💡 10. Sınıf Kimya: Kimyasal Tepkime Denklemlerinin Denkleştirilmesi Çözümlü Örnekler

Metanın oksijenle yanma tepkimesini denkleştirelim:

• Adım 1: Tepkimeye giren ve çıkan atom türlerini belirleyelim.
• Girenler: C (1), H (4), O (2)
• Çıkanlar: C (1), O (2+1=3), H (2)
• Adım 2: Atom sayıları eşit olmayan elementleri denkleştirmeye başlayalım. Hidrojen (H) atomları eşit değil (girenlerde 4, çıkanlarda 2).
• Adım 3: H atomlarını eşitlemek için H₂O'nun katsayısını 2 yapalım:
CH₄ + O₂ → CO₂ + 2H₂O
• Adım 4: Şimdi atom sayılarını tekrar kontrol edelim.
• Girenler: C (1), H (4), O (2)
• Çıkanlar: C (1), O (2 + 21 = 4), H (22 = 4)
• Adım 5: Oksijen (O) atomları eşit değil (girenlerde 2, çıkanlarda 4).
• Adım 6: O atomlarını eşitlemek için O₂'nin katsayısını 2 yapalım:
CH₄ + 2O₂ → CO₂ + 2H₂O
• Adım 7: Son kontrol:
• Girenler: C (1), H (4), O (2*2 = 4)
• Çıkanlar: C (1), O (2 + 21 = 4), H (22 = 4)
Tepkime denkleştirilmiştir. ✅

Sodyumun klorla tepkimesini denkleştirelim:

• Adım 1: Tepkimeye giren ve çıkan atom türlerini belirleyelim.
• Girenler: Na (1), Cl (2)
• Çıkanlar: Na (1), Cl (1)
• Adım 2: Klor (Cl) atomları eşit değil (girenlerde 2, çıkanlarda 1).
• Adım 3: Cl atomlarını eşitlemek için NaCl'nin katsayısını 2 yapalım:
Na + Cl₂ → 2NaCl
• Adım 4: Şimdi atom sayılarını tekrar kontrol edelim.
• Girenler: Na (1), Cl (2)
• Çıkanlar: Na (2), Cl (2)
• Adım 5: Sodyum (Na) atomları eşit değil (girenlerde 1, çıkanlarda 2).
• Adım 6: Na atomlarını eşitlemek için Na'nın katsayısını 2 yapalım:
2Na + Cl₂ → 2NaCl
• Adım 7: Son kontrol:
• Girenler: Na (2), Cl (2)
• Çıkanlar: Na (2), Cl (2)
Tepkime denkleştirilmiştir. ✅

Demir (III) oksit oluşumu tepkimesini denkleştirelim:

• Adım 1: Girenler: Fe (1), O (2). Çıkanlar: Fe (2), O (3).
• Adım 2: Demir (Fe) atomları eşit değil. Çıkanlardaki Fe sayısını (2) girenlerdeki Fe'nin katsayısı olarak düşünelim.
2Fe + O₂ → Fe₂O₃
• Adım 3: Oksijen (O) atomları eşit değil (girenlerde 2, çıkanlarda 3). Bu durumda en küçük ortak katı (EKOK) kullanabiliriz. Oksijenin EKOK'u 6'dır.
• Adım 4: O atomlarını 6'ya eşitlemek için O₂'nin katsayısını 3, Fe₂O₃'ün katsayısını 2 yapalım.
2Fe + 3O₂ → 2Fe₂O₃
• Adım 5: Şimdi girenlerdeki Fe sayısını kontrol edelim.
• Girenler: Fe (2), O (3*2 = 6)
• Çıkanlar: Fe (22 = 4), O (23 = 6)
• Adım 6: Girenlerdeki Fe sayısı (2) ile çıkanlardaki Fe sayısı (4) eşit değil. Girenlerdeki Fe'nin katsayısını 4 yapalım.
4Fe + 3O₂ → 2Fe₂O₃
• Adım 7: Son kontrol:
• Girenler: Fe (4), O (3*2 = 6)
• Çıkanlar: Fe (22 = 4), O (23 = 6)
Tepkime denkleştirilmiştir. ✅

Amonyağın sentez tepkimesini denkleştirelim:

• Adım 1: Girenler: N (2), H (2). Çıkanlar: N (1), H (3).
• Adım 2: Azot (N) atomları eşit değil. Çıkanlardaki N sayısını (1) girenlerdeki N₂'nin katsayısı olarak düşünelim.
1N₂ + H₂ → NH₃
• Adım 3: Hidrojen (H) atomları eşit değil (girenlerde 2, çıkanlarda 3). H atomlarının EKOK'u 6'dır.
• Adım 4: H atomlarını 6'ya eşitlemek için H₂'nin katsayısını 3, NH₃'ün katsayısını 2 yapalım.
N₂ + 3H₂ → 2NH₃
• Adım 5: Şimdi girenlerdeki N sayısını kontrol edelim.
• Girenler: N (2), H (3*2 = 6)
• Çıkanlar: N (21 = 2), H (23 = 6)
• Adım 6: Girenlerdeki N sayısı (2) ile çıkanlardaki N sayısı (2) eşit.
• Adım 7: Son kontrol:
• Girenler: N (2), H (3*2 = 6)
• Çıkanlar: N (21 = 2), H (23 = 6)
Tepkime denkleştirilmiştir. ✅

Kalsiyum hidroksitin fosforik asit ile tepkimesini denkleştirelim:

• Adım 1: Girenler: Ca (1), O (2+4=6), H (2+3=5), P (1). Çıkanlar: Ca (3), P (2), O (8+1=9), H (2).
• Adım 2: Kalsiyum (Ca) atomları eşit değil. Çıkanlardaki Ca sayısını (3) girenlerdeki Ca(OH)₂'nin katsayısı olarak düşünelim.
3Ca(OH)₂ + H₃PO₄ → Ca₃(PO₄)₂ + H₂O
• Adım 3: Fosfat (PO₄) kökleri de denkleştirilebilir. Çıkanlarda 2 tane PO₄ var. Girenlerdeki H₃PO₄'ün katsayısını 2 yapalım.
3Ca(OH)₂ + 2H₃PO₄ → Ca₃(PO₄)₂ + H₂O
• Adım 4: Şimdi atom sayılarını kontrol edelim.
• Girenler: Ca (3), O (32 + 24 = 6 + 8 = 14), H (32 + 23 = 6 + 6 = 12), P (2*1 = 2)
• Çıkanlar: Ca (3), P (2), O (2*4 + 1 = 8 + 1 = 9), H (2)
• Adım 5: Hidrojen (H) atomları eşit değil (girenlerde 12, çıkanlarda 2).
• Adım 6: H atomlarını eşitlemek için H₂O'nun katsayısını 6 yapalım.
3Ca(OH)₂ + 2H₃PO₄ → Ca₃(PO₄)₂ + 6H₂O
• Adım 7: Son kontrol:
• Girenler: Ca (3), O (32 + 24 = 6 + 8 = 14), H (32 + 23 = 6 + 6 = 12), P (2*1 = 2)
• Çıkanlar: Ca (3), P (2), O (24 + 61 = 8 + 6 = 14), H (6*2 = 12)
Tepkime denkleştirilmiştir. ✅

Öğrencilerin demir (II) sülfür oluşumu tepkimesini denkleştirmesi için izlemesi gereken adımlar şunlardır:

• Adım 1: Tepkimeye giren ve çıkan elementlerin sembollerini ve sayılarını belirleyin.
• Girenler: Fe (1 atom), S (1 atom)
• Çıkanlar: Fe (1 atom), S (1 atom)
• Adım 2: Her bir elementin atom sayılarını karşılaştırın.
• Fe: Girenlerde 1, Çıkanlarda 1 (Eşit)
• S: Girenlerde 1, Çıkanlarda 1 (Eşit)
• Adım 3: Eğer tüm elementlerin atom sayıları eşitse, tepkime zaten denkleşmiş demektir.

Bu özel durumda, Fe + S → FeS tepkimesi zaten denkleşmiş durumdadır. Öğrenciler, başlangıçta atom sayılarının eşit olmadığını düşünseler de, aslında her iki tarafta da demir ve kükürt atomlarının sayısı eşittir. Ancak, eğer tepkime farklı bir formda olsaydı (örneğin Fe₂S₃ gibi), o zaman katsayılarla denkleştirme adımları gerekirdi. Bu örnek, basit tepkimelerin de denkleştirilmesi gerektiğini vurgular. ✅

Sönmüş kirecin karbondioksit ile tepkimesini denkleştirelim:

• Adım 1: Tepkimeye giren ve çıkan atom türlerini ve sayılarını belirleyelim.
• Girenler: Ca (1), O (2+2=4), H (2), C (1)
• Çıkanlar: Ca (1), C (1), O (3+1=4), H (2)
• Adım 2: Her bir elementin atom sayılarını karşılaştıralım.
• Ca: Girenlerde 1, Çıkanlarda 1 (Eşit)
• O: Girenlerde 4, Çıkanlarda 4 (Eşit)
• H: Girenlerde 2, Çıkanlarda 2 (Eşit)
• C: Girenlerde 1, Çıkanlarda 1 (Eşit)
• Adım 3: Tüm elementlerin atom sayıları eşit olduğu için tepkime zaten denkleşmiş durumdadır.

Bu tepkime, Ca(OH)₂ + CO₂ → CaCO₃ + H₂O şeklinde zaten dengededir. Günlük hayatta ve doğada sıkça karşılaşılan bu tür tepkimelerin denkleştirilmesi, kimyanın temel prensiplerindendir. ✅

Hidrojen peroksitin ayrışma tepkimesini denkleştirelim:

• Adım 1: Girenler: H (2), O (2). Çıkanlar: H (2), O (1+2=3).
• Adım 2: Oksijen (O) atomları eşit değil.
• Adım 3: O atomlarını eşitlemek için H₂O₂'nin katsayısını 2 yapalım.
2H₂O₂ → H₂O + O₂
• Adım 4: Şimdi atom sayılarını kontrol edelim.
• Girenler: H (22 = 4), O (22 = 4)
• Çıkanlar: H (2), O (1+2 = 3)
• Adım 5: Hidrojen (H) ve Oksijen (O) sayıları tekrar eşit değil. H atomlarını eşitlemek için H₂O'nun katsayısını 2 yapalım.
2H₂O₂ → 2H₂O + O₂
• Adım 6: Son kontrol:
• Girenler: H (22 = 4), O (22 = 4)
• Çıkanlar: H (22 = 4), O (21 + 2 = 2 + 2 = 4)
Tepkime denkleştirilmiştir. ✅

Potasyum kloratın ayrışma tepkimesini denkleştirelim:

• Adım 1: Girenler: K (1), Cl (1), O (3). Çıkanlar: K (1), Cl (1), O (2).
• Adım 2: Oksijen (O) atomları eşit değil (girenlerde 3, çıkanlarda 2).
• Adım 3: O atomlarının EKOK'u 6'dır. O atomlarını 6'ya eşitlemek için KClO₃'ün katsayısını 2, O₂'nin katsayısını 3 yapalım.
2KClO₃ → KCl + 3O₂
• Adım 4: Şimdi atom sayılarını kontrol edelim.
• Girenler: K (21 = 2), Cl (21 = 2), O (2*3 = 6)
• Çıkanlar: K (1), Cl (1), O (3*2 = 6)
• Adım 5: Potasyum (K) ve Klor (Cl) atomları eşit değil.
• Adım 6: K ve Cl atomlarını eşitlemek için KCl'nin katsayısını 2 yapalım.
2KClO₃ → 2KCl + 3O₂
• Adım 7: Son kontrol:
• Girenler: K (21 = 2), Cl (21 = 2), O (2*3 = 6)
• Çıkanlar: K (21 = 2), Cl (21 = 2), O (3*2 = 6)
Tepkime denkleştirilmiştir. ✅