etmek" birleşirken "s" ünsüzü türemiştir. Bu da kurala uygundur ancak soru kökünde tek bir örnek üzerinden gidilecekse C ve D şıkları yapıca birleşiktir.
Örnek 6:
Günlük konuşmalarımızda sıkça kullandığımız "Anlam Kayması" (Kip Kayması) konusuna örnek olarak; "Haftaya yanınıza geliyorum." cümlesindeki durumu açıklayınız.
Çözüm:
Bu cümlede fiilin biçimsel özellikleri ile kastettiği anlam arasında bir fark vardır:
- Kullanılan Kip: "-yor" (Şimdiki Zaman eki).
- Kastedilen Zaman: "Haftaya" ifadesinden anlaşılacağı üzere Gelecek Zaman.
Örnek 7:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "kurallı birleşik fiil" kullanılmıştır ve türü nedir?
"Aniden bastıran yağmurda herkes sığınağa koşuverdi."
Çözüm:
Cümledeki fiili inceleyelim:
- Fiil: Koşuverdi.
- Yapısı: "Koşmak" fiili ile "vermek" yardımcı fiili birleşmiştir.
- Tür: Bu bir Tezlik Birleşik Fiilidir.
Örnek 8:
"Onu gördüğümde sanki dünyalar benim olmuştu." cümlesindeki fiilin kip ve zaman özelliklerini detaylıca analiz ediniz.
Çözüm:
"Olmuştu" fiilini eklerine ayıralım: Ol - muş - tu
- Kök: Ol- (Fiil)
- \( 1 \). Kip Eki: -muş (Öğrenilen Geçmiş Zaman)
- \( 2 \). Kip Eki (Ek-fiil): -tu (Hikaye)
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/12-sinif-edebiyat-fiiller/sorular