1990 sonrası türkiye Ders Notu

\( 1990 \)'lı yıllar, hem dünyada SSCB'nin dağılmasıyla yeni bir dünya düzeninin kurulduğu hem de Türkiye'de siyasi, ekonomik ve sosyal açıdan büyük değişimlerin yaşandığı bir dönemi kapsar. Soğuk Savaş sonrası bu yeni dönemde Türkiye, bir yandan iç dinamiklerindeki istikrarsızlıklarla mücadele ederken diğer yandan bölgesel bir güç olma yolunda önemli adımlar atmıştır.

Siyasi Gelişmeler ve Koalisyonlar Dönemi

Koalisyon Hükümetleri (\( 1991 \) - \( 2002 \))

\( 1990 \)'lı yıllar Türkiye'de tek parti iktidarlarının sona erdiği ve koalisyon hükümetlerinin kurulduğu bir dönem olmuştur. Bu dönemde kurulan hükümetlerin ömrü genellikle kısa sürmüş, bu durum siyasi ve ekonomik istikrarsızlığı beraberinde getirmiştir. \( 1991 \) genel seçimleri sonrasında DYP-SHP koalisyonu kurulmuş, ardından gelen süreçte ANAP, DSP, MHP ve RP gibi partiler farklı koalisyon kombinasyonları ile ülkeyi yönetmiştir.

Önemli Tarihsel Dönemeç: \( 28 \) Şubat \( 1997 \)'de yapılan Millî Güvenlik Kurulu (MGK) toplantısında alınan kararlar, Türk siyasi tarihine "Post-Modern Darbe" olarak geçmiş ve Necmettin Erbakan başbakanlığındaki REFAHYOL koalisyon hükümetinin istifasıyla sonuçlanmıştır.

\( 2000 \)'li Yıllar ve Siyasi Dönüşüm

\( 2001 \) yılında yaşanan büyük ekonomik krizin ardından yapılan \( 2002 \) genel seçimlerinde, Adalet ve Kalkınma Partisi (AK Parti) tek başına iktidara gelmiştir. Bu gelişme, Türkiye'de yaklaşık \( 11 \) yıl süren koalisyonlar dönemini sona erdirmiştir. Bu dönemde AB uyum yasaları çerçevesinde demokratikleşme adımları hız kazanmıştır.

Ekonomik Gelişmeler ve Krizler

\( 1990 \) sonrası Türkiye ekonomisi, yapısal sorunlar ve siyasi istikrarsızlıklar nedeniyle büyük krizlerle sarsılmıştır. Bu krizlerin en önemlileri şunlardır:

• \( 5 \) Nisan \( 1994 \) Kararları: Yüksek enflasyon ve bütçe açıkları nedeniyle alınan ekonomik istikrar tedbirleridir.
• \( 2001 \) Ekonomik Krizi: Anayasa kitapçığı fırlatma kriziyle tetiklenen, Türk lirasının büyük değer kaybettiği ve gecelik faizlerin %7500 seviyelerine ulaştığı Cumhuriyet tarihinin en büyük ekonomik krizlerinden biridir. Kriz sonrası Kemal Derviş liderliğinde "Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı" uygulanmaya başlanmıştır.

\( 1990 \) Sonrası Türk Dış Politikası

Balkanlar, Kafkaslar ve Türk Dünyası

SSCB ve Yugoslavya'nın dağılmasıyla Türkiye, bu bölgelerdeki soydaş ve akraba topluluklarla ilişkilerini geliştirmek amacıyla yeni kurumlar kurmuştur:

• TİKA (Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı - \( 1992 \)): Türk dünyası ve gelişmekte olan ülkelerle kalkınma iş birliğini sağlamak amacıyla kurulmuştur.
• KEİ (Karadeniz Ekonomik İşbirliği Örgütü - \( 1992 \)): Karadeniz havzasındaki ülkelerin ekonomik iş birliğini artırmak amacıyla Türkiye öncülüğünde kurulmuştur.
• TÜRKSOY (Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı - \( 1993 \)): Türk dili konuşan ülkelerin kültür ve sanat alanında iş birliğini sağlamak amacıyla kurulmuştur.

Avrupa Birliği ile İlişkiler

\( 1995 \) yılında imzalanan Gümrük Birliği anlaşması ile Türkiye ile AB arasında ekonomik entegrasyon ileri bir seviyeye taşınmıştır. \( 1999 \) Helsinki Zirvesi'nde Türkiye'ye "adaylık statüsü" verilmiş, \( 2005 \) yılında ise tam üyelik müzakereleri başlamıştır.

Sosyal, Kültürel ve Teknolojik Gelişmeler

Bu dönemde Türkiye'de kitle iletişim araçları yaygınlaşmış, internet kullanımı hızla artmıştır. Kültürel ve sportif alanlarda ise şu önemli başarılar elde edilmiştir:

Yıl	Alan / Olay	Gelişme / Başarı
\( 1997 \)	Edebiyat	Yaşar Kemal'in uluslararası ödüller alması
\( 2002 \)	Spor	A Millî Futbol Takımı'nın Dünya \( 3 \).sü olması
\( 2003 \)	Müzik	Sertab Erener'in Eurovision birinciliği
\( 2006 \)	Edebiyat	Orhan Pamuk'un Nobel Edebiyat Ödülü alması

Örnek Soru ve Çözümleri

Soru \( 1 \)

Türkiye'nin \( 1990 \) sonrasında Türk Cumhuriyetleri ve akraba topluluklarla ekonomik, sosyal ve kültürel iş birliğini geliştirmek amacıyla \( 1992 \) yılında kurduğu teşkilat aşağıdakilerden hangisidir?

A) KEİ
B) TİKA
C) TÜRKSOY
D) NATO
E) Avrupa Konseyi

Çözüm: Türkiye, Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından Orta Asya ve Kafkasya'daki yeni bağımsız Türk devletleri ile iş birliğini koordine etmek amacıyla \( 1992 \) yılında TİKA'yı (Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı) kurmuştur. Doğru cevap B seçeneğidir.

Soru \( 2 \)

\( 1990 \) sonrasında Türkiye ekonomisinde yaşanan krizler yapısal reformları zorunlu kılmıştır. Aşağıdakilerden hangisi \( 2001 \) ekonomik krizi sonrasında ekonomiyi düzlüğe çıkarmak amacıyla uygulamaya konulan programın adıdır?

A) \( 5 \) Nisan Kararları
B) Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı
C) Kalkınma Planı
D) Millî Korunma Kanunu
E) Teşvik-i Sanayi Kanunu

Çözüm: \( 2001 \) yılında yaşanan büyük ekonomik krizin ardından ekonomiden sorumlu devlet bakanlığına getirilen Kemal Derviş öncülüğünde "Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı" hazırlanmış ve uygulamaya konulmuştur. Doğru cevap B seçeneğidir.