Osmanlı Devleti Siyasi ve Askeri Gelişmeleri Ders Notu

Osmanlı Devleti, kurulduğu günden itibaren siyasi ve askeri alanda önemli gelişmeler göstererek kısa sürede bir dünya imparatorluğu haline gelmiştir. Bu süreçte yaşanan savaşlar, imzalanan antlaşmalar ve yönetimdeki değişiklikler devletin kaderini belirlemiştir.

Osmanlı Devleti'nin Kuruluş ve Yükseliş Dönemi Siyasi Gelişmeleri 🚀

Osmanlı Devleti'nin temelleri 13. yüzyılın sonlarında Osman Bey tarafından Söğüt ve Domaniç civarında atılmıştır. Kısa sürede beylikten devlete dönüşen Osmanlılar, özellikle Balkanlar ve Anadolu'da hızla genişlemiştir.

Fatih Sultan Mehmet Dönemi (1451-1481)

• İstanbul'un Fethi (1453): Orta Çağ'ı kapatıp Yeni Çağ'ı başlatan en önemli olaydır. Osmanlı Devleti'nin başkenti İstanbul olmuştur. Bu fetihle birlikte Osmanlı Devleti imparatorluk niteliği kazanmıştır.
• Karadeniz'in Türk Gölü Haline Gelmesi: Trabzon Rum İmparatorluğu'na son verilmiş (1461), Kırım fethedilerek Karadeniz'in kuzeyi Osmanlı kontrolüne girmiştir (1475).
• Balkanlardaki Fetihler: Sırbistan, Bosna, Arnavutluk ve Mora Yarımadası tamamen Osmanlı egemenliğine alınmıştır.
• Otlukbeli Savaşı (1473): Doğu Anadolu'da güçlenen Akkoyunlu Devleti'ne karşı kazanılan zaferle Anadolu Türk birliği güçlenmiştir.

II. Bayezid Dönemi (1481-1512)

• Cem Sultan Olayı: Kardeşi Cem Sultan ile taht mücadelesi yaşaması, Cem Sultan'ın Memlükler, Rodos Şövalyeleri ve Papalık tarafından desteklenmesi nedeniyle dış bir sorun haline gelmiştir. Bu durum, II. Bayezid döneminde fetihlerin yavaşlamasına neden olmuştur.
• Safavi Devleti ile İlişkilerin Başlaması: Doğu'da Şii Safavi Devleti'nin kurulması (1501) ve Anadolu'da Şii propagandası yapması, ileriki dönemlerde büyük sorunlara yol açacak olan Osmanlı-Safavi mücadelesinin ilk işaretlerini vermiştir.

Yavuz Sultan Selim Dönemi (1512-1520)

Yavuz Sultan Selim, saltanatının büyük kısmını doğu siyasetine ayırmış ve kısa sürede büyük başarılar elde etmiştir.

• Çaldıran Savaşı (1514): Safavi Devleti ile yapılan bu savaşta büyük bir zafer kazanılmış, Doğu Anadolu'daki Safavi tehdidi geçici olarak ortadan kaldırılmıştır.
• Turnadağ Savaşı (1515): Dulkadiroğulları Beyliği'ne son verilerek Anadolu Türk birliği kesin olarak sağlanmıştır.
• Mercidabık Savaşı (1516) ve Ridaniye Savaşı (1517): Memlük Devleti'ne karşı kazanılan bu iki savaşla Mısır fethedilmiş, Memlük Devleti yıkılmıştır.
  • Bu fetihler sonucunda Halifelik Osmanlılara geçmiştir.
  • Kutsal Emanetler İstanbul'a getirilmiştir.
  • Baharat Yolu'nun kontrolü Osmanlı Devleti'ne geçmiştir.

Kanuni Sultan Süleyman Dönemi (1520-1566)

Osmanlı Devleti'nin en parlak dönemlerinden biri olan Kanuni dönemi, hem siyasi hem de askeri alanda büyük başarılara sahne olmuştur.

• Belgrad'ın Fethi (1521): Orta Avrupa'nın anahtarı konumundaki Belgrad fethedilmiştir.
• Rodos'un Fethi (1522): Akdeniz ticaret yollarının güvenliği sağlanmıştır.
• Mohaç Meydan Savaşı (1526): Macaristan'a karşı kazanılan bu zaferle Macaristan Osmanlı egemenliğine girmiştir. Kısa süren bu savaş, Osmanlı askeri dehasının bir göstergesi olmuştur.
• I. Viyana Kuşatması (1529): Kış şartları ve lojistik sorunlar nedeniyle başarılı olunamamıştır.
• Preveze Deniz Savaşı (1538): Barbaros Hayreddin Paşa komutasındaki Osmanlı donanması, Andrea Doria komutasındaki Haçlı donanmasını yenerek Akdeniz'de Osmanlı üstünlüğünü kesinleştirmiştir.
• Amasya Antlaşması (1555): Safevilerle imzalanan bu antlaşma, Osmanlı Devleti ile Safevi Devleti arasındaki ilk resmi antlaşmadır.

Osmanlı Devleti'nin Duraklama Dönemi (17. Yüzyıl) Siyasi ve Askeri Gelişmeleri ⏳

17. yüzyıl, Osmanlı Devleti'nin yükseliş dönemindeki gücünü koruyamadığı, iç ve dış sorunlarla mücadele ettiği bir dönemdir. Bu dönemde birçok savaş yapılmış ve önemli antlaşmalar imzalanmıştır.

Duraklama Dönemi Başlıca Savaşları ve Antlaşmaları

Yıl	Olay/Antlaşma	Önemi
1606	Zitvatorok Antlaşması	Avusturya Arşidükü protokolde Osmanlı padişahına denk sayıldı. Osmanlı'nın Avrupa üzerindeki siyasi üstünlüğü sona erdi.
1621	Hotin Seferi	Lehistan üzerine yapıldı. Yeniçeri Ocağı'nın disiplinsizliği görüldü, II. Osman bu ocağı kaldırmak istedi.
1639	Kasr-ı Şirin Antlaşması	Safevilerle imzalandı. Günümüz Türkiye-İran sınırının büyük ölçüde çizildiği antlaşmadır.
1664	Vasvar Antlaşması	Avusturya ile imzalandı. Osmanlı'nın Avusturya karşısındaki son kazançlı antlaşmasıdır.
1669	Girit'in Fethi	4. Mehmet döneminde 24 yıl süren kuşatma sonucunda Venedik'ten alındı. Osmanlı'nın kazandığı son büyük ada fethidir.
1672	Bucaş Antlaşması	Lehistan ile imzalandı. Osmanlı Devleti'nin en geniş sınırlara ulaştığı antlaşmadır.
1683	II. Viyana Kuşatması	Başarısızlıkla sonuçlandı. Avrupa devletlerinin Osmanlı'ya karşı kutsal ittifak kurmasına neden oldu.
1699	Karlofça Antlaşması	Kutsal İttifak devletleriyle imzalandı. Osmanlı Devleti'nin batıda büyük çapta toprak kaybettiği ilk antlaşmadır. Bu antlaşma ile Osmanlı Devleti gerileme dönemine girmiştir.

Karlofça Antlaşması'nın Önemi (1699)

Karlofça Antlaşması, Osmanlı Devleti için bir dönüm noktası olmuştur:

• Osmanlı Devleti ilk kez bu kadar büyük çapta toprak kaybetmiştir.
• Macaristan ve Erdel Avusturya'ya, Ukrayna ve Podolya Lehistan'a, Mora Venedik'e bırakılmıştır.
• Bu antlaşma ile Osmanlı'nın "fetih politikası" yerini "kaybedilen toprakları geri alma politikası"na bırakmıştır.
• Osmanlı Devleti'nin Gerileme Dönemi'nin başlangıcı olarak kabul edilir.