✅ 10. Sınıf Tarih: İslamiyet sonrası Türk devlet yapısı, ordu ve hukuk Test Çöz
✅ 10. Sınıf Tarih: İslamiyet sonrası Türk devlet yapısı, ordu ve hukuk Testi
İlk Türk-İslam devletlerinde aile, miras, ticaret ve evlenme gibi dinî esaslara dayanan şer'î davalara bakan mahkemelerin başındaki en yüksek yargı görevlisi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Emir-i DâdB) Kadıü'l-Kudat
C) Muhtesib
D) Subaşı
E) Müstevfî
Büyük Selçuklu Devleti'nde mülkiyeti devlete ait olan toprakların gelirlerinin, hizmet karşılığı olarak devlet adamlarına ve ordu komutanlarına bırakılmasına ve bu gelirler karşılığında atlı asker yetiştirilmesine dayanan sistem aşağıdakilerden hangisidir?
A) İkta sistemiB) Gulam sistemi
C) Devşirme sistemi
D) İltizam sistemi
E) Lonca sistemi
Büyük Selçuklu Devleti'nde ordunun ihtiyaçlarını karşılamak, askerlerin maaş ve kayıt defterlerini tutmak ve orduyu teftiş etmekle görevli olan alt divan aşağıdakilerden hangisidir?
A) Divan-ı TuğraB) Divan-ı İstifa
C) Divan-ı İşraf
D) Divan-ı Arz
E) Niyabet-i Saltanat
Savaşlarda esir alınan ya da satın alınan çocukların gulamhane adı verilen merkezlerde yetiştirilerek hükümdarın muhafız ordusuna (Gulaman-ı Saray) veya devlet kademelerine getirilmesi esasına dayanan sistem aşağıdakilerden hangisidir?
A) TımarB) Gulam
C) Cizye
D) İkta
E) Melik
Büyük Selçuklu Devleti'nde "Melik" adı verilen hanedan üyeleri, eyaletlere vali olarak atanırken yanlarına "Atabey" denilen tecrübeli devlet adamları rehber olarak verilirdi. Atabeyler, meliklerin devlet yönetimi ve askerlik konularında yetişmesinden sorumluydu.
Bu uygulamanın merkezî otorite üzerindeki etkisiyle ilgili aşağıda yapılan değerlendirmelerden hangisi doğrudur?
B) Güçlü merkezî yönetim dönemlerinde fayda sağlarken, merkezî otoritenin zayıfladığı dönemlerde devletin parçalanmasını hızlandırmıştır.
C) Veraset sistemini tamamen değiştirerek hanedan kavgalarını kesin olarak sona erdirmiştir.
D) Eyaletlerdeki şer'î yargı sisteminin tamamen Atabeylerin kontrolüne girmesine yol açmıştır.
E) Sadece ordunun komutasını üstlenmiş, idari yetkilere asla sahip olmamışlardır.
İslamiyet sonrası Türk devletlerinde hukuk sistemi "Şer'i Hukuk" ve "Örfî Hukuk" olmak üzere iki ana unsura dayanmaktaydı.
Bu hukuk sistemi ile ilgili olarak;
I. Örfî hukukun temelini Türk gelenekleri (töre) ile hükümdarın çıkardığı kanunnameler oluşturur.
II. Şer'i hukuk kararlarının İslam dininin temel kaynaklarına uygun olması zorunludur.
III. Örfî hukuk kurallarının, şer'i hukuk ilkelerine aykırı olmamasına dikkat edilmiştir.
yargılarından hangileri doğrudur?
B) Yalnız II
C) I ve II
D) II ve III
E) I, II ve III
Türk-İslam devletlerinde kurulan "Divan-ı Mezalim" ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
A) Bizzat hükümdarın veya onun görevlendirdiği yetkilinin başkanlığında toplanır.B) Ağır siyasi suçların ve devlete karşı işlenen suçların yargılandığı yüksek mahkemedir.
C) Valiler ve üst düzey devlet görevlileri hakkındaki halk şikâyetleri karara bağlanır.
D) Sadece gayrimüslim halk arasındaki şer'i aile hukukundan doğan anlaşmazlıkları çözer.
E) Adaletin doğrudan birinci elden dağıtılmasını sağlayarak halkın devlete olan güvenini artırır.
Türk-İslam devletlerinin ordu yapıları incelendiğinde;
- Karahanlı ordusunun neredeyse tamamının Türk kökenli askerlerden oluştuğu,
- Gazneli ve Büyük Selçuklu ordularında ise Türklerin yanı sıra Fars, Hint, Arap ve Deylemli gibi farklı etnik kökenlerden gelen askerlerin de yer aldığı görülür.
Bu durumun Gazneli ve Selçuklu devletlerinde aşağıdakilerden hangisine zemin hazırladığı söylenebilir?
B) İsyanların tamamen son bulmasına ve iç huzurun kalıcı hale gelmesine
C) Askerî yapının daha kozmopolit bir nitelik kazanmasına
D) Göçebe Türkmenlerin ordudaki tüm kademeleri tek başına ele geçirmesine
E) Taht kavgalarının tamamen engellenmesine
Türkiye Selçuklu Devleti; Sinop, Alanya ve Sudak gibi önemli liman kentlerini fethetmiş, buralarda tersaneler kurarak güçlü bir donanma meydana getirmiştir. Donanma komutanlarına "Emirü'l-Sevahil" veya "Reisü'l-Bahr" adı verilmiştir.
Bu durum Türkiye Selçuklu Devleti'ni Büyük Selçuklu Devleti'nden ayıran hangi temel özelliği gösterir?
B) Denizcilik faaliyetlerinde bulunmalarını ve deniz ticaretini geliştirmelerini
C) Şer'i hukuk sistemini tamamen terk etmelerini
D) Veraset sisteminde tek hükümdar anlayışına geçmelerini
E) Sadece Türkmen askerlerden oluşan bir ordu kurmalarını
Büyük Selçuklu Devleti'ndeki Büyük Divan'a (Divan-ı Saltanat) bağlı çalışan alt divanlar ve temel görev alanları ile ilgili aşağıda yapılan eşleştirmelerden hangileri doğrudur?
I. Divan-ı İstifa: Devletin mali işlerini yürütmek ve bütçeyi hazırlamak.
II. Divan-ı Tuğra (İnşa): Devletin iç ve dış yazışmalarını yürütmek, belgelere hükümdarın mühürünü basmak.
III. Divan-ı İşraf: Devletin idari ve mali kurumlarını teftiş etmek, denetlemek.
B) Yalnız II
C) I ve II
D) II ve III
E) I, II ve III
Büyük Selçuklu Devleti'nde uygulanan İkta sisteminin bazı sonuçları şunlardır:
I. Göçebe Türkmenlerin yerleşik hayata geçirilmesi ve toprağın boş kalmasının önlenmesi
II. Devlet hazinesinden para çıkmadan büyük bir atlı ordunun (sipahiler) hazır bulundurulması
III. Taşradaki valilerin ve ikta sahiplerinin bulundukları bölgede huzur ve güvenliği sağlaması
Bu sonuçların ilgili olduğu alanlar aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?
B) I: Askerî - II: Dini - III: Ekonomik
C) I: İdari - II: Ekonomik - III: Hukuki
D) I: Hukuki - II: Askerî - III: Dini
E) I: Ekonomik - II: İdari - III: Askerî
1055 yılında Büyük Selçuklu Sultanı Tuğrul Bey, Bağdat Seferi'ni gerçekleştirerek Şii Büveyhoğulları baskısı altında bulunan Abbasi Halifesi kaim bi-Emrillah'ı kurtarmıştır. Bu hizmeti karşılığında halife, Tuğrul Bey'e altın kılıç ve taç giydirerek ona "Doğunun ve Batının Hükümdarı" unvanını vermiştir. Ayrıca hutbelerde önce Sultanın, sonra Halifenin adı okunmaya başlanmıştır.
Bu tarihsel gelişme ve sonuçları birlikte değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?
B) Abbasi Halifeliği siyasi yetkilerini Selçuklu Sultanı'na devrederek daha çok dinî bir makam niteliği kazanmıştır.
C) Tuğrul Bey, aldığı unvanla devletinin meşruiyetini İslam dünyasında pekiştirmiştir.
D) Abbasi Halifesi dinî yetkilerini tamamen Tuğrul Bey'e devretmiş ve halifelik makamı resmen lağvedilmiştir.
E) Türk-İslam devlet yapısında siyasi güç ile dinî otorite arasında yeni bir dengelenme süreci başlamıştır.
Orta Çağ Avrupa'sında uygulanan Feodalizm (Derebeylik) sisteminde, toprak derebeyinin kişisel mülküydü ve toprağa bağlı serfler (köylüler) derebeyin malı sayılırdı. Buna karşın Büyük Selçuklu Devleti'nde uygulanan İkta sisteminde toprağın mülkiyeti devlete, kullanım hakkı köylüye, vergi toplama yetkisi ise askerî hizmet karşılığında ikta sahibine verilmiştir. İkta sahibi, toprağı devredemez, satamaz veya miras bırakamazdı.
Buna göre İkta sisteminin Feodalizmden farklı olan bu yapısının, Selçuklu devlet teşkilatına sağladığı en temel stratejik kazanım aşağıdakilerden hangisidir?
B) Toprağa dayalı soylu bir sınıfın (aristokrasi) oluşmasını engelleyerek merkezî otoriteyi korumak
C) Göçebe Türkmenlerin ordudaki temsil oranını tamamen sıfırlamak
D) Şer'i hukuku örfî hukuk karşısında tamamen etkisiz kılmak
E) Ticaret yollarının denetimini tamamen yabancı tüccarlara devretmek
Türkiye Selçuklu Devleti, Büyük Selçuklu Devleti'nin devlet teşkilatını büyük oranda örnek almakla birlikte merkezî otoriteyi korumak adına bazı yenilikler yapmıştır. Bu kapsamda;
- Hükümdar başkentte olmadığı zamanlarda devlet işlerini yürütmek için "Niyabet-i Saltanat" adında yeni bir divan oluşturulmuş ve başına "Naib" getirilmiştir.
- Eyaletlere vali olarak gönderilen meliklerin (şehzadelerin) yanına verilen atabeylerin yetkileri kısıtlanmış ve meliklerin kendi adlarına para bastırması ya da savaş ilan etmesi yasaklanmıştır.
Bu bilgilere dayanarak Türkiye Selçuklu Devleti'nin yönetim anlayışı ile ilgili yapılan aşağıdaki çıkarımlardan hangisi en kapsamlı yargıdır?
B) Büyük Selçuklu Devleti'nde yaşanan merkezî otorite zaaflarından ders çıkarılarak devletin tek elden yönetimi pekiştirilmeye çalışılmıştır.
C) Gulam sistemi terk edilerek tamamen düzenli ordu sistemine geçilmiştir.
D) Eyalet yönetimi doğrudan kadıların denetimine verilerek sivil bir idare kurulmuştur.
E) Taht kavgaları veraset sisteminin değişmesiyle tamamen son bulmuştur.
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/10-sinif-tarih-islamiyet-sonrasi-turk-devlet-yapisi-ordu-ve-hukuk/testler