Tarihi devirler Ders Notu

Tarihi Devirler ve Türk Tarihindeki Yeri 🌍

Tarih, insanlığın geçmişini inceleyen kapsamlı bir bilim dalıdır. Bu geçmişi daha iyi anlamak ve analiz etmek için tarihçiler, belirli dönemlere ayırarak inceleme yöntemini benimsemişlerdir. Tarihi devirler, genellikle büyük siyasi, sosyal, kültürel veya teknolojik değişimlerin yaşandığı dönüm noktalarına göre belirlenir. Bu sınıflandırma, geçmişteki olaylar arasındaki bağlantıları kurmayı ve olayların neden-sonuç ilişkilerini daha net görmeyi sağlar. Türk tarihi açısından da bu devirler, milletimizin gelişim sürecini anlamak için kritik öneme sahiptir.

Tarihi Devirlerin Genel Sınıflandırılması

Tarihçiler, genel olarak tarihi şu ana devirlere ayırırlar:

• Yazının Bulunmasından Önceki Devirler (Tarih Öncesi Devirler): Bu dönem, yazının henüz icat edilmediği ve bu nedenle yazılı kaynakların bulunmadığı zaman dilimidir. Arkeolojik buluntular (kazılar, fosiller, aletler vb.) bu dönemi aydınlatır. Kendi içinde Paleolitik (Yontma Taş Devri), Neolitik (Cilalı Taş Devri), Kalkolitik (Bakır Taş Devri), Tunç Devri ve Demir Devri gibi alt dönemlere ayrılır.
• Yazının Bulunmasından Sonraki Devirler (Tarihi Devirler): Yazının icadıyla başlayan ve günümüze kadar uzanan dönemdir. Bu devirler, genellikle büyük medeniyetlerin yükselişi, yıkılışı, önemli savaşlar, dinî ve kültürel değişimler gibi olaylarla karakterize edilir.

Tarihi Devirler ve Türk Tarihi

Türk tarihi, coğrafi konumu ve göçebe yaşam tarzı nedeniyle dünya tarihindeki genel devirlerden bazı farklılıklar gösterebilir. Ancak, genel sınıflandırma çerçevesinde Türklerin tarih sahnesine çıkışıyla birlikte bu devirler Türkler için de anlam kazanır.

1. İlk Çağ Türk Tarihi

Bu dönem, Türklerin yazılı kaynaklara yansıyan ilk izlerinin görüldüğü zamandan, Kavimler Göçü'ne kadar olan süreyi kapsar. Bu dönemde Türkler, Orta Asya'da çeşitli devletler kurmuşlardır. Örneğin, Asya Hun İmparatorluğu, bu dönemin en önemli Türk devletlerinden biridir. Türklerin bu dönemdeki yaşam tarzı, savaşçılık yetenekleri ve teşkilat yapısı dikkat çekicidir.

2. Orta Çağ Türk Tarihi

Kavimler Göçü (MS 375) ile başlayan ve Osmanlı Devleti'nin kuruluşuna kadar devam eden dönemdir. Bu dönemde Türkler, Avrupa ve Anadolu'ya yayılmış, Bizans İmparatorluğu gibi büyük devletlerle etkileşime girmişlerdir. İslamiyet'in kabulü ile birlikte Türk tarihinde yeni bir sayfa açılmış, Karahanlılar, Gazneliler, Büyük Selçuklu Devleti gibi devletler kurulmuştur. Anadolu Selçuklu Devleti'nin kuruluşu ve Moğol İstilası bu dönemin önemli olaylarındandır.

Önemli Not: Orta Çağ, Türklerin İslamiyet'i kabul etmesiyle birlikte dini ve kültürel anlamda büyük bir dönüşüm yaşadığı bir dönemdir.

3. Yeni Çağ Türk Tarihi

Osmanlı Devleti'nin kuruluşundan (yaklaşık 1299) Viyana Kuşatması'na (1683) kadar olan dönemi kapsar. Bu dönemde Osmanlı Devleti, bir cihan devleti haline gelmiş, Balkanlar, Ortadoğu ve Kuzey Afrika'da geniş topraklara hakim olmuştur. Fatih Sultan Mehmet'in İstanbul'u fethi (1453) bu çağın en önemli olaylarından biridir ve dünya tarihi açısından da bir dönüm noktasıdır. Bu dönemde Rönesans ve Reform gibi Avrupa'daki önemli gelişmeler de yaşanmıştır.

4. Yakın Çağ Türk Tarihi

Viyana Kuşatması'ndan (1683) günümüze kadar olan dönemi kapsar. Bu dönemde Osmanlı Devleti duraklama ve gerileme dönemine girmiş, milliyetçilik akımları ve Avrupa devletlerinin baskısı artmıştır. Tanzimat Fermanı, Islahat Fermanı ve Meşrutiyet gibi dönemler yaşanmıştır. I. Dünya Savaşı sonrası Anadolu'da Milli Mücadele verilmiş ve Türkiye Cumhuriyeti kurulmuştur. Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşu ve günümüze kadar olan süreç de bu çağın önemli bir parçasıdır.

Günlük Yaşamdan Örnek: Tarihi Devirlerin Anlamı

Bir ailenin geçmişini incelediğimizi düşünelim. Ailenin büyük dedesinin yaşadığı zaman dilimi, bugünkü yaşam standartlarımızdan çok farklıydı. Belki o dönemde elektrik yoktu, ulaşım atlarla sağlanıyordu ve iletişim bugünkü kadar hızlı değildi. Bu, bir nevi "tarihi devir" gibidir. Aile büyüklerinin anlattığı hikayeler, o dönemin "yazılı olmayan tarihi" gibidir. Bizim bugün kullandığımız akıllı telefonlar, internet, hızlı trenler ise "yakın çağ" teknolojileridir. İşte tarih de böyledir; geçmişteki büyük değişimleri ve bu değişimlerin insan yaşamı üzerindeki etkilerini anlamamızı sağlar.

Çözümlü Örnek:

Soru: Tarihi devirler sınıflandırmasında, yazının bulunması hangi devrin başlangıcını işaret eder? Çözüm: Yazının bulunması, "Tarih Öncesi Devirler"in sona ermesini ve "Tarihi Devirler"in başlamasını işaret eder. Bu, insanların olayları kaydetme ve gelecek nesillere aktarma imkanına kavuştuğu önemli bir dönüm noktasıdır.