💡 11. Sınıf Tarih: Dokya grek projesi Çözümlü Örnekler

Dakya Projesi, Rusya İmparatoriçesi II. Katerina ve Avusturya İmparatoru II. Joseph tarafından planlanan ortak bir stratejidir.

• Temel Amaç: Eflak, Boğdan ve Besarabya topraklarını birleştirerek "Dakya" adıyla Rusya ve Avusturya'ya bağımlı, ortak bir tampon devlet kurmaktır. 🛡️
• Coğrafi Kapsam: Bugünkü Romanya topraklarını ve çevresini içine alan bölge hedeflenmiştir.
• Sonuç: Bu proje, Osmanlı Devleti'nin Balkanlar'daki toprak bütünlüğünü doğrudan tehdit etmiştir.

Grek Projesi, Rusya'nın Osmanlı Devleti'ni Avrupa'dan tamamen atmayı hedefleyen kapsamlı bir planıdır:

• Bizans'ın İhyası: Projenin ana hedefi, İstanbul merkezli eski Bizans İmparatorluğu'nu (Grek Devleti) yeniden canlandırmaktır. 👑
• Hanedan Bağlantısı: II. Katerina, torununa "Konstantin" ismini vererek onu kurulacak olan bu yeni Grek Devleti'nin başına geçirmeyi planlamıştır.
• Stratejik Hedef: Bu proje ile Rusya, sıcak denizlere inme ve Ortodoks dünyasının liderliğini tamamen ele geçirme amacını gütmüştür.

Bu projelerin başarısız olmasının ve Avusturya'nın savaştan çekilmek zorunda kalmasının temel nedeni 1789 Fransız İhtilali'dir.

• Milliyetçilik Akımı: Fransız İhtilali ile yayılan milliyetçilik fikirleri, çok uluslu bir yapıya sahip olan Avusturya İmparatorluğu'nu içten tehdit etmeye başlamıştır. 📉
• Ziştovi Antlaşması: Avusturya, kendi toprak bütünlüğünü korumak adına 1791'de Ziştovi Antlaşması'nı imzalayarak savaştan çekilmiş ve projelerden vazgeçmiştir.
• Yalnız Kalan Rusya: Avusturya'nın çekilmesiyle Rusya da 1792 Yaş Antlaşması ile savaşı bitirmek zorunda kalmış, Grek ve Dakya projeleri kağıt üzerinde kalmıştır.

Araştırmacının ifadesi Grek Projesi ile şu şekilde temellendirilebilir:

• Dini Meşruiyet: Rusya, kendisini Bizans'ın varisi ve Ortodoksların koruyucusu olarak ilan ederek Osmanlı toprakları üzerinde hak iddia etmiştir. 🙏
• Tarihsel Meşruiyet: İstanbul'un (Konstantinopolis) fethini bir "işgal" olarak niteleyip, şehri "eski sahiplerine" (Grekler/Rus kontrolündeki Bizans) iade etme söylemini kullanmıştır.
• Siyasi Araç: Bu söylemler, Rusya'nın sıcak denizlere inme gibi jeopolitik hedeflerini, Avrupa kamuoyuna "Hristiyanlığı kurtarma" maskesiyle sunmasını sağlamıştır.

Bu projeler, 18. ve 19. yüzyıllarda Avrupa diplomasisinin merkezinde yer alan Şark Meselesi (Doğu Sorunu) ile doğrudan ilişkilidir.

• Şark Meselesi: Osmanlı Devleti'nin topraklarının paylaşılması ve Türklerin Avrupa'dan atılması sürecini ifade eder. Dakya ve Grek projeleri bu meselenin somut planlarıdır.
• Osmanlı Tutumu: Osmanlı Devleti, bu projelere karşı Denge Politikası izlemeye başlamıştır. İngiltere ve Fransa gibi devletlerin Rusya'nın aşırı güçlenmesinden duyduğu rahatsızlığı kullanarak varlığını sürdürmeye çalışmıştır. ⚖️

Tarihsel olaylar ile günümüz stratejileri arasında şu benzerlikler kurulabilir:

• Tampon Bölge Oluşturma: Dakya Projesi, Rusya ve Avusturya arasında bir tampon bölge oluşturma amacı taşıyordu. Bugün de devletler, güvenliklerini sağlamak için sınır ötesinde "güvenli bölgeler" veya "tampon devletler" kurmaya çalışmaktadır. 🧱
• Ortak Çıkar İttifakları: Tıpkı II. Katerina ve II. Joseph'in Osmanlı'yı paylaşmak için birleşmesi gibi, günümüzde de devletler büyük ekonomik veya askeri hedefler için geçici ittifaklar kurmaktadır.
• Jeopolitik Planlama: Bir bölgenin haritasını masa başında yeniden çizme çabası, tarihin her döneminde büyük güçlerin başvurduğu bir yöntemdir.

Rusya'nın askeri hamleleri ile siyasi projeleri birbirini tamamlar niteliktedir:

• Donanma Gücü: Grek Projesi'nin gerçekleşmesi için Rusya'nın Akdeniz'de hakimiyet kurması gerekiyordu. Çeşme'de Osmanlı donanmasının yakılması, Osmanlı'nın denizlerdeki savunma direncini kırmıştır. 🌊
• İsyan Desteği: Rusya, donanmasını Ege'ye göndererek Mora'daki Rumları (Grekleri) Osmanlı'ya karşı isyan ettirmeyi ve Grek Projesi'nin toplumsal zeminini hazırlamayı amaçlamıştır.
• Sonuç: Askeri başarılar (Çeşme Baskını gibi), Grek Projesi gibi ütopik planların diplomatik masada daha güçlü savunulmasına imkan tanımıştır.

Projelerin başarısızlığı Osmanlı Devleti için hayati bir nefes alma dönemi yaratmıştır:

• Yıkımın Gecikmesi: Eğer bu projeler 1780'lerde başarıya ulaşsaydı, Osmanlı Devleti 19. yüzyılı göremeyebilirdi. Projelerin çökmesi devletin ömrünü uzatmıştır. ✅
• Reformlara Zemin: Savaşların sona ermesi ve dış tehdidin (geçici olarak) azalması, III. Selim'in Nizam-ı Cedid gibi köklü askeri ve idari reformları başlatmasına olanak sağlamıştır.
• Diplomatik Tecrübe: Osmanlı devlet adamları, büyük güçler arasındaki çıkar çatışmalarını (Rusya-Avusturya rekabeti gibi) fark ederek "denge siyaseti" konusunda tecrübe kazanmışlardır.