Cumhuriyet dönemi Ders Notu

Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı (1923-1950)

Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşuyla birlikte edebiyatımızda da köklü değişimler yaşanmıştır. Bu dönem, Batılılaşma çabalarının hız kazandığı, dilde sadeleşmenin ön plana çıktığı ve yeni sanat akımlarının etkisinin görüldüğü bir evredir. Cumhuriyet dönemi edebiyatı, genel olarak Milli Edebiyat'ın devamı niteliğinde olsa da, kendine özgü temaları, biçimleri ve anlayışlarıyla ayrılır.

Genel Özellikler

• Milli ve yerli değerlere bağlılık devam ederken, Batı edebiyatının etkileri de hissedilir.
• Dilin sadeleşmesi ve Arapça-Farsça tamlamalardan arındırılması hedeflenir.
• Toplum sorunlarına eğilen, halkı bilinçlendirmeyi amaçlayan eserler verilir.
• Roman, hikaye, şiir ve tiyatro türlerinde önemli gelişmeler yaşanır.
• Kadınların toplumdaki yeri, köy hayatı, ahlaki değerler gibi temalar işlenir.

Önemli Edebi Akımlar ve Sanatçılar

1. Milli Edebiyat'ın Devamı ve Halkçılık (1923-1940)

Bu dönemde Milli Edebiyat'ın getirdiği sade dil ve milli duyarlılık ön plandadır. Halkçılık ilkesi gereği, halkın sorunlarına, yaşam biçimine ve değerlerine odaklanılır. Köy romanları bu anlayışın önemli bir ürünüdür.

• Halide Edib Adıvar: "Sinekli Bakkal", "Tatarcık" gibi romanlarında toplumsal değişimleri ve kadınların yaşamını ele almıştır.
• Reşat Nuri Güntekin: "Çalıkuşu", "Yeşil Gece", "Yaprak Dökümü" gibi eserleriyle Anadolu insanının yaşamını, eğitim sorunlarını ve ahlaki çöküntüleri işlemiştir.
• Peyami Safa: Hem bireysel psikolojiyi hem de toplumsal sorunları ele alan eserler vermiştir. "Dokuzuncu Hariciye Koğuşu" otobiyografik özellikler taşır.
• Mahmut Yesari: "Çulluk" gibi eserleriyle köy hayatını ve köylülerin sorunlarını yansıtmıştır.

2. Bireyin İç Dünyasını Yansıtan Eserler (1940 Sonrası)

Bu dönemde, özellikle İkinci Dünya Savaşı'nın etkileriyle birlikte, toplumsal olaylardan çok bireyin iç dünyasına, psikolojisine, bunalımlarına ve yalnızlığına odaklanan eserler ağırlık kazanır.

• Ahmet Hamdi Tanpınar: "Saatleri Ayarlama Enstitüsü", "Huzur" gibi romanlarında zaman, hafıza, Doğu-Batı çatışması gibi temaları işlemiştir.
• Oğuz Atay: (Not: Oğuz Atay daha çok 1950 sonrası dönemin önemli bir ismidir, ancak bireyin iç dünyasını ele alma eğilimi bu dönemde de görülmeye başlar. 11. sınıf müfredatı gereği bu isimleri genel bir çerçevede vermek önemlidir.)
• Sabahattin Ali: "Kuyucaklı Yusuf", "İçimizdeki Şeytan" gibi eserlerinde bireyin toplumsal baskılar altındaki durumu ve iç çatışmalarını işlemiştir.

3. Toplumcu Gerçekçi Edebiyat (1940 Sonrası)

Bu akım, toplumsal sorunları, sınıf farklılıklarını, adaletsizlikleri ve ezilen halkın yaşamını ele alır. Edebiyatın bir mücadele aracı olarak görülmesi anlayışı hakimdir.

• Nazım Hikmet Ran: (Not: Nazım Hikmet'in edebi kişiliği daha geniş bir dönemi kapsar ancak toplumcu gerçekçi şiirin öncüsü olarak bu dönemde de etkisini sürdürmüştür.)
• Sadri Ertem: "Çıkrıklar Durunca" romanıyla sanayileşmenin köylü üzerindeki etkilerini anlatır.
• Kemal Tahir: (Not: Kemal Tahir de daha çok 1950 sonrası dönemin önemli bir ismidir, ancak toplumsal gerçekçi eğilimler bu dönemde filizlenmiştir.)

Şiirde Gelişmeler

Cumhuriyet dönemi şiirinde de büyük bir çeşitlilik görülür. Milli Edebiyat'ın hece ölçüsü ve sade dil anlayışı devam ederken, serbest nazım da yaygınlaşmaya başlar. Garip Akımı'nın etkileri de bu dönemin sonlarına doğru hissedilir.

• Faruk Nafiz Çamlıbel: Hece ölçüsüyle yazdığı "Han Duvarları" gibi şiirleriyle tanınır.
• Orhan Veli Kanık, Oktay Rifat Horozcu, Melih Cevdet Anday: Garip Akımı'nın öncüleri olarak şiirde geleneksel kalıpları yıkmışlardır.

Tiyatroda Gelişmeler

Cumhuriyet döneminde tiyatro, toplumu bilinçlendirme ve eğitme aracı olarak görülmüştür. Devlet Tiyatroları'nın kurulması ve yerli oyun yazarlarının yetişmesi bu alanda önemli gelişmeler sağlamıştır.

• Muhsin Ertuğrul: Tiyatronun gelişmesinde önemli rol oynamıştır.
• Reşat Nuri Güntekin, Nazım Hikmet, Cevat Fehmi Başkut gibi isimler tiyatro oyunları da yazmıştır.

Çözümlü Örnek

Soru: Aşağıdaki cümlelerden hangisi Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatının genel özelliklerinden biri değildir?

A) Arapça ve Farsça kelimelerin kullanımının artması.

B) Dilin sadeleşmesi ve Türkçe'nin kullanımının yaygınlaşması.

C) Toplum sorunlarına eğilen eserlerin verilmesi.

D) Milli ve yerli değerlere bağlılığın devam etmesi.

E) Batılılaşma çabalarının edebiyata yansıması.

Çözüm:

Cumhuriyet dönemi edebiyatının en temel özelliklerinden biri dilin sadeleşmesi ve Arapça-Farsça tamlamalardan arındırılmasıdır. Bu nedenle A seçeneğinde belirtilen "Arapça ve Farsça kelimelerin kullanımının artması" ifadesi, dönemin genel eğilimiyle çelişmektedir. Diğer seçenekler ise Cumhuriyet dönemi edebiyatının belirgin özelliklerindendir.

Doğru Cevap: A