💡 10. Sınıf Tarih: Abdülmecid Çözümlü Örnekler

Sultan Abdülmecid tahta çıktıktan kısa bir süre sonra Osmanlı Devleti'nin modernleşme sürecindeki en önemli adımlardan birini atmıştır.

• Bu belge Tanzimat Fermanı (Gülhane Hatt-ı Hümayunu) olarak adlandırılır.
• Ferman, Hariciye Nazırı Mustafa Reşid Paşa tarafından Gülhane Parkı'nda okunmuştur.
• Bu fermanla padişah, kendi gücünün üstünde bir kanun gücü olduğunu kabul etmiştir.

Her iki ferman da Abdülmecid döneminde ilan edilse de hitap ettikleri kitle ve içerikleri bakımından farklılık gösterirler:

• Tanzimat Fermanı: Tüm Osmanlı tebaasına (Müslüman ve Gayrimüslim) hitap ederken, haklarda eşitlik ve can güvenliği vurgusu yapmıştır.
• Islahat Fermanı: Özellikle Gayrimüslimlerin (azınlıkların) haklarını genişletmeye ve Avrupalı devletlerin iç işlerimize karışmasını engellemeye yönelik hazırlanmıştır.
• Islahat Fermanı ile azınlıklara devlet memuru olma, okul açma ve yerel meclislere katılma gibi geniş haklar tanınmıştır.

Osmanlı ekonomisinin zorlandığı ve modernleşme masraflarının arttığı bir dönemde büyük bir savaş patlak vermiştir:

• Bu savaş \( 1853 \) ile \( 1856 \) yılları arasında Rusya'ya karşı yapılan Kırım Savaşı'dır.
• Savaşın masraflarını karşılayabilmek için Sultan Abdülmecid döneminde, \( 1854 \) yılında İngiltere'den ilk dış borç alınmıştır.
• Bu durum, Osmanlı ekonomisinin dışa bağımlı hale gelmesinin ilk adımı olarak kabul edilir.

Tarihçinin bu ifadesi, günlük hayatı doğrudan etkileyen şu iki büyük yeniliğe işaret etmektedir:

• Cebindeki değişim: İlk kağıt para olan Kaime-i Nakdiye-i Mutebere (Kaime) bu dönemde basılmıştır. Bu, modern bankacılık ve para sistemine geçişin bir göstergesidir.
• Kulağındaki değişim: Modern iletişimin temeli olan telgraf hatları ilk kez bu dönemde (Kırım Savaşı sırasında) kurulmuştur. İstanbul, Edirne ve Şumnu hattı ile iletişim hızlanmıştır.

Sultan Abdülmecid, devletin gücünü ve modern yüzünü dünyaya göstermek amacıyla geleneksel Topkapı Sarayı yerine daha Batılı tarzda bir saray inşa ettirmiştir:

• Bu yapı Dolmabahçe Sarayı'dır.
• Sarayın mimarisinde Barok, Rokoko ve Ampir gibi Batı kökenli sanat akımları kullanılmıştır.
• İç mekan süslemelerinde ve mobilyalarda Avrupa tarzı tercih edilmiştir.

Eğitimde modernleşme Abdülmecid döneminin en önemli önceliklerinden biri olmuştur:

• Modern anlamda üniversite eğitimi vermek amacıyla Darülfünun'un temelleri bu dönemde atılmıştır.
• Ayrıca eğitim işlerini düzenlemek için Meclis-i Maarif-i Umumiye (Genel Eğitim Meclisi) kurulmuştur.
• Kız rüştiyeleri (ortaokulları) de ilk kez bu dönemde açılmaya başlanmıştır.

Bu modern hukuk ilkesi Sultan Abdülmecid'in ilan ettiği Tanzimat Fermanı ile hayatımıza girmiştir:

• Fermanda "Müslüman ve Hristiyan bütün tebaa için can, mal ve namus güvenliğinin sağlanacağı" belirtilmiştir.
• Hiç kimsenin yargılanmadan idam edilmeyeceği hükmü getirilmiştir.
• Rüşvet ve iltimasın (torpilin) yasaklandığı açıkça ifade edilmiştir.

Bu durum Osmanlı diplomasisi için hem bir başarı hem de bir zayıflık göstergesidir:

• Başarı: Osmanlı Devleti, Kırım Savaşı'nı kazanarak uluslararası hukukta Avrupalı devletlerle eşit statüye gelmiştir.
• Durum: Toprak bütünlüğünün "garanti altına alınması", Osmanlı'nın artık kendi topraklarını tek başına koruyamayacak kadar zayıf olduğunu ve denge politikası izlediğini gösterir.
• Bu antlaşma ile Osmanlı, Avrupa hukukundan yararlanma hakkı elde etmiştir.