Tanzimat edebiyatı Ders Notu

Tanzimat Edebiyatı (1860-1896) 📜

Tanzimat Edebiyatı, Türk edebiyatında Batılılaşma sürecinin başlangıcı olarak kabul edilir. Bu dönem, Osmanlı İmparatorluğu'nun siyasi, sosyal ve kültürel alanlarda köklü değişimlere sahne olduğu bir zaman dilimine denk gelir. 1839'da ilan edilen Tanzimat Fermanı ile başlayan ve 1876 Anayasası'na kadar süren bu dönem, edebiyata da yeni bir soluk getirmiştir. Edebiyatın toplumsal bir işlevi olduğu düşüncesi ön plana çıkmış, gazete gibi yeni yayın organları aracılığıyla halka ulaşma amacı güdülmüştür. Bu edebiyat akımı, hem şiirde hem de nesirde önemli yenilikler getirmiş, tiyatro, roman, hikaye gibi Batı kökenli türlerin Türk edebiyatına girmesini sağlamıştır.

Tanzimat Edebiyatının Genel Özellikleri ✨

• Batılılaşma Etkisi: Edebiyatta Batı'daki akımların ve türlerin etkisi görülür.
• Toplumsal Fayda Anlayışı: Edebiyatın halkı eğitme ve bilinçlendirme aracı olduğu düşüncesi hakimdir.
• Sanat İçin mi, Toplum İçin mi?: Dönemin ilk yarısında "toplum için sanat", ikinci yarısında ise "birey için sanat" anlayışı tartışılmıştır.
• Dilde Sadeleşme Çabası: Arapça ve Farsça tamlamaların kullanımının azaltılması yönünde bir eğilim vardır, ancak tam bir sadeleşme sağlanamamıştır.
• Yeni Türlerin Tanıtılması: Tiyatro, roman, hikaye, makale, anı gibi türler edebiyatımıza girmiştir.
• Şiirde Konu Çeşitliliği: Divan edebiyatındaki soyut ve aruz vezniyle yazılan şiirlerin yanında, günlük hayattan alınan konularla ve hece vezniyle şiirler yazılmaya başlanmıştır.
• Vezin ve Kafiye Anlayışındaki Değişim: Aruz vezni kullanılmaya devam edilmiş, ancak Batı'daki nazım biçimlerine yakın denemeler yapılmıştır. Kafiye kulak için değil, göz için anlayışı tartışılmıştır.
• Gazete ve Dergilerin Rolü: İlk özel gazete olan Tercüman-ı Ahval'in çıkarılmasıyla birlikte edebiyatın yayılmasında bu yayın organları büyük rol oynamıştır.

Tanzimat Edebiyatı Dönemleri

Tanzimat Edebiyatı, kendi içinde iki önemli döneme ayrılır:

1. Dönem (1860-1876) 📅

• Amaç: Halkı eğitmek, bilinçlendirmek ve Batı'yı tanıtmak.
• Sanat Anlayışı: Toplum için sanat.
• Dil: Daha sade bir dil kullanma çabası vardır, ancak tam bir sadeleşme görülmez.
• Türler: Batılı türlerin ilk örnekleri (roman, hikaye, makale, tiyatro) verilmiştir.
• Önemli Yazarlar: Şinasi, Namık Kemal, Ziya Paşa, Ahmet Mithat Efendi.

2. Dönem (1876-1896) 📅

• Amaç: İlk dönemin getirdiği yenilikleri pekiştirmek ve daha bireysel konulara yönelmek.
• Sanat Anlayışı: Birey için sanat anlayışı güçlenmiştir.
• Dil: İlk döneme göre daha süslü ve ağdalı bir dil kullanılmıştır.
• Türler: Roman ve hikaye türünde önemli gelişmeler yaşanmıştır. Tiyatro daha çok okunmak için yazılmıştır.
• Önemli Yazarlar: Recaizade Mahmut Ekrem, Abdülhak Hamit Tarhan, Samipaşazade Sezai, Nabizade Nazım.

Tanzimat Dönemi Sanatçıları ve Eserleri 📚

Yazar	Önemli Eserleri	Eser Türü
Şinasi	Şair Evlenmesi, Tercüman-ı Ahval Mukaddimesi	Tiyatro, Makale
Namık Kemal	İntibah, Cezmi, Vatan Yahut Silistre, İrfan Paşa'ya Mektup	Roman, Tarihi Roman, Tiyatro, Makale
Ziya Paşa	Terci-i Bend, Terkib-i Bend, Harabat	Şiir, Antoloji
Ahmet Mithat Efendi	Felatun Bey ile Rakım Efendi, Letaif-i Rivayat, Hüseyin Fellah	Roman, Hikaye
Recaizade Mahmut Ekrem	Araba Sevdası, Nağme-i Seher, Zemzeme	Roman, Şiir, Şiir İncelemesi
Abdülhak Hamit Tarhan	Sahra, Makber, Eşber, Finten	Şiir, Tiyatro
Samipaşazade Sezai	Sergüzeşt	Roman
Nabizade Nazım	Zehra, Karabibik	Roman

Tanzimat Dönemi'nde Edebi Türler ✍️

• Roman ve Hikaye: Bu dönemde Türk edebiyatına giren en önemli türlerdir. İlk çeviri romanlar ve yerli romanlar bu dönemde yazılmıştır. "İntibah" ilk edebi roman, "Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat" ilk yerli roman denemesi, "Araba Sevdası" ise ilk realist roman olarak kabul edilir.
• Tiyatro: Batılı anlamda tiyatro ilk defa bu dönemde görülür. "Şair Evlenmesi" ilk yerli tiyatro örneğidir. Namık Kemal'in "Vatan Yahut Silistre" adlı oyunu halk üzerinde büyük etki yaratmıştır.
• Makale: Gazeteciliğin gelişmesiyle birlikte makale türü de önem kazanmıştır. Şinasi'nin Tercüman-ı Ahval Mukaddimesi, makale türünün ilk örneklerindendir.
• Anı: İlk anı örneği olarak Ziya Paşa'nın "Defter-i Amal"i kabul edilir.
• Eleştiri: Divan edebiyatının eleştirildiği, Batı edebiyatının savunulduğu yazılar bu dönemde görülür. Namık Kemal'in "Lisan-ı Osmani'nin Edebiyatı Hakkında Mülahazat-ı Şahsiye" adlı eseri bu alanda önemlidir.

Tanzimat Dönemi'nin Edebiyata Katkıları 👍

• Yeni edebi türlerin edebiyatımıza kazandırılması.
• Dilin sadeleştirilmesi yönünde önemli adımlar atılması.
• Edebiyatın toplumsal bir işlevi olduğunun kabul edilmesi.
• Gazete ve dergiler aracılığıyla okuyucu kitlesinin genişlemesi.
• Batı medeniyeti ve edebiyatı ile etkileşimin artması.