3. Selim Dönemi Ders Notu

III. Selim Dönemi (1789-1807), Osmanlı Devleti'nde kapsamlı ve köklü reformların yapılmaya çalışıldığı bir dönemdir. Bu dönemde devletin içinde bulunduğu kötü durumu düzeltmek ve Avrupa devletleri karşısında güç kaybetmesini durdurmak amacıyla önemli adımlar atılmıştır. Özellikle Fransız İhtilali'nin başladığı yıla denk gelmesi, iç ve dış politikada çeşitli zorlukları beraberinde getirmiştir.

III. Selim Dönemi (1789-1807) Genel Bakış

III. Selim, tahta geçtiğinde Osmanlı Devleti, Avusturya ve Rusya ile savaş halindeydi. Uzun süren savaşlar ve kaybedilen topraklar, devletin zayıflığını açıkça ortaya koyuyordu. Bu durum karşısında III. Selim, devletin hem askeri hem de idari yapısında Batı tarzı yenilikler yapma gerekliliğine inanmıştır.

Nizam-ı Cedit Islahatları ve Amaçları 🌟

III. Selim'in başlattığı yenilik hareketlerine genel olarak Nizam-ı Cedit (Yeni Düzen) adı verilmiştir. Bu ıslahatların temel amaçları şunlardır:

• Osmanlı Devleti'nin askeri gücünü Avrupa standartlarına ulaştırmak.
• Devletin maliyesini düzeltmek ve gelirlerini artırmak.
• İdari yapıyı güçlendirmek ve merkezî otoriteyi sağlamlaştırmak.
• Avrupa devletleri karşısında siyasi ve ekonomik bağımsızlığı korumak.
• Bilim ve eğitim alanında ilerlemeyi sağlamak.

Askeri Alanda Yapılan Islahatlar ⚔️

Nizam-ı Cedit'in en önemli adımları askeri alanda atılmıştır. III. Selim, mevcut ordunun (özellikle Yeniçerilerin) yetersizliğini görerek yeni bir ordu kurmuştur.

• Nizam-ı Cedit Ordusu: Batı tarzında eğitimli, modern silahlarla donatılmış yeni bir ordu kuruldu. Bu ordunun masraflarını karşılamak için İrad-ı Cedit adında ayrı bir hazine oluşturuldu. Yeniçeriler, bu orduya ve yapılan yeniliklere büyük tepki göstermiştir.
• Mühendishane-i Berr-i Hümayun: Kara Mühendishanesi geliştirildi ve mühendislik eğitimi modernleştirildi. Avrupa'dan uzmanlar getirilerek topçuluk ve istihkam sınıfının eğitimi güçlendirildi.
• Mühendishane-i Bahr-i Hümayun: Deniz Mühendishanesi'ne önem verildi. Donanma modernize edildi, yeni gemiler inşa edildi ve denizcilik eğitimi geliştirildi.
• Topçu Ocakları: Topçu ve humbaracı ocakları ıslah edildi, bu alanlarda modernizasyon çalışmaları yapıldı.

İdari ve Mali Alanda Yapılan Islahatlar 💰

Askeri yeniliklerin yanı sıra, devletin idari ve mali yapısında da düzenlemeler yapılmıştır.

• Meşveret Meclisleri: Islahatların planlanması ve uygulanması için meşveret (danışma) meclisleri kuruldu. Bu meclislerde devlet adamları ve ulema, reformlar hakkında görüşlerini belirtmiştir.
• İrad-ı Cedit Hazinesi: Nizam-ı Cedit Ordusu'nun giderlerini karşılamak amacıyla kurulmuştur. Bu hazine, genellikle iltizam sisteminden elde edilen ek gelirlerle beslenmiştir.
• Yerli Malı Kullanımı: Yerli üretimi teşvik etmek ve dışa bağımlılığı azaltmak amacıyla yerli malı kullanımına önem verildi.
• Devlet Gelirleri: Gümrük gelirleri ve bazı vergilerde düzenlemeler yapılarak devletin mali kaynakları artırılmaya çalışıldı.

Eğitim ve Kültür Alanında Yapılan Islahatlar 📚

Eğitim ve kültür alanında da Batı'ya açılma ve modernleşme çabaları görülmüştür.

• Daimi Elçilikler: Osmanlı Devleti, Avrupa başkentlerinde (Londra, Paris, Viyana, Berlin gibi) ilk kez daimi elçilikler açtı. Bu elçilikler sayesinde Avrupa'daki gelişmeleri yakından takip etme ve diplomasiyi güçlendirme amacı güdüldü.
• Yabancı Dil Eğitimi: Özellikle Fransızca, devlet adamları ve askeri öğrencilerin öğrenmesi gereken önemli bir dil haline geldi. Yabancı dil okulları açıldı.
• Matbaa: Matbaacılık faaliyetleri desteklendi, basılan eserlerin sayısı arttırıldı. Özellikle askeri ve teknik konularda kitaplar basıldı.

III. Selim Dönemi Dış Politikası ve Savaşlar 🌍

III. Selim dönemi, Fransız İhtilali'nin Avrupa ve Osmanlı üzerindeki etkilerinin yoğun olarak hissedildiği bir dönemdir.

• Fransız İhtilali'nin Etkileri: İhtilal'in yaydığı milliyetçilik akımı, Osmanlı topraklarında yaşayan azınlıklar arasında bağımsızlık hareketlerinin başlamasına zemin hazırladı.
• Rusya ve Avusturya Savaşları: III. Selim tahta geçtiğinde devam eden savaşlar, 1791 Ziştovi Antlaşması (Avusturya ile) ve 1792 Yaş Antlaşması (Rusya ile) ile sona erdi. Yaş Antlaşması ile Kırım'ın Rusya'ya ait olduğu kesinleşti.
• Fransa ile İlişkiler ve Mısır'ın İşgali: Başlangıçta iyi olan Fransa ile ilişkiler, Napolyon Bonapart'ın 1798'de Mısır'ı işgaliyle bozuldu. Osmanlı Devleti, İngiltere ve Rusya ile ittifak kurarak Fransa'ya karşı savaştı. Bu ittifak, Osmanlı dış politikasında önemli bir değişimi temsil ediyordu.
• El-Ariş Antlaşması (1801): Napolyon'un Mısır'dan çekilmesini öngören antlaşma.

Nizam-ı Cedit Islahatlarına Tepkiler ve Kabakçı Mustafa İsyanı 💥

III. Selim'in yenilikleri, özellikle Yeniçeriler, ulema ve bazı devlet adamları tarafından büyük tepkiyle karşılandı. Bu tepkiler sonunda Kabakçı Mustafa İsyanı patlak verdi.

• İsyanın Nedenleri:
  • Yeniçerilerin kendi ayrıcalıklarını ve varlıklarını tehdit altında görmeleri.
  • Ulemanın ve bazı bürokratların yenilikleri dine aykırı bulması veya kendi çıkarlarına ters görmesi.
  • Halkın, özellikle İstanbul'da, askeri disiplinden ve vergi yükünden rahatsız olması.
  • Bazı devlet adamlarının kişisel husumetleri ve iktidar mücadeleleri.
• İsyanın Gelişimi ve Sonuçları:
  • 1807 yılında başlayan Kabakçı Mustafa İsyanı, kısa sürede İstanbul'a yayıldı.
  • İsyancılar, Nizam-ı Cedit ordusunun kaldırılmasını ve III. Selim'in tahttan indirilmesini talep etti.
  • İsyanın büyümesi üzerine III. Selim, tahttan indirilerek yerine IV. Mustafa geçirildi.
  • Nizam-ı Cedit ordusu dağıtıldı ve yapılan ıslahatların çoğu durduruldu. Bu isyan, Osmanlı tarihinde modernleşme çabalarının ne kadar zorlu olduğunu gösteren önemli bir dönüm noktasıdır.