Osmanlı rusya ilişkileri Ders Notu

Osmanlı-Rusya İlişkileri: Rekabetin Başlangıcı ve Gelişimi 🇷🇺

Osmanlı Devleti ile Rusya arasındaki ilişkiler, 17. yüzyılın sonlarından itibaren Rusya'nın "sıcak denizlere inme" politikası doğrultusunda şekillenmiştir. Rus Çarı I. Petro (Deli Petro) ile başlayan modernleşme süreci, Rusya'yı Balkanlar ve Karadeniz üzerinde Osmanlı Devleti'nin en büyük rakibi haline getirmiştir. Bu dönemdeki temel çatışma noktaları; Kırım'ın hakimiyeti, Karadeniz'in bir Türk gölü olma özelliğinin korunması ve Ortodoks tebaanın himayesi meselesidir.

17. Yüzyıl: İlk Büyük Çatışmalar

• Bahçesaray Antlaşması (1681): Osmanlı Devleti ile Rusya arasında imzalanan ilk resmi antlaşmadır. Çehrin Kalesi'nin Rusya'da kalması kabul edilmiştir.
• İstanbul Antlaşması (1700): Azak Kalesi Rusya'ya bırakılmış, Rusya'nın İstanbul'da daimi elçi bulundurmasına izin verilmiştir. Bu durum, Rusya'nın Osmanlı iç işlerine karışmasına zemin hazırlamıştır.

18. Yüzyıl: Hakimiyet Mücadelesi ⚔️

Önemli Not: Rusya, 18. yüzyılda Osmanlı Devleti'ni Avrupa'dan atmak ve Balkanlar'da Slav birliğini kurmak için "Greko-Projesi" ve "Dakya Projesi" gibi stratejiler geliştirmiştir.

Bu dönemde yaşanan en kritik gelişme Prut Savaşı (1711)'dır. İsveç Kralı Demirbaş Şarl'ın Rusya'ya yenilerek Osmanlı'ya sığınması üzerine çıkan savaşta, Osmanlı ordusu Rusları Prut Nehri kıyısında kuşatmıştır. Ancak, Rusya'nın barış isteği ve Osmanlı'nın iç meseleleri nedeniyle antlaşma imzalanmıştır. Bu antlaşma ile 1700 İstanbul Antlaşması ile kaybedilen Azak Kalesi geri alınmıştır.

Küçük Kaynarca Antlaşması (1774) ve Dönüm Noktası

1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı sonucunda imzalanan bu antlaşma, Osmanlı Devleti'nin dağılma sürecine girdiğinin en önemli göstergelerinden biridir.

Madde	Sonuç
Kırım	Bağımsız oldu (Sadece dini yönden halifeye bağlı).
Ortodokslar	Rusya, Osmanlı'daki Ortodoksların koruyucusu oldu.
Savaş Tazminatı	Osmanlı tarihinde ilk kez savaş tazminatı ödedi.

Çözümlü Örnek

Soru: 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması'nın Osmanlı Devleti üzerindeki en ağır siyasi sonucu nedir?

Çözüm: Antlaşma ile Kırım'ın bağımsız olması, Osmanlı'nın ilk kez halkı Müslüman olan bir toprak parçasını kaybetmesine neden olmuştur. Ayrıca Rusya'nın Ortodoksları koruma hakkı elde etmesi, Osmanlı'nın iç işlerine karışma fırsatını yasal bir zemine oturtmuştur.

Stratejik Hesaplamalar ve Savaş Ekonomisi

Osmanlı Devleti, Rusya ile olan savaşlarında büyük harcamalar yapmıştır. Örneğin, bir savaşın toplam maliyeti \( x \) TL, elde edilen ganimet \( y \) TL ve devletin bütçe açığı \( a \) TL olsun. Bütçe açığı şu şekilde hesaplanabilir: \( a = x - y \). Eğer devlet \( 3 \) yıl boyunca yıllık \( 500 \) bin TL savaş masrafı yapıp \( 200 \) bin TL gelir elde ederse, toplam açık \( 3 \times (500 - 200) = 900 \) bin TL olur.

Bu süreçte Rusya, Karadeniz'de donanma bulundurma hakkı kazanarak Osmanlı Devleti'nin "Karadeniz bir Türk gölüdür" ilkesini fiilen sona erdirmiştir.