📝 11. Sınıf Edebiyat: Makale Ders Notu
Makale, herhangi bir konuda bilgi vermek, bir düşünceyi savunmak veya bir tezi ispatlamak amacıyla yazılan, gazete ve dergi yazılarının genel adıdır. Genellikle bilimsel, toplumsal veya edebi konularda kaleme alınır ve okuyucuyu belirli bir konuda aydınlatmayı hedefler.
Makalenin Temel Özellikleri 💡
Bir makalenin taşıması gereken başlıca özellikler şunlardır:
- Bilgi Vericilik: Makale, okuyucuya daha önce bilmediği bilgileri sunmayı veya mevcut bilgilerini pekiştirmeyi amaçlar.
- Nesnellik: Yazarın kişisel duygu ve düşüncelerinden çok, kanıtlanabilir gerçeklere ve objektif verilere dayanır. Yazar, kendi yorumunu katmaktan ziyade, konuyu tarafsız bir bakış açısıyla ele alır.
- Kanıtlama Kaygısı: Öne sürülen fikirler, somut veriler, istatistikler, bilimsel araştırmalar, örnekler veya uzman görüşleriyle desteklenir. Amaç, okuyucuyu ikna etmektir.
- Ciddi ve Açık Anlatım: Dil, sade, anlaşılır, açık ve ciddi bir üsluba sahiptir. Sanatsal söyleyişlerden, mecazlardan ve süslü ifadelerden kaçınılır.
- Mantıksal Tutarlılık: Fikirler arasında güçlü bir neden-sonuç ilişkisi ve mantıksal bir akış bulunur. Paragraflar arasında geçişler düzenli ve anlamlıdır.
- Uzmanlık: Yazar, ele aldığı konuda genellikle bilgi ve birikim sahibi bir uzmandır veya o konuda derinlemesine araştırma yapmıştır.
Makalenin Yapısı ✍️
Bir makale, tıpkı diğer birçok yazı türü gibi, genellikle üç ana bölümden oluşur:
- Giriş: Konunun genel hatlarıyla ortaya konulduğu, okuyucunun dikkatini çekecek ve makalenin ana fikrini kısaca belirten bölümdür. Genellikle bir veya iki paragraftan oluşur.
- Gelişme: Girişte belirtilen ana fikrin veya tezin çeşitli kanıtlarla (örnekler, istatistikler, alıntılar, açıklamalar, karşılaştırmalar) desteklenerek ayrıntılı bir şekilde açıklandığı bölümdür. Makalenin en kapsamlı kısmıdır ve birden fazla paragraftan oluşabilir.
- Sonuç: Gelişme bölümünde anlatılanların genel bir değerlendirmesinin yapıldığı, ana fikrin pekiştirildiği ve genellikle bir yargıya varıldığı bölümdür. Bu bölümde yeni bir bilgi sunulmaz, daha önce anlatılanlar özetlenir veya bir sonuca bağlanır.
Makale Türleri 📚
Makaleler, ele aldıkları konulara ve amaçlarına göre farklı türlere ayrılabilir:
- Bilimsel Makale: Bilimsel araştırmaların sonuçlarını, yeni bulguları, teorileri veya metodolojileri açıklamak amacıyla yazılır. Akademik dergilerde yayımlanır, nesnel ve akademik bir dil kullanır.
- Edebi Makale: Edebiyat, sanat, dil, estetik gibi konularda yazılır. Edebi eserleri, sanatçıları, edebi akımları veya dilbilimsel konuları inceleyebilir.
- Toplumsal Makale (Fıkra Karışmasın): Toplumun genelini ilgilendiren sosyal, siyasal, kültürel veya ekonomik konuları ele alır. Gazete ve dergilerde sıkça rastlanır.
Makale ile Deneme Arasındaki Farklar 🧐
Makale ve deneme, her ikisi de fikir yazısı olmasına rağmen, yapı, amaç ve üslup açısından önemli farklılıklar gösterir:
| Özellik | Makale | Deneme |
|---|---|---|
| Amaç | Bilgi vermek, bir tezi kanıtlamak, ispatlamak. | Kişisel görüş bildirmek, düşünceleri paylaşmak, sohbet havası yaratmak. |
| Nesnellik/Öznellik | Nesneldir, kanıtlara ve gerçeklere dayanır. | Özneldir, yazarın kişisel görüşleri ve duyguları ön plandadır. |
| Dil ve Üslup | Ciddi, açık, anlaşılır, mantıksal ve kesin bir dil kullanılır. | Samimi, içten, daha esnek, yer yer sanatsal veya şiirsel olabilir. |
| Kanıtlama | Mutlaka kanıtlama kaygısı vardır, ileri sürülen fikirler desteklenir. | Kanıtlama kaygısı yoktur, yazarın düşünceleri yeterli görülür. |
| Konu Sınırı | Daha çok uzmanlık gerektiren, bilimsel veya ciddi konuları ele alır. | Her konuda yazılabilir, konu sınırlaması yoktur. |
Türk Edebiyatında Makale 🇹🇷
Türk edebiyatında makale türü, batılılaşma hareketleriyle birlikte Tanzimat Dönemi'nde gazeteciliğin gelişmesiyle edebiyatımıza girmiştir. İlk örnekleri genellikle gazete ve dergilerde yayımlanmıştır.
İlk Makale Örneği: Şinasi'nin 1860 yılında Agâh Efendi ile birlikte çıkardığı Tercüman-ı Ahvâl gazetesinin ilk sayısında yayımlanan "Mukaddime" adlı yazısı, Türk edebiyatındaki ilk makale kabul edilir. Bu makale, gazetenin yayın amacını, halkı aydınlatma misyonunu ve dilin önemini vurgular.
Tanzimat Dönemi'nde Şinasi'nin yanı sıra Namık Kemal ve Ziya Paşa gibi yazarlar da makale türünde önemli eserler vermiş, özellikle toplumsal ve siyasal konularda makaleler kaleme almışlardır. Daha sonraki dönemlerde de makale, farklı konularda ve üsluplarda gelişmeye devam etmiştir:
- Tanzimat Dönemi: Şinasi (Mukaddime), Namık Kemal (Tasvir-i Efkâr'da yazıları), Ziya Paşa.
- Servet-i Fünun Dönemi: Cenap Şahabettin (edebi eleştiri makaleleri), Tevfik Fikret.
- Fecr-i Âti Dönemi: Ahmet Haşim (edebiyat ve sanat üzerine).
- Milli Edebiyat Dönemi: Ömer Seyfettin (Yeni Lisan makalesi), Ziya Gökalp (sosyolojik makaleler), Fuat Köprülü (edebiyat tarihi makaleleri).
- Cumhuriyet Dönemi: Nurullah Ataç, Suut Kemal Yetkin, Mehmet Kaplan, Cemil Meriç, Sabahattin Eyüboğlu gibi birçok önemli yazar, farklı alanlarda makale türünde değerli eserler vermiştir.