✅ 11. Sınıf Coğrafya: Yerleşmelerin mekansal organizasyonları Test Çöz

Dünyada ilk yerleşmelerin kurulduğu alanlar incelendiğinde, bu alanların seçiminde bazı ortak coğrafi faktörlerin etkili olduğu görülmektedir.

Aşağıdakilerden hangisi, yeryüzündeki ilk yerleşmelerin kurulduğu alanların genel özellikleri arasında yer almaz?

Şehirler sahip oldukları fonksiyonel özelliklere göre küresel, bölgesel ve yerel düzeyde etki alanına sahip olurlar.

Buna göre, aşağıdaki şehirlerden hangisinin küresel çapta etki alanına sahip olmasında borsa, finans ve uluslararası ticaret merkezlerinin bulunması diğerlerine göre daha fazla etkili olmuştur?

Kırsal alanlarda yerleşme dokusunun "toplu" veya "dağınık" olmasını belirleyen temel faktörler su kaynaklarının yeterliliği ve engebe durumudur.

Buna göre, Türkiye'de su kaynaklarının kıt, arazinin ise düz veya hafif eğimli olduğu alanlarda evlerin birbirine yakın inşa edilmesiyle oluşan yerleşme dokusu aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de bulunan bazı şehirler, bünyesinde barındırdığı üniversiteler, yükseköğrenim öğrenci nüfusu ve kültürel etkinlikler sayesinde "eğitim ve kültür şehri" olarak öne çıkmaktadır.

Aşağıdaki şehirlerimizden hangisi bu fonksiyonu ile simgeleşmiş şehirler arasında gösterilir?

Türkiye'de kırsal yerleşmeler ikamet süresine göre "sürekli kırsal yerleşmeler" ve "geçici kırsal yerleşmeler" olmak üzere iki gruba ayrılır. Geçici yerleşmeler genellikle hayvancılık faaliyetlerine bağlı olarak yılın belirli dönemlerinde kullanılır.

Buna göre, aşağıda verilen kırsal yerleşme türlerinden hangisi sürekli (kalıcı) kırsal yerleşmeler arasında yer alır?

Bir liman şehrinin gelişmesinde ve etki alanının genişlemesinde o limanın arka ülkesiyle (hinterland) olan ulaşım bağlantısı hayati önem taşır. İç kesimlerle demir ve karayolu bağlantısı güçlü olan liman şehirlerinin hinterlandı geniş, ulaşımı dağlar nedeniyle kısıtlı olanların hinterlandı ise dardır.

Buna göre, doğal bir limana sahip olmasına rağmen ardındaki dağ sırasının ulaşımı zorlaştırması nedeniyle hinterlandı dar kalan ve gelişimi sınırlı olan liman şehrimiz aşağıdakilerden hangisidir?

18. yüzyılda İngiltere'de başlayan Sanayi Devrimi, yeryüzündeki yerleşmelerin fonksiyonel değişiminde en büyük kırılma noktalarından biri olmuştur. Sanayi Devrimi öncesinde tarım veya küçük zanaat şehri olan birçok yerleşme, bu süreçle birlikte hızla göç alarak sanayi kentine dönüşmüş ve etki alanını genişletmiştir.

Bu duruma dünyadan verilebilecek en tipik örneklerden biri olan ve zengin taş kömürü yatakları sayesinde kömür-çelik üretimiyle küresel boyutta bir sanayi bölgesine dönüşen Ruhr Havzası'ndaki alman şehri aşağıdakilerden hangisidir?

Kırsal alanlardaki meskenlerin yapımında kullanılan malzemeler büyük oranda yakın çevredeki doğal ortam şartlarına bağlıdır.

Buna göre, kırsal mesken türü ile yoğun olarak görüldüğü coğrafi bölge eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

1999 yılında İtalya'da kurulan "Cittaslow" (Sakin Şehir) birliği; küreselleşmenin şehirleri birbirine benzetmesini ve hızlı yaşam temposunu engellemek, kentin kendi yerel dokusunu, yemek kültürünü, mimarisini ve doğasını korumak amacıyla ortaya çıkmış bir ağdır.

Aşağıdakilerden hangisi bir şehrin "Cittaslow" (Sakin Şehir) unvanı alabilmesi için taşıması gereken kriterlerden biri olamaz?

Türkiye'de kırsal veya kentsel yerleşmeler kuruldukları alanın topografik özelliklerine göre şekil alırlar. Dağlık ve engebeli alanlarda yerleşmeler genellikle bir akarsu vadisi boyunca veya bir ulaşım yolu etrafında ince uzun bir hat şeklinde uzanır.

Bu şekilde bir hat veya hatlar boyunca gelişen yerleşme dokusuna ne ad verilir?

Şehirlerin küresel etki alanına sahip olmasında sadece ekonomik faktörler değil, idari (başkent olma) veya dini/kutsal merkez olma gibi fonksiyonlar da etkilidir.

Buna göre, nüfus miktarı nispeten az olmasına rağmen sahip olduğu dini merkez olma fonksiyonu nedeniyle küresel çaptaki etki alanı son derece geniş olan şehir eşleştirmesi aşağıdakilerden hangisidir?

Yeryüzünde ilk medeniyetlerin kurulduğu alanlar genel olarak orta kuşakta, orta derece sıcaklık ve yağış değerlerine sahip, akarsu boylarındaki verimli ovalarda gelişmiştir. Ancak bazı medeniyetler iklim ve coğrafi zorunluluklar nedeniyle bu genel kuralın dışına çıkarak yüksek dağlık kütleler üzerine kurulmuştur.

Buna göre, Ekvatoral kuşakta yer alması nedeniyle sıcak ve nemli iklim koşullarından korunmak amacıyla yerleşmelerini Ant Dağları'nın yüksek kesimlerine (2000 metrenin üzerine) kuran ve teraslama yöntemiyle tarım yapan ilk medeniyet aşağıdakilerden hangisidir?

Tarihsel süreçte yerleşmelerin etki alanı ve fonksiyonel yapısı sabit kalmaz; ulaşım ağlarının gelişimi, yeni kaynakların keşfi veya stratejik kararlarla değişebilir.

İç kesimlerle bağlantısı tek bir geçitle sağlanan ve bölgesel ölçekte bir balıkçı/tarım kasabası olan X şehri için şu gelişmeler yaşanmıştır:
I. Şehre derin deniz konteyner limanı inşa edilmiştir.
II. Şehir, dağları delerek yapılan tüneller ve hızlı demiryolu hatları ile ülkenin ana sanayi ve maden havzalarına bağlanmıştır.
III. Liman çevresinde serbest ticaret bölgesi ve serbest sanayi bölgesi kurulmuştur.

Bu gelişmeler sonucunda X şehrinin mekânsal organizasyonu ve etki alanında meydana gelen değişimlerle ilgili aşağıdakilerden hangisi kesinlikle söylenemez?

Türkiye'de yerleşmelerin dağılışında fiziki coğrafya faktörleri (iklim, engebe, su kaynakları) ile beşeri coğrafya faktörleri (sanayi, ulaşım, ticaret, madencilik) birlikte rol oynar.

Aşağıdaki kent çiftleri ve bu kentlerin mekânsal olarak hızla büyümesinde ve geniş bir etki alanına ulaşmasında etkili olan birincil fonksiyonlar eşleştirilmiştir.

Bu eşleştirmelerden hangisi yanlış verilmiştir?