3. Selim Devri Ve Lale Devri Sonrası Ders Notu

Osmanlı Devleti, 18. yüzyılda hem iç karışıklıklar hem de Avrupa devletlerinin yükselen gücü karşısında zorlu bir dönemden geçmiştir. Bu süreçte, özellikle Lale Devri'nin sona ermesiyle birlikte başlayan yenileşme arayışları, III. Selim döneminde kapsamlı bir reform hareketine dönüşmüştür.

3. Selim Devri (1789-1807) ve Nizam-ı Cedit Dönemi 👑

III. Selim, tahta geçtiği 1789 yılında, Osmanlı Devleti'nin içinde bulunduğu kötü durumu düzeltmek amacıyla köklü reformlara girişmiştir. Bu reform hareketlerinin genel adı Nizam-ı Cedit (Yeni Düzen) olarak bilinir. Amacı, devletin askeri, idari ve ekonomik yapısını Avrupa standartlarına yaklaştırarak devleti içinde bulunduğu gerilemeden kurtarmaktı.

Nizam-ı Cedit Islahatları ✨

Nizam-ı Cedit reformları, devletin birçok alanında yenilikler getirmeyi hedeflemiştir:

• Askeri Alanda:
  • Avrupa tarzında eğitimli, modern bir ordu olan Nizam-ı Cedit Ordusu kuruldu. Bu orduya yeni kışlalar yapıldı ve talimler yaptırıldı.
  • Mevcut Yeniçeri Ocağı'na alternatif olarak düşünülen bu ordu, özellikle halktan toplanan gençlerden oluşturuldu.
  • Humbaracı ve Topçu ocakları yeniden düzenlendi.
  • Mühendishane-i Berri-i Hümayun (Kara Mühendishanesi) geliştirildi.
• Ekonomi Alanında:
  • Nizam-ı Cedit Ordusu'nun masraflarını karşılamak amacıyla İrad-ı Cedit Hazinesi kuruldu. Bu hazineye yeni gelir kaynakları sağlandı.
  • Vergi sisteminde düzenlemeler yapılmaya çalışıldı.
• İdari Alanda:
  • Devlet işlerinin daha etkin yürütülmesi için meşveret (danışma) meclisleri kuruldu.
  • Eyalet yönetimlerinde düzenlemeler hedeflendi.
• Eğitim ve Kültür Alanında:
  • Yabancı dil eğitimine önem verildi, özellikle Fransızca öğrenimi teşvik edildi.
  • Matbaa-i Amire'nin (Devlet Matbaası) faaliyetleri artırıldı.
• Diplomasi Alanında:
  • Avrupa başkentlerinde (Londra, Paris, Viyana, Berlin gibi) daimi elçilikler açıldı. Bu elçilikler sayesinde Avrupa'daki gelişmeler daha yakından takip edilerek, Osmanlı'nın dış politikası güçlendirilmek istendi.
  • Elçiler aracılığıyla Avrupa'daki teknolojik, askeri ve kültürel gelişmeler hakkında raporlar hazırlanması sağlandı.

3. Selim Dönemi Önemli Gelişmeler 🌍

III. Selim dönemi, sadece iç reformlarla değil, aynı zamanda uluslararası arenadaki önemli gelişmelerle de şekillenmiştir.

• Fransız İhtilali'nin Osmanlı'ya Etkileri (1789):
  • Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilik akımı, çok uluslu Osmanlı Devleti'ni olumsuz etkiledi. Özellikle Balkanlar'daki azınlıklar arasında bağımsızlık isyanları başlamasına zemin hazırladı.
  • İhtilalin getirdiği eşitlik, özgürlük gibi fikirler, aydın kesim üzerinde etkili olmaya başladı.
• Napolyon'un Mısır Seferi (1798):
  • Fransa İmparatoru Napolyon Bonapart, İngiltere'nin sömürge yollarını kesmek amacıyla Osmanlı toprağı olan Mısır'a saldırdı.
  • Bu durum, Osmanlı Devleti'nin Fransa ile ilişkilerinin bozulmasına neden oldu ve Osmanlı, İngiltere ve Rusya ile ittifak kurmak zorunda kaldı.
  • Cezzar Ahmet Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu, Akka Kalesi önlerinde Napolyon'u durdurmayı başardı.
• Kabakçı Mustafa İsyanı ve 3. Selim'in Sonu (1807):
  • Nizam-ı Cedit reformları, özellikle Yeniçeriler ve bazı ulema kesimleri tarafından tepkiyle karşılandı. Kendi çıkarlarının zedeleneceğini düşünen bu gruplar, reformlara karşı direniş gösterdiler.
  • 1807 yılında İstanbul'da Kabakçı Mustafa liderliğinde büyük bir isyan patlak verdi.
  • İsyancılar, Nizam-ı Cedit'in kaldırılmasını ve III. Selim'in tahttan indirilmesini talep ettiler.
  • İsyan sonucunda III. Selim tahttan indirildi ve yerine IV. Mustafa getirildi. Bu olay, Nizam-ı Cedit reformlarının kesintiye uğramasına neden oldu.

Lale Devri Sonrası Osmanlı Yenileşme Çabaları (18. Yüzyıl) 🕰️

Lale Devri'nin Patrona Halil İsyanı ile sona ermesinden sonra, Osmanlı Devleti'nde gerilemeyi durdurma ve Avrupa karşısında güçlenme çabaları devam etmiştir. III. Selim dönemi reformları, bu daha geniş 18. yüzyıl yenileşme hareketlerinin bir devamı ve zirve noktası olarak görülebilir.

Patrona Halil İsyanı Sonrası Dönem (1730 Sonrası)

Patrona Halil İsyanı (1730), Lale Devri'ne son vermiş ve bu dönemin yenilikçi ruhunu bir süreliğine bastırmış olsa da, devletin içinde bulunduğu durum reform arayışlarını kaçınılmaz kılmıştır. Bu isyan, halkın ve Yeniçerilerin bazı yeniliklere karşı direncini açıkça ortaya koymuştur.

I. Mahmut Dönemi Islahatları (1730-1754)

I. Mahmut, Patrona Halil İsyanı sonrası dönemde tahta geçmiş ve Osmanlı'da ilk kez Batı tarzı askeri reformlara girişmiştir.

• Askeri Alanda:
  • Fransız Kont de Bonneval (Humbaracı Ahmet Paşa) getirilerek Humbaracı Ocağı modernize edildi.
  • Askeri okullarda Batı tarzı eğitim verilmeye başlandı.

III. Mustafa (1757-1774) ve I. Abdülhamit (1774-1789) Dönemi Islahatları

Bu padişahlar döneminde de askeri alanda yenilik çabaları devam etmiştir.

• III. Mustafa Dönemi:
  • Baron de Tott gibi uzmanlar getirilerek Topçu Ocağı'nda düzenlemeler yapıldı.
  • Mühendishane-i Bahri-i Hümayun (Deniz Mühendishanesi) kuruldu (1773).
• I. Abdülhamit Dönemi:
  • Sürat Topçuları Ocağı kuruldu.
  • İstihkam Okulu açıldı.
  • Yeniçeri Ocağı'na asker alımında 'Eşkinci Ocağı' kurulması gibi düzenlemeler düşünülse de, Yeniçeri karşıtlığı nedeniyle tam uygulanamadı.
  • Ulufe alım satımı yasaklandı.

18. Yüzyıl Islahatlarının Genel Özellikleri

Lale Devri sonrası başlayan ve III. Selim dönemiyle zirveye ulaşan 18. yüzyıl ıslahatları şu genel özelliklere sahiptir:

• Daha çok askeri alanda yoğunlaşmıştır.
• Islahatlar Batı (Avrupa) örnek alınarak yapılmıştır.
• Islahatlar, saray ve bazı devlet adamları tarafından desteklenmiş, halk tabanına yayılmamıştır.
• Islahatlar, Yeniçeri Ocağı ve bazı ulema kesiminin direnişiyle karşılaşmıştır.
• Islahatlar kişilere bağlı kalmış ve kalıcı bir devlet politikası haline gelememiştir.
• Islahatlar, genellikle Rusya ve Avusturya ile yapılan savaşlarda alınan yenilgiler sonrası hız kazanmıştır.