💡 11. Sınıf Edebiyat: Tiyatro eleştiri anlatım bozuklukları yazım ve noktalama yanlışları Çözümlü Örnekler
1
Çözümlü Örnek
Orta Seviye
Cumhuriyet Dönemi Türk Tiyatrosu ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
A) \( 1923-1950 \) yılları arasında tiyatroda daha çok Anadolu'ya yönelim ve Atatürk ilkeleri konu edilmiştir.
B) Haldun Taner, "Keşanlı Ali Destanı" adlı eseriyle Türk tiyatrosunda ilk epik tiyatro örneğini vermiştir.
C) Bu dönemde sadece trajedi türünde eserler verilmiş, komedi ve dram ihmal edilmiştir.
D) \( 1950-1980 \) döneminde tiyatroda konu yelpazesi genişlemiş; sosyal değişimler ve bireyin iç dünyası işlenmiştir.
E) Absürt tiyatro akımının etkisiyle geleneksel kalıpların dışına çıkan eserler kaleme alınmıştır.
Çözüm ve Açıklama
A şıkkı: Doğrudur. Cumhuriyet'in ilk yıllarında milli konular ve inkılaplar ön plandadır.
B şıkkı: Doğrudur. Haldun Taner'in bu eseri epik tiyatronun öncüsüdür.
C şıkkı:Yanlıştır. Cumhuriyet döneminde trajedi, komedi ve dram türlerinin hepsinde çok sayıda eser verilmiştir. Sadece trajediye odaklanılmamıştır.
D şıkkı: Doğrudur. Bu yıllarda toplumsal sorunlar ve psikolojik tahliller artmıştır.
E şıkkı: Doğrudur. Güngör Dilmen gibi yazarlar absürt tiyatro örnekleri vermiştir.
✅ Cevap: C
2
Çözümlü Örnek
Kolay Seviye
Eleştiri (Tenkit) türü ile ilgili aşağıda verilen yargılardan hangisi bilgi yanlışı içermektedir?
A) Bir sanat eserinin güçlü ve zayıf yönlerini ortaya koymak amacıyla yazılır.
B) Türk edebiyatında Batılı anlamda ilk eleştiri örneği Namık Kemal'in "Tahrib-i Harabat" adlı eseridir.
C) Eleştiri yapan kişiye "eleştirmen" veya "münekkit" denir.
D) Eleştiri yazıları sadece sanatçının kişiliğini hedef almalı, eseri görmezden gelmelidir.
E) Eleştiriler; sanatçıya, esere, okura veya topluma dönük olabilir.
Çözüm ve Açıklama
A, B, C ve E seçenekleri eleştiri türünün temel özelliklerini ve tarihsel gelişimini doğru yansıtmaktadır.
D şıkkı: Yanlıştır. Nitelikli bir eleştiri, sanatçının kişiliğinden ziyade eserin kendisine odaklanmalıdır. Kişisel saldırı eleştiri değil, yergiye girer.
👉 Not: 11. sınıf müfredatında eleştiri türleri (öznel, nesnel, esere dönük vb.) önemli bir yer tutar.
✅ Cevap: D
3
Çözümlü Örnek
Orta Seviye
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "gereksiz sözcük kullanımı"ndan kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?
A) Yarınki toplantıya senin de katılmanı bekliyoruz.
B) Kulağıma alçak sesle bir şeyler fısıldadı.
C) Bu havada dışarı çıkmak sağlığımızı bozabilir.
D) Kitaptaki yanlışlar ve hatalar bir sonraki baskıda düzeltilecek.
E) Tiyatro provasına geç kaldığı için çok üzgündü.
Çözüm ve Açıklama
Anlatım bozukluğu sorularında eş anlamlı kelimelerin bir arada kullanılmasına dikkat edilmelidir:
D şıkkında: "Yanlış" ve "hata" sözcükleri aynı anlamı karşılamaktadır.
Cümle ya "Kitaptaki yanlışlar..." ya da "Kitaptaki hatalar..." şeklinde kurulmalıydı.
İkisinin aynı cümlede kullanılması duruluk ilkesine aykırıdır.
💡 İpucu: Bir sözcüğü cümleden çıkardığınızda anlam bozulmuyorsa o sözcük gereksizdir.
✅ Cevap: D
4
Çözümlü Örnek
Zor Seviye
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir "özne-yüklem uyumsuzluğu" söz konusudur?
A) Kuşlar ağaçların dallarında neşeyle ötüşüyorlar.
B) Hiçbiri ders çalışmıyor, oyun oynuyordu.
C) Sen ve o, bu projeyi birlikte yürüteceksiniz.
D) Öğrenciler bahçede top oynuyor.
E) Yarın akşam teyzemler bize gelecek.
Çözüm ve Açıklama
Özne-yüklem uyumunda kişi ve teklik-çokluk kuralları önemlidir:
B şıkkında: "Hiçbiri" öznesi olumsuzdur ve yüklemi de olumsuz yapmalıdır.
Cümle: "Hiçbiri ders çalışmıyor (olumsuz), herkes oyun oynuyordu (olumlu)." şeklinde olmalıdır.
İlk yüklem "çalışmıyor" için "hiçbiri" öznesi uygundur ancak ikinci yüklem "oynuyordu" olumlu olduğu için yeni bir özne (herkes) gerektirir.
📌 Kural: Belgisiz zamirler özne olduğunda yüklem genellikle tekil olur. Ayrıca olumluluk-olumsuzluk uyumuna bakılır.
✅ Cevap: B
5
Çözümlü Örnek
Kolay Seviye
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı yapılmıştır?
A) Tiyatroda ki dekorlar oldukça gerçekçi görünüyordu.
B) Her şey vaktinde yapıldığında anlam kazanır.
C) Türk Dil Kurumu'nun binası Ankara'dadır.
D) \( 29 \) Ekim Cumhuriyet Bayramı coşkuyla kutlandı.
E) Birçok öğrenci bu konuyu anlamakta zorlanıyor.
Çözüm ve Açıklama
A şıkkında: "Tiyatroda ki" ifadesindeki "-ki" sıfat yapan ektir ve kelimeye bitişik yazılmalıdır. Doğrusu: "Tiyatrodaki" olmalıdır.
B şıkkı: "Her şey" her zaman ayrı yazılır. (Doğru)
C şıkkı: Kurum ve kuruluş adlarına gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz (TDK istisnası hariç, ancak burada tam isim kullanılmış). MEB müfredatına göre kurum adlarına ekler bitişik yazılır.
E şıkkı: "Birçok" bitişik yazılır. (Doğru)
✅ Cevap: A
6
Çözümlü Örnek
Orta Seviye
Aşağıdaki cümlede boş bırakılan yerlere hangi noktalama işaretleri getirilmelidir?
"Tiyatro ( ) insanı ( ) insana ( ) insanla anlatma sanatıdır ( )"
Çözüm ve Açıklama
Cümleyi inceleyelim:
Özneden sonra vurgu yapmak için virgül kullanılır: Tiyatro,
Eş görevli sözcükler arasına virgül konur: insanı, insana,
Cümle tamamlandığı için sonuna nokta konur: sanatıdır.
Bir eleştirmen, yeni izlediği bir tiyatro oyunu hakkında şu notları almıştır:
"Oyuncuların performansı göz dolduruyor ( ) ancak dekor tasarımı oyunun ruhuna pek uymamış. Özellikle ışıklandırma hataları ( ) izleyicinin dikkatini dağıtıyor. Yine de bu eser ( ) modern Türk tiyatrosu için önemli bir adımdır."
Bu metindeki parantez içlerine sırasıyla hangi noktalama işaretleri gelmelidir?
Çözüm ve Açıklama
İlk parantez: "ancak" bağlacından önce virgül konulabilir fakat iki bağımsız cümleyi ayırmak için burada virgül ( , ) uygundur.
İkinci parantez: "ışıklandırma hataları" özne durumundadır, vurgulamak için virgül ( , ) kullanılır.
Üçüncü parantez: "bu eser" öznesini belirtmek için yine virgül ( , ) tercih edilir.
💡 Dikkat: "Ancak, ama, fakat" gibi bağlaçlardan hemen önce genellikle virgül kullanılır (geleneksel kullanım). Ancak yeni kurallarda bağlaçlardan önce ve sonra noktalama işareti konulmaması da yaygındır. Bu metinde anlamı netleştirmek için virgül kullanımı en sağlıklısıdır.
✅ Cevap: ( , ) ( , ) ( , )
8
Çözümlü Örnek
Günlük Hayattan Örnek
Günlük hayatta sosyal medya üzerinden bir tiyatro oyunu hakkında yorum yazan Elif, şu cümleyi kurmuştur:
"Dün akşam gittiğimiz oyunun hem senaryosu hem de oyuncu kadrosu çok güzeldi; ama ses sisteminde bir takım problemler vardı."
Elif'in bu cümlesindeki yazım yanlışı aşağıdakilerden hangisidir?
Çözüm ve Açıklama
Cümleyi kelime kelime inceleyelim:
"bir takım": Eğer "bazı" anlamında kullanılıyorsa bitişik (birtakım), sayı belirtiyorsa (bir takım elbise) ayrı yazılır.
Cümlede "bazı problemler" anlamı taşıdığı için "birtakım" şeklinde bitişik yazılmalıdır.
"hem... hem de...": Bağlaç kullanımı doğrudur.
"güzeldi; ama": Noktalı virgül kullanımı, iki cümleyi bağlamak için tercih edilebilir (doğrudur).
🚀 Sonuç: "bir takım" yazımı yanlıştır, "birtakım" olmalıdır.
✅ Cevap: "bir takım" yerine "birtakım" yazılmalı.
11. Sınıf Edebiyat: Tiyatro eleştiri anlatım bozuklukları yazım ve noktalama yanlışları Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Cumhuriyet Dönemi Türk Tiyatrosu ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
A) \( 1923-1950 \) yılları arasında tiyatroda daha çok Anadolu'ya yönelim ve Atatürk ilkeleri konu edilmiştir.
B) Haldun Taner, "Keşanlı Ali Destanı" adlı eseriyle Türk tiyatrosunda ilk epik tiyatro örneğini vermiştir.
C) Bu dönemde sadece trajedi türünde eserler verilmiş, komedi ve dram ihmal edilmiştir.
D) \( 1950-1980 \) döneminde tiyatroda konu yelpazesi genişlemiş; sosyal değişimler ve bireyin iç dünyası işlenmiştir.
E) Absürt tiyatro akımının etkisiyle geleneksel kalıpların dışına çıkan eserler kaleme alınmıştır.
Çözüm:
A şıkkı: Doğrudur. Cumhuriyet'in ilk yıllarında milli konular ve inkılaplar ön plandadır.
B şıkkı: Doğrudur. Haldun Taner'in bu eseri epik tiyatronun öncüsüdür.
C şıkkı:Yanlıştır. Cumhuriyet döneminde trajedi, komedi ve dram türlerinin hepsinde çok sayıda eser verilmiştir. Sadece trajediye odaklanılmamıştır.
D şıkkı: Doğrudur. Bu yıllarda toplumsal sorunlar ve psikolojik tahliller artmıştır.
E şıkkı: Doğrudur. Güngör Dilmen gibi yazarlar absürt tiyatro örnekleri vermiştir.
✅ Cevap: C
Örnek 2:
Eleştiri (Tenkit) türü ile ilgili aşağıda verilen yargılardan hangisi bilgi yanlışı içermektedir?
A) Bir sanat eserinin güçlü ve zayıf yönlerini ortaya koymak amacıyla yazılır.
B) Türk edebiyatında Batılı anlamda ilk eleştiri örneği Namık Kemal'in "Tahrib-i Harabat" adlı eseridir.
C) Eleştiri yapan kişiye "eleştirmen" veya "münekkit" denir.
D) Eleştiri yazıları sadece sanatçının kişiliğini hedef almalı, eseri görmezden gelmelidir.
E) Eleştiriler; sanatçıya, esere, okura veya topluma dönük olabilir.
Çözüm:
A, B, C ve E seçenekleri eleştiri türünün temel özelliklerini ve tarihsel gelişimini doğru yansıtmaktadır.
D şıkkı: Yanlıştır. Nitelikli bir eleştiri, sanatçının kişiliğinden ziyade eserin kendisine odaklanmalıdır. Kişisel saldırı eleştiri değil, yergiye girer.
👉 Not: 11. sınıf müfredatında eleştiri türleri (öznel, nesnel, esere dönük vb.) önemli bir yer tutar.
✅ Cevap: D
Örnek 3:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "gereksiz sözcük kullanımı"ndan kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?
A) Yarınki toplantıya senin de katılmanı bekliyoruz.
B) Kulağıma alçak sesle bir şeyler fısıldadı.
C) Bu havada dışarı çıkmak sağlığımızı bozabilir.
D) Kitaptaki yanlışlar ve hatalar bir sonraki baskıda düzeltilecek.
E) Tiyatro provasına geç kaldığı için çok üzgündü.
Çözüm:
Anlatım bozukluğu sorularında eş anlamlı kelimelerin bir arada kullanılmasına dikkat edilmelidir:
D şıkkında: "Yanlış" ve "hata" sözcükleri aynı anlamı karşılamaktadır.
Cümle ya "Kitaptaki yanlışlar..." ya da "Kitaptaki hatalar..." şeklinde kurulmalıydı.
İkisinin aynı cümlede kullanılması duruluk ilkesine aykırıdır.
💡 İpucu: Bir sözcüğü cümleden çıkardığınızda anlam bozulmuyorsa o sözcük gereksizdir.
✅ Cevap: D
Örnek 4:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir "özne-yüklem uyumsuzluğu" söz konusudur?
A) Kuşlar ağaçların dallarında neşeyle ötüşüyorlar.
B) Hiçbiri ders çalışmıyor, oyun oynuyordu.
C) Sen ve o, bu projeyi birlikte yürüteceksiniz.
D) Öğrenciler bahçede top oynuyor.
E) Yarın akşam teyzemler bize gelecek.
Çözüm:
Özne-yüklem uyumunda kişi ve teklik-çokluk kuralları önemlidir:
B şıkkında: "Hiçbiri" öznesi olumsuzdur ve yüklemi de olumsuz yapmalıdır.
Cümle: "Hiçbiri ders çalışmıyor (olumsuz), herkes oyun oynuyordu (olumlu)." şeklinde olmalıdır.
İlk yüklem "çalışmıyor" için "hiçbiri" öznesi uygundur ancak ikinci yüklem "oynuyordu" olumlu olduğu için yeni bir özne (herkes) gerektirir.
📌 Kural: Belgisiz zamirler özne olduğunda yüklem genellikle tekil olur. Ayrıca olumluluk-olumsuzluk uyumuna bakılır.
✅ Cevap: B
Örnek 5:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı yapılmıştır?
A) Tiyatroda ki dekorlar oldukça gerçekçi görünüyordu.
B) Her şey vaktinde yapıldığında anlam kazanır.
C) Türk Dil Kurumu'nun binası Ankara'dadır.
D) \( 29 \) Ekim Cumhuriyet Bayramı coşkuyla kutlandı.
E) Birçok öğrenci bu konuyu anlamakta zorlanıyor.
Çözüm:
A şıkkında: "Tiyatroda ki" ifadesindeki "-ki" sıfat yapan ektir ve kelimeye bitişik yazılmalıdır. Doğrusu: "Tiyatrodaki" olmalıdır.
B şıkkı: "Her şey" her zaman ayrı yazılır. (Doğru)
C şıkkı: Kurum ve kuruluş adlarına gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz (TDK istisnası hariç, ancak burada tam isim kullanılmış). MEB müfredatına göre kurum adlarına ekler bitişik yazılır.
E şıkkı: "Birçok" bitişik yazılır. (Doğru)
✅ Cevap: A
Örnek 6:
Aşağıdaki cümlede boş bırakılan yerlere hangi noktalama işaretleri getirilmelidir?
"Tiyatro ( ) insanı ( ) insana ( ) insanla anlatma sanatıdır ( )"
Çözüm:
Cümleyi inceleyelim:
Özneden sonra vurgu yapmak için virgül kullanılır: Tiyatro,
Eş görevli sözcükler arasına virgül konur: insanı, insana,
Cümle tamamlandığı için sonuna nokta konur: sanatıdır.
Bir eleştirmen, yeni izlediği bir tiyatro oyunu hakkında şu notları almıştır:
"Oyuncuların performansı göz dolduruyor ( ) ancak dekor tasarımı oyunun ruhuna pek uymamış. Özellikle ışıklandırma hataları ( ) izleyicinin dikkatini dağıtıyor. Yine de bu eser ( ) modern Türk tiyatrosu için önemli bir adımdır."
Bu metindeki parantez içlerine sırasıyla hangi noktalama işaretleri gelmelidir?
Çözüm:
İlk parantez: "ancak" bağlacından önce virgül konulabilir fakat iki bağımsız cümleyi ayırmak için burada virgül ( , ) uygundur.
İkinci parantez: "ışıklandırma hataları" özne durumundadır, vurgulamak için virgül ( , ) kullanılır.
Üçüncü parantez: "bu eser" öznesini belirtmek için yine virgül ( , ) tercih edilir.
💡 Dikkat: "Ancak, ama, fakat" gibi bağlaçlardan hemen önce genellikle virgül kullanılır (geleneksel kullanım). Ancak yeni kurallarda bağlaçlardan önce ve sonra noktalama işareti konulmaması da yaygındır. Bu metinde anlamı netleştirmek için virgül kullanımı en sağlıklısıdır.
✅ Cevap: ( , ) ( , ) ( , )
Örnek 8:
Günlük hayatta sosyal medya üzerinden bir tiyatro oyunu hakkında yorum yazan Elif, şu cümleyi kurmuştur:
"Dün akşam gittiğimiz oyunun hem senaryosu hem de oyuncu kadrosu çok güzeldi; ama ses sisteminde bir takım problemler vardı."
Elif'in bu cümlesindeki yazım yanlışı aşağıdakilerden hangisidir?
Çözüm:
Cümleyi kelime kelime inceleyelim:
"bir takım": Eğer "bazı" anlamında kullanılıyorsa bitişik (birtakım), sayı belirtiyorsa (bir takım elbise) ayrı yazılır.
Cümlede "bazı problemler" anlamı taşıdığı için "birtakım" şeklinde bitişik yazılmalıdır.
"hem... hem de...": Bağlaç kullanımı doğrudur.
"güzeldi; ama": Noktalı virgül kullanımı, iki cümleyi bağlamak için tercih edilebilir (doğrudur).
🚀 Sonuç: "bir takım" yazımı yanlıştır, "birtakım" olmalıdır.
✅ Cevap: "bir takım" yerine "birtakım" yazılmalı.