Fatih Sultan Mehmet Ve Yavuz Sultan Selim'in Yaptıkları Ders Notu

Bu ders notu, Osmanlı İmparatorluğu'nun yükselme döneminin önemli padişahları olan Fatih Sultan Mehmet ve Yavuz Sultan Selim'in devlet yönetimi, fetihleri ve kültürel faaliyetlerini 10. sınıf MEB müfredatı doğrultusunda ele almaktadır. Her iki padişah da Osmanlı'nın cihan devleti olma yolunda attığı adımlarla tarihe geçmişlerdir.

Fatih Sultan Mehmet Dönemi (1451-1481) 👑

Fatih Sultan Mehmet, II. Mehmet olarak da bilinir ve Osmanlı İmparatorluğu'nun en parlak dönemlerinden birini yaşatmıştır. 1451 yılında ikinci kez tahta geçmiştir.

İstanbul'un Fethi (1453) 🏹

• Nedenleri:
  • İstanbul'un coğrafi konumu ve stratejik önemi.
  • Bizans'ın Osmanlı toprakları içindeki konumu (Anadolu ve Rumeli toprakları arasında engel teşkil etmesi).
  • Bizans'ın sürekli Avrupa devletlerini Osmanlı aleyhine kışkırtması.
  • Hz. Muhammed'in İstanbul'un fethiyle ilgili hadisi (manevi neden).
• Hazırlıklar:
  • Rumeli Hisarı'nın (Boğazkesen) inşa edilmesi.
  • Şahi toplarının döktürülmesi.
  • Avrupa devletleriyle anlaşmalar yapılarak Bizans'a yardım gelmesinin engellenmesi.
  • Gemi karadan yürütülerek Haliç'e indirilmesi.
• Sonuçları:
  • Türk Tarihi Açısından:
    • Osmanlı Devleti, imparatorluk haline geldi.
    • Osmanlı Devleti'nin başkenti İstanbul oldu.
    • Yükselme Dönemi başladı.
    • Osmanlı Devleti'nin İslam dünyasındaki saygınlığı arttı.
    • Boğazlar ve İpek Yolu'nun kontrolü Osmanlı'ya geçti.
  • Dünya Tarihi Açısından:
    • Bin yıllık Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğu yıkıldı.
    • Orta Çağ sona erdi, Yeni Çağ başladı.
    • Büyük topların surları yıkabileceği anlaşıldı, bu durum Avrupa'da feodalitenin zayıflamasına yol açtı.
    • İstanbul'dan Avrupa'ya giden Bizanslı bilginler, Rönesans'ın başlamasında etkili oldu.
    • Coğrafi Keşiflerin nedenlerinden biri oldu (Avrupalılar yeni ticaret yolları arayışına girdi).

Diğer Önemli Gelişmeler ve Fetihler ⚔️

• Anadolu'da: Karamanoğulları, Candaroğulları ve Trabzon Rum İmparatorluğu'na son verildi. Anadolu Türk siyasi birliği büyük ölçüde sağlandı.
• Balkanlar'da: Sırbistan, Mora, Eflak, Boğdan, Bosna ve Arnavutluk fethedildi. Belgrad kuşatıldı ancak alınamadı.
• Denizlerde: Ege adaları (Midilli, Gökçeada, Taşoz vb.) fethedildi. Kırım Hanlığı Osmanlı'ya bağlandı ve Karadeniz bir Türk gölü haline geldi. Venedik ile uzun süren savaşlar yapıldı.

İdari ve Hukuki Düzenlemeler 📜

• Kanunname-i Ali Osman: Fatih tarafından hazırlatılan bu kanunname ile devlet işleyişi, veraset sistemi (kardeş katli yasası), protokol kuralları ve merkezi otoriteyi güçlendirmeye yönelik düzenlemeler yapıldı.
• Merkezi Otoritenin Güçlendirilmesi: Devşirme kökenli devlet adamlarına daha fazla önem verilerek Türkmen beylerinin etkisi azaltılmaya çalışıldı.

Kültürel ve Bilimsel Faaliyetler 🕌

• İstanbul'da Fatih Külliyesi inşa edildi.
• Sahn-ı Seman Medreseleri kuruldu.
• Bilim ve sanat adamları İstanbul'a davet edildi (Ali Kuşçu gibi).
• Fatih, bizzat kendisi de bir şair (Avni mahlası ile) ve bilim aşığıydı.

Yavuz Sultan Selim Dönemi (1512-1520) 🦁

Yavuz Sultan Selim, babası II. Bayezid'in tahttan çekilmesiyle padişah olmuştur. Sekiz yıllık kısa saltanatına büyük fetihler sığdırmıştır. Özellikle Doğu ve Güney siyasetine ağırlık vermiştir.

Doğu Siyaseti ve Safeviler ⚔️

• Safevi Devleti'nin Şii propagandası ve Anadolu'daki isyanları desteklemesi (Şahkulu İsyanı gibi) Osmanlı Devleti için ciddi bir tehdit oluşturuyordu.
• Çaldıran Savaşı (1514): Yavuz Sultan Selim, Safevi hükümdarı Şah İsmail'i Çaldıran'da mağlup etti. Bu zaferle Doğu Anadolu'daki Safevi tehdidi büyük ölçüde ortadan kalktı ve bölgedeki Osmanlı hakimiyeti pekişti.
• Turnadağ Savaşı (1515): Dulkadiroğulları Beyliği'ne son verildi. Bu beylik, Memlükler ile Safeviler arasında tampon bölgeydi. Dulkadiroğulları'nın alınması, Osmanlı-Memlük ilişkilerini gerginleştirdi.

Mısır Seferi ve Memlükler 🐫

Yavuz Sultan Selim'in Mısır Seferi'ne çıkmasının temel nedenleri şunlardır:

• Memlük Devleti'nin Safevilerle işbirliği yapması.
• Memlüklerin Dulkadiroğulları Beyliği'ne sahip çıkması.
• Kutsal toprakların (Hicaz) Memlüklerin elinde olması ve Osmanlı'nın İslam dünyasının liderliğini ele geçirme isteği.
• Baharat Yolu'nun kontrolünü ele geçirme arzusu.

Memlüklerle Yapılan Savaşlar:

1. Mercidabık Savaşı (1516): Osmanlı ordusu, Suriye'nin kuzeyinde Memlük ordusunu yendi. Suriye, Filistin ve Lübnan Osmanlı hakimiyetine girdi.
2. Ridaniye Savaşı (1517): Mısır'da yapılan bu savaşta Memlük ordusu kesin olarak mağlup edildi ve Memlük Devleti yıkıldı.

Mısır Seferi'nin Sonuçları 🌟

• Siyasi Sonuçlar:
  • Memlük Devleti yıkıldı.
  • Suriye, Filistin, Mısır ve Hicaz (Kutsal Topraklar) Osmanlı topraklarına katıldı.
  • Halifelik, Abbasi halifesinden Osmanlı padişahına geçti. Osmanlı padişahları aynı zamanda İslam dünyasının dini lideri oldu.
  • Osmanlı Devleti, İslam dünyasının en büyük ve tek gücü haline geldi.
• Ekonomik Sonuçlar:
  • Baharat Yolu'nun kontrolü Osmanlı'ya geçti.
  • Mısır'ın zengin hazineleri İstanbul'a getirildi.
  • Akdeniz ticaretinde Osmanlı'nın önemi arttı.
• Dini ve Kültürel Sonuçlar:
  • Kutsal Emanetler (Hz. Muhammed'in hırkası, kılıcı vb.) İstanbul'a getirildi ve Topkapı Sarayı'nda muhafaza edilmeye başlandı.
  • Osmanlı'nın İslam dünyasındaki saygınlığı ve liderliği pekişti.

Yavuz Sultan Selim, kısa saltanatına rağmen Osmanlı Devleti'nin topraklarını iki katına çıkarmış ve devletin gücünü zirveye taşımıştır. Doğu ve Güney'deki fetihleriyle Osmanlı'yı bir cihan devleti yapma yolunda önemli adımlar atmıştır.