Kazanılmış bağışıklık testleri Ders Notu

🛡️ Kazanılmış (Özgül) Bağışıklık

Kazanılmış bağışıklık, vücudun daha önce karşılaştığı spesifik patojenleri (hastalık etkenlerini) tanıması ve bunlara karşı özgül savunma tepkisi oluşturmasıdır. Doğal bağışıklıktan farklı olarak hafıza (bellek) özelliğine sahiptir ve T ile B lenfositleri aracılığıyla yürütülür.

🧬 Kazanılmış Bağışıklığın Mekanizmaları

1. Hücresel Bağışıklık

• Görevli Hücreler: T lenfositleri.
• Etki Şekli: T lenfositleri patojenle doğrudan temas kurarak hücresel temas ile yok eder.
• Hedefler: Virüsle enfekte olmuş hücreler, kanserli hücreler, parazitler ve nakledilen dokular.
• Oluşum Yeri: Kırmızı kemik iliğinde üretilir, timüs bezinde olgunlaşır.

2. Humoral (Sıvısal) Bağışıklık

• Görevli Hücreler: B lenfositleri ve ürettikleri antikorlar.
• Etki Şekli: B lenfositleri uyarıldığında plazma hücrelerine dönüşür ve kan ile lenf sıvısına antikor salgılar. Antikorlar antijenlere bağlanarak onları etkisiz hale getirir.
• Oluşum Yeri: Kırmızı kemik iliğinde üretilir ve yine kemik iliğinde olgunlaşır.
• B lenfositlerinin bir kısmı hafıza (bellek) hücrelerine dönüşerek aynı mikropla tekrar karşılaşıldığında hızlı yanıt verilmesini sağlar.

💉 Kazanılmış Bağışıklığın Kazanılma Yolları

A) Aktif Bağışıklık

Vücudun antijenle karşılaşması sonucu kendi antikorlarını üretmesidir. Kalıcı veya uzun süreli koruma sağlar.

• Hastalığı Geçirmek: Doğal yolla antijenin vücuda girmesi ve bağışıklık belleğinin oluşmasıdır.
• Aşı Olmak: Yapay yolla zayıflatılmış veya öldürülmüş patojenlerin (antijenlerin) sağlıklı bireye verilmesidir. Koruyucudur.

B) Pasif Bağışıklık

Başka bir canlıda üretilen antikorların hazır olarak vücuda verilmesidir. Geçici koruma sağlar ve hafıza hücresi oluşturmaz.

• Serum: Başka bir canlıda üretilmiş antikor içeren sıvı kısmıdır. Tedavi edicidir ve hasta bireye uygulanır.
• Anne Sütü ve Plasenta: Anneden bebeğe hazır antikor (IgA ve IgG) geçişi pasif bağışıklık örneğidir.

💡 Önemli Not: Aşı sağlıklı bireye koruma amacıyla (aktif), serum ise hasta bireye tedavi amacıyla (pasif) verilir.

📈 Birincil ve İkincil Bağışıklık Tepkisi

Vücudun antijenle ilk ve sonraki karşılaşmalarında verdiği tepki süreleri ve antikor miktarları birbirinden farklıdır:

• Birincil Tepki: Antijenle ilk karşılaşmada antikor üretimi belirli bir kuluçka süresinden sonra başlar. Antikor seviyesi yavaş yükselir.
• İkincil Tepki: Aynı antijenle ikinci kez karşılaşıldığında, hafıza hücreleri sayesinde tepki çok daha hızlı ve yüksek miktarda antikor üretimi ile gerçekleşir. Birey genelde hastalık belirtisi göstermez.

📝 Kazanılmış Bağışıklık Çözümlü Test Soruları

Soru 1

Bir insanın kanındaki antikor miktarının zamana bağlı değişimi incelenmiş ve antijenle ilk karşılaşmada antikor üretiminin \( 7 \) gün sonra başladığı, aynı antijenle ikinci karşılaşmada ise antikor üretiminin ilk günde hızla arttığı gözlemlenmiştir.

Bu durumun temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Doğal bağışıklık elemanlarının aktive olması
B) B ve T lenfositlerinin hafıza (bellek) hücrelerine dönüşmüş olması
C) Pasif bağışıklık ile vücuda hazır antikor verilmesi
D) Histamin salgısının kılcal damar geçirgenliğini artırması
E) Fagositoz yapan hücre sayısının azalması

Çözüm:
Antijenle ikinci karşılaşmada verilen hızlı ve güçlü tepki (ikincil tepki), ilk karşılaşma sırasında oluşan hafıza (bellek) hücreleri sayesinde gerçekleşir. Bu nedenle doğru cevap B şıkkıdır.

Soru 2

Sağlıklı bir bireye Aşılama (I) ve hasta bir bireye Serum verilmesi (II) işlemleri ile ilgili;

I. Aşı aktif bağışıklık sağlarken, serum pasif bağışıklık sağlar.
II. Aşı hafıza hücresi oluşumunu tetiklerken, serum hafıza hücresi oluşturmaz.
III. Her iki uygulama da bireye hazır antikor verilmesi ilkesine dayanır.

yargılarından hangileri doğrudur?

Çözüm:
I. öncül doğrudur; aşı aktif, serum pasif bağışıklık sağlar.
II. öncül doğrudur; aktif bağışıklıkta hafıza hücreleri oluşurken pasif bağışıklıkta oluşmaz.
III. öncül yanlıştır; aşı antijen içerir, serum ise hazır antikor içerir.
Bu durumda doğru cevap I ve II olacaktır.