🎓 11. Sınıf
📚 11. Sınıf Kimya
💡 11. Sınıf Kimya: Dengeye etki eden faktörler Çözümlü Örnekler
11. Sınıf Kimya: Dengeye etki eden faktörler Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Kapalı bir kapta gerçekleşen aşağıdaki tersinir tepkime dengededir:
Bu dengeye sabit hacimde H₂ gazı eklenirse denge nasıl yön değiştirir?
N₂(g) + 3H₂(g) ⇌ 2NH₃(g)
Bu dengeye sabit hacimde H₂ gazı eklenirse denge nasıl yön değiştirir?
Çözüm:
- Adım 1: Tepkimeye girenlerin (N₂ ve H₂) derişimi artar.
- Adım 2: Le Chatelier prensibine göre, sistem bu artışı azaltmak için tepkimeyi ürünler yönüne (sağa doğru) kaydırır.
- Sonuç: Denge ürünler (NH₃) yönüne kayar.
Örnek 2:
Sabit hacimli bir kapta dengede olan PCl₅(g) ⇌ PCl₃(g) + Cl₂(g) tepkimesi için, sıcaklık artırılırsa denge ne yöne kayar? (Tepkimenin endotermik olduğu bilgisi verilmiştir.)
Çözüm:
- Adım 1: Tepkime endotermiktir, yani ısı ürünler tarafındadır: PCl₅(g) + Isı ⇌ PCl₃(g) + Cl₂(g)
- Adım 2: Sıcaklık artışı, sisteme ısı eklenmesi anlamına gelir.
- Adım 3: Le Chatelier prensibine göre, sistem bu ısı artışını azaltmak için ısıyı tüketen yöne, yani endotermik yöne (ürünler yönüne) kayar.
- Sonuç: Denge ürünler (PCl₃ ve Cl₂) yönüne kayar.
Örnek 3:
Kapalı bir kapta gerçekleşen 2SO₂(g) + O₂(g) ⇌ 2SO₃(g) tepkimesi dengededir. Bu dengeye sabit sıcaklıkta basınç artırılırsa denge nasıl etkilenir?
Çözüm:
- Adım 1: Tepkimenin girenler tarafındaki gaz molekül sayısı = 2 (SO₂) + 1 (O₂) = 3'tür.
- Adım 2: Tepkimenin ürünler tarafındaki gaz molekül sayısı = 2 (SO₃)'tür.
- Adım 3: Sabit sıcaklıkta basınç artışı, sistemin toplam gaz molekül sayısını azaltma eğiliminde olmasını sağlar.
- Adım 4: Denge, daha az gaz molekülü içeren yöne, yani ürünler (SO₃) yönüne kayar.
Örnek 4:
CO(g) + H₂O(g) ⇌ CO₂(g) + H₂(g) tepkimesi dengededir. Sabit hacimli kapta CO₂ gazı derişimi azaltılırsa denge nasıl yön değiştirir?
Çözüm:
- Adım 1: Ürünlerden biri olan CO₂ derişimi azaltılmıştır.
- Adım 2: Le Chatelier prensibine göre, sistem bu derişim azalmasını telafi etmek için CO₂ üretimini artırmaya çalışır.
- Adım 3: Bu durum, tepkimenin ürünler (CO₂ ve H₂) yönüne kaymasına neden olur.
- Sonuç: Denge ürünler yönüne kayar.
Örnek 5:
Bir kimya laboratuvarında, amonyak üretiminde kullanılan N₂(g) + 3H₂(g) ⇌ 2NH₃(g) tepkimesi yüksek basınç ve sıcaklıkta gerçekleştirilmektedir. Eğer bu sistemde, dengeye ulaşıldıktan sonra sabit hacimde katalizör eklenirse denge konumu nasıl etkilenir?
Çözüm:
- Adım 1: Katalizörler, tepkime hızını artırırlar ancak denge konumunu etkilemezler.
- Adım 2: Katalizör, hem ileri hem de geri tepkime hızını aynı oranda artırır.
- Adım 3: Bu nedenle, sistem daha hızlı bir şekilde dengeye ulaşır ancak dengeye ulaşıldığında ürünlerin veya girenlerin miktarı değişmez.
- Sonuç: Denge konumu değişmez, sadece dengeye ulaşma süresi kısalır.
Örnek 6:
Karbonatlı içeceklerin (kola, gazoz vb.) şişeleri açıldığında köpürerek gaz çıkarmasının sebebi, dengeye etki eden hangi faktörle açıklanabilir?
Çözüm:
- Adım 1: Karbonatlı içeceklerdeki gaz, çözünmüş karbondioksittir (CO₂). Bu durum, kapalı şişede bir denge halindedir: CO₂(suda) ⇌ CO₂(g)
- Adım 2: Şişe açıldığında, dış basınç aniden düşer.
- Adım 3: Le Chatelier prensibine göre, sistem bu basınç düşüşünü dengelemek için daha fazla CO₂'nin gaz fazına geçmesini sağlar.
- Sonuç: Çözünmüş CO₂ gazı hızla dışarı çıkarak köpürmeye neden olur. Bu durum, basıncın azaltılması etkisine örnektir.
Örnek 7:
SO₂(g) + NO₂(g) ⇌ SO₃(g) + NO(g) tepkimesi dengededir. Bu sisteme sabit hacimde SO₂ gazı eklenirse, denge sabiti (Kc) nasıl değişir?
Çözüm:
- Adım 1: Denge sabitinin (Kc) değeri sadece sıcaklığa bağlıdır.
- Adım 2: Sisteme SO₂ gazı eklenmesi, girenlerin derişimini artırır ve dengeyi ürünler yönüne kaydırır.
- Adım 3: Ancak, bu derişim değişikliği dengeyi yeniden kurar ve denge sabitinin sayısal değerini değiştirmez.
- Sonuç: Denge sabiti (Kc) değişmez.
Örnek 8:
Buharlaşan suyun yoğuşarak tekrar sıvı hale gelmesi, bir denge örneğidir: H₂O(s) ⇌ H₂O(g). Kapalı bir kapta bu denge varken, kabın hacmi artırılırsa ne olur?
Çözüm:
- Adım 1: Kapalı kapta sıvı su ve su buharı arasında bir denge vardır.
- Adım 2: Kabın hacminin artırılması, buhar fazının hacmini artırır.
- Adım 3: Sistem, buhar fazındaki molekül sayısını artırarak dengeyi yeniden kurmaya çalışır.
- Sonuç: Denge, buharlaşma yönüne (ürünler yönüne) kayar ve daha fazla su buharlaşır.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/11-sinif-kimya-dengeye-etki-eden-faktorler/sorular