📄 11. Sınıf Tarih: Hünkar Antlaşması Ve Önemi Çalışma Kağıdı

💡 Çözüm Adımları:

Hünkar İskelesi Antlaşması'nın imzalanmasının temel nedeni, Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın isyanıdır. Kavalalı Mehmet Ali Paşa, Mora isyanında Osmanlı'ya yardım etmesine karşılık vaat edilen toprakları alamayınca isyan etmiş ve Osmanlı ordusunu yenilgiye uğratmıştır. Osmanlı Devleti, İngiltere ve Fransa'dan beklediği yardımı alamayınca Rusya'dan yardım istemek zorunda kalmıştır. Rusya'nın yardımı karşılığında 1833'te Hünkar İskelesi Antlaşması imzalanmıştır.

Kısa vadeli sonuçları: Osmanlı Devleti, Kavalalı Mehmet Ali Paşa isyanına karşı Rusya'dan askeri destek almıştır. Ancak bu durum, Rusya'nın Osmanlı üzerindeki siyasi ve askeri nüfuzunu artırmıştır. Antlaşma, Boğazlar üzerinde Rusya'ya özel haklar tanımış, Rusya'nın Karadeniz'deki güvenliğini sağlamıştır.

Uzun vadeli sonuçları: Antlaşma, İngiltere ve Fransa gibi diğer büyük devletleri rahatsız etmiştir. Boğazlar Sorunu, uluslararası bir sorun haline gelmiş ve Avrupalı devletlerin Osmanlı iç işlerine karışmasına zemin hazırlamıştır. Antlaşmanın süresi dolduktan sonra, İngiltere ve Fransa'nın baskısıyla 1841'de imzalanan Londra Boğazlar Sözleşmesi ile Hünkar İskelesi Antlaşması'nın hükümleri geçersiz kılınmış ve Boğazlar uluslararası statüye kavuşmuştur. Bu durum, Osmanlı'nın Boğazlar üzerindeki tam egemenliğini kaybetmesine yol açmıştır.

💡 Çözüm Adımları:

Hünkar İskelesi Antlaşması, Boğazlar Sorunu'nun uluslararası bir mesele haline gelmesinde kritik bir rol oynamıştır. Antlaşma, Rusya'ya savaş durumunda Osmanlı Devleti'nin Boğazları diğer devletlerin savaş gemilerine kapatma yükümlülüğü getirerek, Rusya'ya Boğazlar üzerinde özel bir statü ve güvenlik sağlamıştır. Bu durum, Rusya'nın sıcak denizlere inme politikasında önemli bir adım olarak görülmüştür.

Uluslararası ilişkilerdeki yansımaları ise oldukça geniş olmuştur. İngiltere ve Fransa, Rusya'nın Osmanlı üzerindeki artan nüfuzundan ve Boğazlar üzerindeki kontrolünden büyük endişe duymuşlardır. Özellikle İngiltere, Akdeniz'deki çıkarlarını tehdit altında görmüştür. Bu durum, İngiltere ve Fransa'nın Osmanlı Devleti'nin toprak bütünlüğünü koruma politikasına yönelmesine ve Rusya'ya karşı dengeleyici bir güç oluşturma çabalarına yol açmıştır. Sonuç olarak, Hünkar İskelesi Antlaşması, 1841 Londra Boğazlar Sözleşmesi'nin imzalanmasına zemin hazırlamış ve Boğazlar meselesini uluslararası bir konferansın konusu haline getirerek, Osmanlı'nın Boğazlar üzerindeki tek taraflı egemenliğini sona erdirmiştir.

💡 Çözüm Adımları:

Hünkar İskelesi Antlaşması, Osmanlı Devleti'nin dış politikasında önemli bir dönüm noktası olmuştur. Antlaşma, Osmanlı'nın kendi iç sorunlarını (Kavalalı Mehmet Ali Paşa İsyanı) çözmekte yetersiz kalması ve büyük devletlerden (İngiltere, Fransa) beklediği desteği bulamaması üzerine, Rusya gibi başka bir büyük güce sığınmak zorunda kalmasını göstermiştir. Bu durum, Osmanlı'nın zayıflayan gücünü ve uluslararası alanda yalnızlaşma riskini ortaya koymuştur.

Antlaşmanın 'denge politikası' anlayışıyla ilişkisi ise karmaşıktır. Osmanlı Devleti, 18. yüzyıl sonlarından itibaren büyük devletler arasındaki çıkar çatışmalarından faydalanarak varlığını sürdürme ve toprak bütünlüğünü koruma amacıyla bir 'denge politikası' izlemeye başlamıştır. Hünkar İskelesi Antlaşması, bu denge politikasının bir zorunluluktan doğan sapması olarak görülebilir. Osmanlı, bir taraftan gelen tehdide (Kavalalı) karşı diğer taraftan (Rusya) yardım alarak dengeyi sağlamaya çalışmış, ancak bu durum Rusya'nın lehine bir denge bozukluğuna yol açmıştır. Antlaşma sonrasında ise İngiltere ve Fransa'nın Rusya'ya karşı denge unsuru olarak devreye girmesiyle, Osmanlı Devleti tekrar büyük devletler arasındaki rekabetten faydalanarak denge politikasını sürdürmeye çalışmıştır. Ancak bu kez, Boğazlar gibi stratejik bir konuyu uluslararası denetim altına sokarak bedel ödemek zorunda kalmıştır.