🪄 İçerik Hazırla
Ana Sayfa / 10. Sınıf / 10. Sınıf Tarih / İslamiyet sonrası Türk devlet yapısı, ordu ve hukuk / Çalışma Kağıdı
🎓 10. Sınıf 📚 10. Sınıf Tarih

📄 10. Sınıf Tarih: İslamiyet sonrası Türk devlet yapısı, ordu ve hukuk Çalışma Kağıdı

📌 1. Doğru / Yanlış

1. Büyük Selçuklu Devleti'nde örfi yargı sisteminin başında 'Emîr-i Dâd' adlı görevli bulunmaktaydı.

2. Karahanlılar Devleti'nde devlet kademelerinde ve orduda tamamen Farsça kullanılmış, Türk kültürü tamamen terk edilmiştir.

3. İslamiyet sonrası Türk devletlerinde evlenme, miras ve ticaret gibi konuları kapsayan dinî hukuk sistemine Şer'i Hukuk denir.

4. Ikta sistemi sayesinde devlet hazinesinden doğrudan para çıkmadan savaşa hazır büyük bir ordu yetiştirilmiştir.

5. Büyük Selçuklularda hükümdarın erkek çocuklarına verilen 'Melik' unvanlı şehzadeleri eğiten tecrübeli devlet adamlarına 'Lala' denirdi.

✏️ 2. Boşluk Doldurma

1. Büyük Selçuklu Devleti'nde devletin mali işlerinden sorumlu olan ve başında Müstevfî'nin bulunduğu divana denirdi.
2. Ağır siyasi suçların görüşüldüğü ve başında doğrudan hükümdarın yer aldığı yüksek mahkemeye denir.
3. Selçuklularda askerî işlerin yürütüldüğü, ordunun ihtiyaçlarının karşılandığı ve maaş defterlerinin tutulduğu divana adı verilirdi.
4. Karahanlılar, Gazneliler ve Selçuklularda hükümdarı korumakla görevli, farklı milletlerden devşirilip özel olarak eğitilen merkez askerlerine askerleri denirdi.
5. Türkiye Selçuklu Devleti'nde deniz kuvvetlerinin başındaki komutana veya Melikü's-Sevâhil unvanı verilirdi.

🔗 3. Kavram Eşleştirme

« Örfi adalet sisteminin başındaki adli görevli.
« Meliklerin idari ve askerî yönden yetişmesini sağlayan tecrübeli devlet adamı.
« Devletin iç ve dış yazışmalarını yürüten ve belgelere tuğra çeken divan.
« Toprak gelirlerinin hizmet veya maaş karşılığı memur ve askerlere devredilmesi sistemi.
« Şer'i davalara bakan kadıların başı olan yüksek yargıç.

✍️ 4. Kısa Cevaplı Sorular

1. Büyük Selçuklu Devleti'nde devletin idari ve mali kurumlarını denetleyen divanın adı nedir?

2. İlk Türk-İslam devletlerinde örfi hukukun temel kaynakları nelerdir?

3. Karahanlılar Devleti'nde hükümdarların kullandığı ve İslami döneme geçişi simgeleyen unvanlara iki örnek veriniz.

🎯 5. Çoktan Seçmeli Sorular

1. Büyük Selçuklu Devleti'nde mali işlerin yürütülmesinden sorumlu olan ve başında 'Müstevfî' unvanlı görevlinin bulunduğu divan aşağıdakilerden hangisidir?

2. İlk Türk-İslam devletlerinde uygulanan Ikta Sisteminin devlete sağladığı faydalar arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

3. I. Evlenme, boşanma, miras ve vakıf işleri
II. Devlet adamlarının görevlerini kötüye kullanması ve ağır siyasi suçlar
III. Töreye dayalı askerî ve idari anlaşmazlıklar
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri Şer'i Hukukun doğrudan kapsama alanına girer?

4. Karahanlılar, Gazneliler ve Büyük Selçukluların devlet yapısı incelendiğinde;
- Karahanlılarda saray ve ordu dilinin Türkçe olması,
- Gaznelilerde edebiyat dilinin Farsça, bilim dilinin Arapça olması,
- Selçuklularda resmî yazışma dilinin Farsça olması
görülen bu farklılığın temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

5. İlk Türk-İslam devletlerinde hükümdarı doğrudan koruyan, farklı etnik gruplardan toplanıp özel olarak eğitilen ve devletten 'bîstegânî' adı verilen düzenli maaş alan askerî birlik aşağıdakilerden hangisidir?

📝 6. Açık Uçlu Klasik Sorular

1. Türk-İslam devletlerinde adalet teşkilatı 'Şer'i Hukuk' ve 'Örfi Hukuk' olmak üzere iki ana dala ayrılmıştır. Bu iki hukuk sistemini konuları, dayandığı kaynaklar ve başlarındaki görevliler açısından karşılaştırınız.

2. Büyük Selçuklu Devleti'nde uygulanan Ikta Sisteminin askerî, ekonomik ve idari açılardan devlete sağladığı kazançları açıklayınız.

3. Karahanlılar ile Gaznelilerin etnik yapı ve dil politikalarını kıyaslayarak; Karahanlıların millî (Türk) kimliğini korumadaki başarısının nedenini açıklayınız.