Mısır sorunu, mehmet ali paşa isyanı ve londra boğazlar sözleşmesi Ders Notu

Mısır Sorunu ve Mehmet Ali Paşa İsyanı 🏛️

19. yüzyılda Osmanlı Devleti'nin en büyük iç sorunlarından biri haline gelen Mısır meselesi, Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın güçlenmesiyle başlamıştır. Napolyon'un Mısır'ı işgali sırasında bölgeye giden ve buradaki otorite boşluğundan yararlanarak Mısır Valisi olan Mehmet Ali Paşa, kısa sürede bölgede modern bir ordu kurmuş ve merkezi otoriteyi sarsacak bir güce ulaşmıştır.

Mehmet Ali Paşa, Osmanlı Devleti'nin zor zamanlarında (Yunan İsyanı gibi) yardım vaadiyle çeşitli ayrıcalıklar talep etmiştir. Mora ve Girit valiliklerinin kendisine verilmesini şart koşan Paşa, bu istekleri yerine getirilmeyince isyan etmiştir. İsyanın temel nedenleri şunlardır:

• Mehmet Ali Paşa'nın merkezi otoriteyi tanımayarak kendi hanedanını kurmak istemesi.
• Osmanlı Devleti'nin iç karışıklıklar nedeniyle Mısır'daki hakimiyetini tam olarak sağlayamaması.
• Paşa'nın Avrupa devletleriyle doğrudan diplomatik ilişkiler kuracak kadar güçlenmesi.

Kütahya Antlaşması ve Hünkar İskelesi 📜

Mehmet Ali Paşa'nın orduları, Osmanlı kuvvetlerini yenerek Kütahya'ya kadar ilerlemiştir. Devletin varlığını tehdit eden bu durum karşısında Osmanlı, Rusya'dan yardım istemek zorunda kalmıştır. Bu durum, Osmanlı'nın kendi valisine karşı dış güçten yardım alması nedeniyle "Denize düşen yılana sarılır" sözünün tarihsel bir örneği olmuştur.

Önemli Not: 1833 Kütahya Antlaşması ile Mehmet Ali Paşa'ya Mısır, Girit, Şam ve Cidde valilikleri verilmiştir. Ancak bu durum sorunu çözmemiş, sadece ertelemiştir.

Rusya'nın desteğiyle imzalanan Hünkar İskelesi Antlaşması (1833) ile Rusya, Osmanlı'nın bir iç meselesinde garantör devlet konumuna gelmiştir. Bu durum, Boğazlar üzerindeki Rus etkisini artırmış ve İngiltere ile Fransa'yı rahatsız etmiştir.

Londra Boğazlar Sözleşmesi (1841) ⚓

Mehmet Ali Paşa ile Osmanlı arasındaki gerginlik, Nizip Savaşı ile tekrar alevlenmiştir. İngiltere, Avusturya, Rusya ve Prusya'nın katıldığı Londra Konferansı'nda Mısır sorunu çözüme kavuşturulmuştur. Bu sürecin en önemli sonucu ise 1841 Londra Boğazlar Sözleşmesi'dir.

Sözleşme Maddesi	Sonuç
Boğazlar kapalı tutulacak	Osmanlı egemenliği korundu
Savaş gemisi geçmeyecek	Avrupa'nın güvenliği sağlandı

Bu sözleşme ile Boğazlar, ilk defa uluslararası bir statü kazanmıştır. Osmanlı Devleti, Boğazlar üzerindeki mutlak hakimiyetini (tek başına karar verme yetkisini) kaybetmiş ve Boğazlar sorunu, Avrupa'nın genel bir sorunu haline gelmiştir.

Konu Pekiştirme Sorusu

Soru: Osmanlı Devleti, Hünkar İskelesi Antlaşması'ndan sonra neden Londra Boğazlar Sözleşmesi'ni imzalama gereği duymuştur?

Çözüm: Hünkar İskelesi Antlaşması ile Rusya'nın Boğazlar üzerindeki nüfuzu artmıştır. İngiltere ve Fransa, Rusya'nın Akdeniz'e inmesini engellemek ve Osmanlı üzerindeki dengeyi korumak amacıyla, Boğazların uluslararası statüye kavuşmasını sağlamışlardır. Osmanlı Devleti de bu devletlerin desteğini alarak Mısır sorununu çözmek ve Rusya'nın tek taraflı müdahalesini dengelemek istemiştir.