✅ 11. Sınıf Coğrafya: Stratejik ve kritik madenler testleri Test Çöz

Gelişen teknoloji ve sanayi faaliyetleriyle birlikte bazı madenlerin küresel ölçekteki stratejik önemi hızla artmaktadır. Cam, seramik, deterjan, ilaç sanayisinin yanı sıra havacılık ve uzay teknolojilerinde de yaygın olarak kullanılan, dünya toplam rezervinin %70'ten fazlasına Türkiye'nin sahip olduğu stratejik maden aşağıdakilerden hangisidir?

Günümüzde küresel ısınmayla mücadele kapsamında fosil yakıtlı araçların yerini elektrikli araçların alması hedeflenmektedir. Bu dönüşümde elektrikli araçların bataryalarında (pil) yaygın olarak kullanılan ve "beyaz altın" olarak da nitelendirilen kritik maden aşağıdakilerden hangisidir?

Nükleer santrallerde elektrik enerjisi üretmek için kullanılan yüksek enerji potansiyeline sahip radyoaktif özellikli stratejik maden çifti aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

Hafif, paslanmaz ve kolay işlenebilir bir metal olması nedeniyle uçak, otomotiv, ambalaj ve inşaat sanayisinde yaygın olarak tercih edilen, Türkiye'de en çok Konya (Seydişehir) ve Antalya (Akseki) çevresinde çıkarılan maden aşağıdakilerden hangisidir?

Nadir Toprak Elementleri (NTE); akıllı telefonlar, rüzgâr türbinleri, elektrikli motorlar, savunma sanayisindeki füze sistemleri ve radar teknolojilerinde az miktarda kullanılmasına rağmen alternatifinin bulunmaması nedeniyle "teknolojinin vitaminleri" olarak tanımlanır.

Türkiye'de dünya ölçeğinde büyük bir Nadir Toprak Elementi (NTE) rezervinin keşfedildiği ve pilot işleme tesisinin kurulduğu saha aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Küresel iklim değişikliği ile mücadele kapsamında fosil yakıtların kullanımı azaltılmakta, yerine rüzgâr türbinleri ve güneş panelleri gibi yenilenebilir enerji altyapıları kurulmaktadır.

Bu enerji dönüşüm sürecinde iletkenlik derecesinin yüksek olması nedeniyle yenilenebilir enerji tesislerinin ve şebekelerinin kurulmasında talebi en çok artan stratejik maden aşağıdakilerden hangisidir?

Günümüzde yüksek teknoloji ürünlerinin imalatında kullanılan Nadir Toprak Elementlerinin (NTE) küresel üretiminin ve rafine edilmesinin yaklaşık %70 ila %80'i tek bir ülkenin denetimindedir. Bu durum, diğer gelişmiş ülkeler için tedarik güvenliği riski ve jeopolitik bir bağımlılık oluşturmaktadır.

Metinde bahsedilen ve Nadir Toprak Elementleri piyasasında küresel tekelleşme gücüne sahip olan ülke aşağıdakilerden hangisidir?

Bir ülkenin sahip olduğu stratejik madenleri yalnızca ham madde olarak ihraç etmesi yerine, bu madenleri kendi sanayisinde işleyerek yüksek teknolojili "uç ürünlere" dönüştürmesi ekonomik ve stratejik kazanımı katlayarak artırır.

Türkiye'nin bor madeni stratejisinde bu duruma örnek olarak verilebilecek en belirgin gelişme aşağıdakilerden hangisidir?

Dünyada uranyuma alternatif olarak gösterilen, daha temiz ve güvenli bir nükleer enerji kaynağı olma potansiyeli taşıyan toryum madeninin dünya rezervlerinin önemli bir kısmı Türkiye'de yer almaktadır.

Türkiye'de toryum rezervlerinin en yoğun bulunduğu alan aşağıdakilerden hangisidir?

I. Çeliğe sertlik kazandırarak paslanmaya karşı dirençli hale getirir.
II. Uçak, gemi, silah ve denizaltı yapımında önemli bir hammadde kaynağıdır.
III. Elazığ (Guleman), Muğla (Fethiye-Dalaman) ve Adana (Karsantı) Türkiye'deki başlıca çıkarım alanlarıdır.

Yukarıda özellikleri ve Türkiye'deki çıkarım alanları verilen stratejik metal aşağıdakilerden hangisidir?

Günümüzde akıllı telefon bataryalarından elektrikli otomobillere kadar geniş bir alanda kullanılan "Kobalt" madeninin dünya üretiminin %60'tan fazlası Demokratik Kongo Cumhuriyeti tarafından karşılanmaktadır.

Bu durumun küresel teknoloji ve enerji piyasaları üzerinde yarattığı temel jeopolitik risk aşağıdakilerden hangisidir?

Sanayi Devrimi'nden bu yana kömür ve demir stratejik hammaddeler olarak öne çıkarken, 21. yüzyılda Dijitalleşme ve "Yeşil Enerji Dönüşümü" ile birlikte stratejik ve kritik madenler kavramı yeniden tanımlanmıştır.

Bu dönüşüm süreciyle ilgili olarak aşağıda verilen yargılardan hangileri doğrudur?

I. Fosil yakıtlara olan bağımlılığın azalması, lityum, kobalt, nikel ve nadir toprak elementlerine olan küresel talebi katlayarak artırmıştır.
II. Gelişmiş ülkeler, kritik madenlerde tek bir ülkeye bağımlı kalmamak amacıyla geri dönüşüm (ekonomik döngüsellik) ve alternatif hammadde arayışlarına yönelmektedir.
III. Stratejik maden rezervlerine sahip olmak tek başına ekonomik üstünlük sağlamak için yeterlidir; bu madenlerin rafine edilme ve işlenme teknolojisi önem taşımaz.

Bir ülkenin coğrafi konumundan ve jeolojik yapısından kaynaklanan maden zenginliği, doğru bir stratejiyle birleştiğinde "Jeopolitik Güç" faktörüne dönüşür. Türkiye, Alp-Himalaya orojenik kuşağında yer alması nedeniyle karmaşık bir jeolojik yapıya ve zengin maden çeşitliliğine sahiptir.

Türkiye'nin bu potansiyelini stratejik bir güce dönüştürmesi için;

I. Çıkarılan bor, krom ve boksit gibi madenlerin ham cevher olarak ihracat payını artırmak,
II. Eskişehir-Beylikova'da kurulan Nadir Toprak Elementleri işleme tesisi gibi ileri teknoloji rafine merkezlerini yaygınlaştırmak,
III. Elektrikli araç teknolojisi için yerli lityum üretim kapasitesini (örn. bor atıklarından lityum elde etme) geliştirmek

uygulamalarından hangilerini gerçekleştirmesi beklenir?

"Yeşil Enerji Dönüşümü" fosil yakıt kullanımını azaltarak karbon emisyonlarını düşürmeyi amaçlar. Ancak elektrikli araçlar, rüzgâr türbinleri ve güneş panelleri gibi temiz teknolojilerin üretimi, geleneksel sistemlere göre 4 ila 6 kat daha fazla bakır, lityum, kobalt ve nadir toprak elementi çıkarılmasını gerektirmektedir. Bu durum madencilik faaliyetlerinin dünya genelinde katlanarak artmasına yol açmaktadır.

Bu durumun yarattığı temel "Yeşil Dönüşüm Paradoksu (Çelişkisi)" aşağıdakilerden hangisidir?