💡 11. Sınıf Tarih: 1595-1700 yillari arasindaki siyasi gelişmeler Çözümlü Örnekler

Bu durum Osmanlı Devleti'nin diplomatik üstünlüğünü kaybettiğinin en açık göstergesidir.

• \( 1533 \) İstanbul Antlaşması'nda Avusturya Arşidükü, Osmanlı Sadrazamı'na denkti.
• \( 1606 \) Zitvatorok Antlaşması ile bu hiyerarşi bozulmuş ve Arşidük, Osmanlı Padişahı'na eşit kabul edilmiştir.
• Bu durum uluslararası ilişkilerde mütekabiliyet (karşılıklı denklik) ilkesinin uygulanmaya başladığını gösterir.
• Osmanlı Devleti'nin Avrupa üzerindeki mutlak siyasi üstünlüğü sona ermiştir.

Osmanlı Devleti ile Safeviler (İran) arasında uzun süren savaşlar sonunda imzalanan tarihi bir belgedir.

• Antlaşmanın adı: Kasr-ı Şirin Antlaşması.
• Tarih: \( 1639 \).
• Önemi: Bağdat, Musul ve Şehrizor Osmanlı'da kalırken, Revan Safevilere bırakılmıştır.
• Bu antlaşma, günümüz sınırlarına temel teşkil etmesi bakımından Türk diplomasisinde çok önemli bir yere sahiptir.

Girit kuşatması Osmanlı tarihinin en uzun süren deniz aşırı seferidir ve devletin gücü hakkında önemli ipuçları verir:

• Kuşatmanın \( 24 \) yıl sürmesi, Osmanlı donanmasının eski vurucu gücünü kaybettiğini gösterir.
• Kadırgalardan kalyonlara geçiş sürecinde yaşanan teknolojik eksiklikler hissedilmiştir.
• Venedik'in denizlerdeki direnci, Osmanlı'nın lojistik ve askeri yenilenmeye ihtiyaç duyduğunu kanıtlamıştır.
• Uzun süren savaşlar devlet hazinesine büyük bir yük getirmiştir.

II. Viyana bozgunu, Avrupa devletleri için Osmanlı'yı Avrupa'dan tamamen atmak adına büyük bir fırsat olarak görülmüştür.

• Papa'nın teşvikiyle Osmanlı'ya karşı Kutsal İttifak kurulmuştur.
• Bu ittifakta yer alan devletler: Avusturya, Lehistan, Venedik, Malta ve sonradan katılan Rusya'dır.
• Bu ittifak ile başlayan savaşlar tam \( 16 \) yıl sürmüş ve Osmanlı Devleti'nin büyük toprak kayıplarıyla sonuçlanmıştır.

Karlofça Antlaşması, Osmanlı Devleti'nin Batı'da büyük çapta toprak kaybettiği ilk antlaşmadır ve şu sonuçları doğurmuştur:

• Osmanlı Devleti artık "saldırı" (taarruz) konumundan "savunma" (müdafaa) konumuna geçmiştir.
• Macaristan'ın büyük bölümü kaybedilmiştir.
• Müzakerelerde ilk kez İngiltere ve Hollanda gibi devletlerin arabuluculuğu kabul edilmiştir.
• Bu durum, Osmanlı'nın artık sorunlarını tek başına askeri güçle çözemediğini ve diplomasiye muhtaç kaldığını gösterir.

Günlük hayatta iki bireyin birbirine karşı eşit haklara sahip olması gibi, devletler de protokolde eşitlik bekler.

• Osmanlı Devleti, \( 16 \). yüzyılda kendisini Avrupa'dan üstün görüyordu.
• Ancak \( 1606 \) Zitvatorok Antlaşması ile Avusturya kralını kendi padişahına eşit kabul etti.
• Bu, "Ben senden üstünüm" anlayışından "Biz eşitiz" anlayışına geçiştir.
• Modern diplomasinin temeli olan karşılıklılık ilkesinin o dönemdeki karşılığıdır.

Rusya, Çar I. Petro liderliğinde dünyaya açılma ve güçlenme politikası izlemeye başlamıştır.

• Azak Kalesi'nin Rusya'ya geçmesi, Rusya'nın Karadeniz'e inme yolunda attığı ilk somut adımdır.
• Ayrıca Rusya, İstanbul'da elçi bulundurma hakkı elde ederek Osmanlı siyasetini yakından takip etme imkanı bulmuştur.
• Bu durum, Karadeniz'in bir "Türk Gölü" olma özelliğinin sarsılmaya başladığını gösteren ilk ciddi işarettir.

Tarihçinin bu görüşünü destekleyen en somut örnek Zitvatorok Antlaşması'dır (\( 1606 \)).

• Osmanlı ordusu savaş meydanında Haçova gibi büyük zaferler kazanmasına rağmen, antlaşma masasında Avusturya Arşidükü'nün padişaha eşitliğini kabul etmiştir.
• Bu durum askeri başarının siyasi başarıya tam olarak tahvil edilemediğini kanıtlar.
• İç isyanlar (Celali) ve ekonomik sıkıntılar, Osmanlı'nın dış politikada daha esnek ve tavizkar davranmasına neden olmuştur.