✅ 11. Sınıf Felsefe: 20. yüzyıl felsefesi özellikleri Test Çöz

Husserl'e göre nesnelerin özüne ulaşabilmek için onların renk, şekil gibi duyusal ve tarihsel özelliklerinin bir kenara bırakılması, yani askıya alınması gerekir.

Husserl'in nesnelerin özünü kavramak için önerdiği bu yönteme ne ad verilir?

Jean-Paul Sartre'ın "insanın önce var olduğunu, daha sonra kendi eylemleri ve seçimleriyle kendi özünü yarattığını" savunan felsefi akım aşağıdakilerden hangisidir?

20. yüzyıl felsefesinde metinleri yorumlama, anlama ve anlamlandırma sanatı olarak öne çıkan, Dilthey ve Gadamer gibi düşünürlerin öncülük ettiği akım aşağıdakilerden hangisidir?

Mantıkçı pozitivistlere göre doğruluğu deney ve gözlemle denetlenemeyen, mantıksal analizle çözümlenemeyen önermeler anlamsızdır.

Buna göre mantıkçı pozitivizm aşağıdaki alanlardan hangisini felsefenin dışına itmeye çalışmıştır?

Thomas Kuhn'a göre bilim, düz çizgisel bir birikimle ilerlemez. Bilim insanları topluluğunun ortaklaşa kabul ettiği inançlar, değerler ve teknikler bütününde zamanla bunalımlar yaşanır ve yeni bir bakış açısına geçilir.

Kuhn'un bilimsel gelişmeyi açıklamak için kullandığı bu temel kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Nicolai Hartmann'ın "Yeni Ontoloji" yaklaşımına göre varlık, tek bir ilkeden ibaret değildir; aksine inorganik, organik, ruhsal ve tinsel olmak üzere dört temel katmandan oluşur. Her katman kendinden önceki katmana dayanır ancak kendine özgü yasalara sahiptir.

Hartmann'ın bu yaklaşımıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Karl Popper, mantıkçı pozitivistlerin "doğrulanabilirlik" ilkesine karşı çıkar. Ona göre ne kadar çok beyaz kuğu görürsek görelim "Bütün kuğular beyazdır" önermesini kesin olarak doğrulayamayız; çünkü gelecekte siyah bir kuğuyla karşılaşma ihtimalimiz her zaman vardır. Bu yüzden bir kuramın bilimsel olabilmesi için onun hangi şartlarda yanlışlanabileceğinin belirtilmesi gerekir.

Buna göre Popper'ın bilimsel ölçüt olarak önerdiği kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Karl Marx ve Friedrich Engels tarafından savunulan diyalektik materyalizme göre evrendeki her şey sürekli bir değişim ve gelişim içindedir. Bu değişimin temelinde maddi çelişkiler ve bu çelişkilerin çatışması yer alır. Düşünce ise maddenin dış dünyadaki yansımasından ibarettir.

Buna göre diyalektik materyalizm hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Ludwig Wittgenstein, "Dilimin sınırları dünyamın sınırlarıdır." sözüyle dil ile gerçeklik arasında doğrudan bir ilişki kurmuştur. Ona göre dil, dünyadaki olguların resmidir ve dilin dışına çıkan metafiziksel ifadeler anlamsızdır.

Bu görüşe göre Wittgenstein, felsefenin asıl görevinin ne olması gerektiğini savunmuştur?

Gadamer'e göre insanın bir metni veya durumu anlaması, onun tamamen tarafsız olmasıyla değil, aksine sahip olduğu "ön anlamalar" (ön yargılar) sayesinde gerçekleşir. İnsan tarihsel bir varlıktır ve geçmişten getirdiği bu ön kabuller, onun şimdiki zamanı anlamlandırmasını sağlayan ufuklardır.

Gadamer'in bu görüşünden hareketle aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

20. yüzyıl felsefesi, önceki dönem felsefelerine göre daha kurumsallaşmış, üniversitelerde uzmanlık alanlarına bölünmüş ve bilimle çok daha sıkı bir ilişki içine girmiştir. Bu dönemde felsefe, büyük sistemler kurmak yerine belirli problemler üzerine yoğunlaşan makaleler ve uzmanlık çalışmalarıyla ilerlemiştir.

Bu durumun 20. yüzyıl felsefesine kazandırdığı temel özellik aşağıdakilerden hangisidir?

Immanuel Kant, nesnelerin zihnimize görünen kısmını (fenomen) bilebileceğimizi, ancak onların arkasındaki "kendinde şey" (numen) alanını asla bilemeyeceğimizi savunmuştur. 20. yüzyılda Edmund Husserl ise geliştirdiği fenomenoloji yöntemiyle fenomenlerin ardında gizli, ulaşılamaz bir öz olmadığını; aksine bilincin yönelimiyle nesnelerin özünün doğrudan kavranabileceğini ileri sürmüştür.

Buna göre Husserl'in fenomenoloji yaklaşımının Kant'ın bilgi felsefesinden temel farkı aşağıdakilerden hangisidir?

Jean-Paul Sartre'a göre insan, önceden belirlenmiş bir doğaya (öze) sahip değildir. O, dünyaya fırlatılmıştır ve kendi kararlarıyla kendini var eder. Bu durum insana sınırsız bir özgürlük verirken aynı zamanda büyük bir sorumluluk yükler. Çünkü insan yaptığı her seçimden, dolayısıyla kendi kaderinden ve insanlığın gidişatından tek başına sorumludur. Bu ağır yükümlülük insanda kaçınılmaz bir "kaygı" (angst) yaratır.

Sartre'ın bu felsefi analizinden çıkarılabilecek en kapsamlı sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

20. yüzyılda bilim felsefesi tartışmalarında iki farklı kutup oluşmuştur. Mantıkçı pozitivistler, doğa bilimlerinin yöntemini (açıklama, neden-sonuç ilişkisi kurma ve doğrulama) tüm bilimler için tek geçerli yöntem (yöntem birliği) olarak görürken; Dilthey gibi hermeneutikçiler, insan ve kültür bilimlerinin (tarih, sosyoloji vb.) doğa bilimlerinden farklı olarak "anlama" yöntemini kullanması gerektiğini savunmuşlardır. Çünkü insan eylemleri sadece dışsal nedenlerle açıklanamaz, içsel bir anlam taşır.

Bu iki yaklaşımın temel çatışma noktası aşağıdakilerden hangisidir?