🎓 10. Sınıf
📚 10. Sınıf Kimya
💡 10. Sınıf Kimya: Kimyasal denkleştirme Çözümlü Örnekler
10. Sınıf Kimya: Kimyasal denkleştirme Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Aşağıdaki denkleştirilmemiş kimyasal denklemi denkleştiriniz:
\( H_2 + O_2 \rightarrow H_2O \)
\( H_2 + O_2 \rightarrow H_2O \)
Çözüm:
Bu denkleştirme örneğini adım adım çözelim: 💡
- Adım 1: Atomları Sayma
Denklemdeki her iki taraftaki (girenler ve ürünler) atom türlerini ve sayılarını belirleyelim.
Girenler: Hidrojen (H) = 2 atom, Oksijen (O) = 2 atom.
Ürünler: Hidrojen (H) = 2 atom, Oksijen (O) = 1 atom. - Adım 2: Eşitsizlikleri Belirleme
Girenlerde 2 Oksijen atomu varken, ürünlerde sadece 1 Oksijen atomu bulunmaktadır. Bu bir eşitsizliktir. - Adım 3: Katsayılarla Eşitleme
Oksijen atomlarını eşitlemek için \( H_2O \) molekülünün başına 2 katsayısını yazarız: \( H_2 + O_2 \rightarrow 2H_2O \). - Adım 4: Tekrar Atomları Sayma
Şimdi tekrar atom sayılarını kontrol edelim:
Girenler: H = 2, O = 2.
Ürünler: H = 2 2 = 4, O = 2 1 = 2. - Adım 5: Tekrar Eşitleme
Şimdi Hidrojen atomları eşit değil. Girenlerde 2 Hidrojen atomu varken, ürünlerde 4 Hidrojen atomu var. Girenlerdeki \( H_2 \) molekülünün başına 2 katsayısını ekleyerek Hidrojenleri eşitleyelim: \( 2H_2 + O_2 \rightarrow 2H_2O \). - Adım 6: Son Kontrol
Son kez atom sayılarını kontrol edelim:
Girenler: H = 2 2 = 4, O = 2.
Ürünler: H = 2 2 = 4, O = 2 * 1 = 2.
Tüm atomlar eşitlendiğine göre denklem denkleştirilmiştir. ✅
Örnek 2:
Demir (Fe) ve oksijenin (O₂) tepkimesi sonucu demir(III) oksit ( \( Fe_2O_3 \) ) oluşmaktadır. Bu tepkimenin denkleştirilmemiş hali şöyledir: \( Fe + O_2 \rightarrow Fe_2O_3 \). Denkleştiriniz.
Çözüm:
Bu demir oksit oluşumu tepkimesini adım adım denkleştirelim: 💡
- Adım 1: Atomları Sayma
Girenler: Fe = 1, O = 2.
Ürünler: Fe = 2, O = 3. - Adım 2: Eşitsizlikleri Belirleme
Hem Demir (Fe) hem de Oksijen (O) atomları eşit değildir. - Adım 3: Oksijenleri Eşitleme
Oksijen atomlarını eşitlemek için en küçük ortak katlarını (6) kullanabiliriz. \( O_2 \) başına 3, \( Fe_2O_3 \) başına 2 katsayısını ekleyelim: \( Fe + 3O_2 \rightarrow 2Fe_2O_3 \). - Adım 4: Tekrar Atomları Sayma
Şimdi ürünlerdeki Demir atomu sayısı değişti:
Girenler: Fe = 1, O = 3 2 = 6.
Ürünler: Fe = 2 2 = 4, O = 2 * 3 = 6. - Adım 5: Demiri Eşitleme
Şimdi girenlerdeki Demir atomunu eşitlememiz gerekiyor. Ürünlerde 4 Demir atomu var. Girenlerdeki \( Fe \) elementinin başına 4 katsayısını ekleyelim: \( 4Fe + 3O_2 \rightarrow 2Fe_2O_3 \). - Adım 6: Son Kontrol
Kontrol edelim:
Girenler: Fe = 4, O = 3 2 = 6.
Ürünler: Fe = 2 2 = 4, O = 2 * 3 = 6.
Denklem başarıyla denkleştirildi! ✅
Örnek 3:
Metan gazının ( \( CH_4 \) ) yanması sonucu karbondioksit ( \( CO_2 \) ) ve su ( \( H_2O \) ) oluşur. Bu yanma tepkimesinin denkleştirilmemiş hali şöyledir: \( CH_4 + O_2 \rightarrow CO_2 + H_2O \). Bu denklemi denkleştiriniz.
Çözüm:
Metanın yanma tepkimesini adım adım denkleştirelim: 💡
- Adım 1: Atomları Sayma
Girenler: C = 1, H = 4, O = 2.
Ürünler: C = 1, H = 2, O = 2 + 1 = 3. - Adım 2: Karbonu Eşitleme
Karbon atomları zaten eşit (1'e 1). - Adım 3: Hidrojeni Eşitleme
Girenlerde 4 Hidrojen var, ürünlerde 2 Hidrojen var. Ürünlerdeki \( H_2O \) molekülünün başına 2 katsayısını ekleyelim: \( CH_4 + O_2 \rightarrow CO_2 + 2H_2O \). - Adım 4: Tekrar Atomları Sayma
Şimdi toplam Oksijen atomu sayısını kontrol edelim:
Girenler: C = 1, H = 4, O = 2.
Ürünler: C = 1, H = 2 2 = 4, O = 2 ( \( CO_2 \) 'den) + 2 1 ( \( 2H_2O \) 'dan) = 4. - Adım 5: Oksijeni Eşitleme
Ürünlerde toplam 4 Oksijen atomu var. Girenlerdeki \( O_2 \) molekülünün başına 2 katsayısını ekleyelim: \( CH_4 + 2O_2 \rightarrow CO_2 + 2H_2O \). - Adım 6: Son Kontrol
Kontrol edelim:
Girenler: C = 1, H = 4, O = 2 2 = 4.
Ürünler: C = 1, H = 2 2 = 4, O = 2 + 2 * 1 = 4.
Tüm atomlar eşitlendi! ✅
Örnek 4:
Kalsiyum karbonatın ( \( CaCO_3 \) ) ısıtılması sonucu kalsiyum oksit ( \( CaO \) ) ve karbondioksit ( \( CO_2 \) ) gazı oluşur. Tepkimenin denkleştirilmemiş hali: \( CaCO_3 \xrightarrow{Isı} CaO + CO_2 \). Bu denklemi denkleştiriniz.
Çözüm:
Bu ayrışma tepkimesini denkleştirelim: 💡
- Adım 1: Atomları Sayma
Girenler: Ca = 1, C = 1, O = 3.
Ürünler: Ca = 1, C = 1, O = 1 + 2 = 3. - Adım 2: Atomları Karşılaştırma
Girenlerdeki ve ürünlerdeki atom sayılarını karşılaştırdığımızda, tüm atomların zaten eşit olduğunu görüyoruz. - Adım 3: Sonuç
Bu denklem zaten denkleştirilmiş haldedir. Hiçbir katsayı değişikliği yapmaya gerek yoktur. ✅
Örnek 5:
Bir kimya laboratuvarında, öğretmen öğrencilerine şu denklemi vererek denkleştirmelerini istemiştir:
\( \text{Al} + \text{H}_2\text{SO}_4 \rightarrow \text{Al}_2(\text{SO}_4)_3 + \text{H}_2 \)
Öğrencilerden biri, denklemi doğru bir şekilde denkleştirdiğinde, kullanılan Al, \( H_2\text{SO}_4 \), \( Al_2(\text{SO}_4)_3 \) ve \( H_2 \) moleküllerinin en küçük tam sayı katsayıları toplamı kaçtır?
\( \text{Al} + \text{H}_2\text{SO}_4 \rightarrow \text{Al}_2(\text{SO}_4)_3 + \text{H}_2 \)
Öğrencilerden biri, denklemi doğru bir şekilde denkleştirdiğinde, kullanılan Al, \( H_2\text{SO}_4 \), \( Al_2(\text{SO}_4)_3 \) ve \( H_2 \) moleküllerinin en küçük tam sayı katsayıları toplamı kaçtır?
Çözüm:
Bu denklemi adım adım denkleştirelim ve katsayıları toplayalım: 💡
- Adım 1: Atomları Sayma
Girenler: Al = 1, H = 2, S = 1, O = 4.
Ürünler: Al = 2, S = 3, O = 4*3 = 12, H = 2. - Adım 2: Eşitsizlikleri Belirleme
Al (Alüminyum) ve SO₄ (Sülfat) grupları eşit değil. - Adım 3: Sülfat Gruplarını Eşitleme
Ürünlerde 3 adet SO₄ grubu var. Girenlerdeki \( H_2\text{SO}_4 \) molekülünün başına 3 katsayısını ekleyelim: \( \text{Al} + 3H_2\text{SO}_4 \rightarrow \text{Al}_2(\text{SO}_4)_3 + \text{H}_2 \). - Adım 4: Tekrar Atomları Sayma
Şimdi Hidrojen ve Alüminyum atomlarını kontrol edelim:
Girenler: Al = 1, H = 3 2 = 6, S = 3, O = 3 4 = 12.
Ürünler: Al = 2, S = 3, O = 12, H = 2. - Adım 5: Alüminyum ve Hidrojeni Eşitleme
Ürünlerde 2 Alüminyum atomu var, girenlerde 1. Girenlerdeki \( \text{Al} \) elementinin başına 2 katsayısını ekleyelim. Ürünlerde 2 Hidrojen atomu var, girenlerde 6. Girenlerdeki \( H_2 \) molekülünün başına 3 katsayısını ekleyelim: \( 2\text{Al} + 3H_2\text{SO}_4 \rightarrow \text{Al}_2(\text{SO}_4)_3 + 3H_2 \). - Adım 6: Son Kontrol
Kontrol edelim:
Girenler: Al = 2, H = 3 2 = 6, S = 3, O = 3 4 = 12.
Ürünler: Al = 2, S = 3, O = 4 3 = 12, H = 3 2 = 6.
Denklem başarıyla denkleştirildi! ✅ - Adım 7: Katsayıları Toplama
Denkleştirilmiş denklemdeki katsayılar şunlardır: Al = 2, \( H_2\text{SO}_4 \) = 3, \( Al_2(\text{SO}_4)_3 \) = 1, \( H_2 \) = 3.
Toplam katsayı: \( 2 + 3 + 1 + 3 = 9 \).
Örnek 6:
Evlerimizde kullandığımız çamaşır suyu (sodyum hipoklorit, \( NaClO \)) ile amonyağın ( \( NH_3 \) ) tepkimesi sonucu tehlikeli gazlar oluşabilir. Bu tepkimenin denkleştirilmemiş hali şöyledir: \( NaClO + NH_3 \rightarrow N_2 + H_2O + NaCl \). Bu denklemi denkleştirerek, oluşan gazların ( \( N_2 \) ) oluşumunu anlamaya çalışalım.
Çözüm:
Bu tehlikeli tepkimeyi adım adım denkleştirelim: 💡
Bu tepkimenin tehlikeli olmasının nedeni, oluşan \( N_2 \) gazının yanı sıra, eğer uygun koşullar sağlanırsa kloramin gibi zehirli bileşiklerin de oluşabilmesidir. Bu yüzden çamaşır suyu ve amonyak asla karıştırılmamalıdır! ⚠️
- Adım 1: Atomları Sayma
Girenler: Na = 1, Cl = 1, O = 1, N = 1, H = 3.
Ürünler: N = 2, H = 2, O = 1, Na = 1, Cl = 1. - Adım 2: Eşitsizlikleri Belirleme
Azot (N) ve Hidrojen (H) atomları eşit değil. - Adım 3: Azotu Eşitleme
Ürünlerde 2 Azot atomu var. Girenlerdeki \( NH_3 \) molekülünün başına 2 katsayısını ekleyelim: \( NaClO + 2NH_3 \rightarrow N_2 + H_2O + NaCl \). - Adım 4: Tekrar Atomları Sayma
Şimdi Hidrojen atomlarını kontrol edelim:
Girenler: Na = 1, Cl = 1, O = 1, N = 2, H = 2 * 3 = 6.
Ürünler: N = 2, H = 2, O = 1, Na = 1, Cl = 1. - Adım 5: Hidrojeni Eşitleme
Ürünlerde 6 Hidrojen atomu olması için \( H_2O \) molekülünün başına 3 katsayısını ekleyelim: \( NaClO + 2NH_3 \rightarrow N_2 + 3H_2O + NaCl \). - Adım 6: Tekrar Atomları Sayma
Şimdi Oksijen atomlarını kontrol edelim:
Girenler: Na = 1, Cl = 1, O = 1, N = 2, H = 6.
Ürünler: N = 2, H = 3 2 = 6, O = 3 1 = 3, Na = 1, Cl = 1. - Adım 7: Oksijeni Eşitleme
Ürünlerde 3 Oksijen atomu var, girenlerde 1. Girenlerdeki \( NaClO \) molekülünün başına 3 katsayısını ekleyelim: \( 3NaClO + 2NH_3 \rightarrow N_2 + 3H_2O + NaCl \). - Adım 8: Tekrar Atomları Sayma
Şimdi Sodyum (Na) ve Klor (Cl) atomları değişti:
Girenler: Na = 3 1 = 3, Cl = 3 1 = 3, O = 3, N = 2, H = 6.
Ürünler: N = 2, H = 6, O = 3, Na = 1, Cl = 1. - Adım 9: Sodyum ve Kloru Eşitleme
Ürünlerde 3 Na ve 3 Cl olması için \( NaCl \) molekülünün başına 3 katsayısını ekleyelim: \( 3NaClO + 2NH_3 \rightarrow N_2 + 3H_2O + 3NaCl \). - Adım 10: Son Kontrol
Kontrol edelim:
Girenler: Na = 3, Cl = 3, O = 3, N = 2, H = 6.
Ürünler: N = 2, H = 3 * 2 = 6, O = 3, Na = 3, Cl = 3.
Denklem başarıyla denkleştirildi! ✅
Bu tepkimenin tehlikeli olmasının nedeni, oluşan \( N_2 \) gazının yanı sıra, eğer uygun koşullar sağlanırsa kloramin gibi zehirli bileşiklerin de oluşabilmesidir. Bu yüzden çamaşır suyu ve amonyak asla karıştırılmamalıdır! ⚠️
Örnek 7:
Amonyak ( \( NH_3 \) ) ve oksijen ( \( O_2 \) ) tepkimesinden azot monoksit ( \( NO \) ) ve su ( \( H_2O \) ) oluşur. Tepkimenin denkleştirilmemiş hali: \( NH_3 + O_2 \rightarrow NO + H_2O \). Denkleştiriniz.
Çözüm:
Amonyak ve oksijen tepkimesini denkleştirelim: 💡
- Adım 1: Atomları Sayma
Girenler: N = 1, H = 3, O = 2.
Ürünler: N = 1, O = 1 + 1 = 2, H = 2. - Adım 2: Azotu Eşitleme
Azot atomları eşit (1'e 1). - Adım 3: Hidrojeni Eşitleme
Girenlerde 3 Hidrojen, ürünlerde 2 Hidrojen var. En küçük ortak katları 6'dır. \( NH_3 \) başına 2, \( H_2O \) başına 3 katsayısı ekleyelim: \( 2NH_3 + O_2 \rightarrow NO + 3H_2O \). - Adım 4: Tekrar Atomları Sayma
Şimdi azot ve oksijeni kontrol edelim:
Girenler: N = 2 1 = 2, H = 2 3 = 6, O = 2.
Ürünler: N = 1, O = 1 + 3 1 = 4, H = 3 2 = 6. - Adım 5: Azotu Eşitleme
Ürünlerde 1 Azot var, girenlerde 2. Girenlerdeki \( NO \) molekülünün başına 2 katsayısı ekleyelim: \( 2NH_3 + O_2 \rightarrow 2NO + 3H_2O \). - Adım 6: Tekrar Atomları Sayma
Şimdi oksijen atomlarını kontrol edelim:
Girenler: N = 2, H = 6, O = 2.
Ürünler: N = 2, O = 2 1 + 3 1 = 5, H = 6. - Adım 7: Oksijeni Eşitleme
Ürünlerde 5 Oksijen atomu var, girenlerde 2. Bu durumda, girenlerdeki \( O_2 \) molekülünün katsayısını \( 5/2 \) yapmalıyız: \( 2NH_3 + \frac{5}{2}O_2 \rightarrow 2NO + 3H_2O \). - Adım 8: Tam Sayı Katsayılara Çevirme
Tüm denklemi 2 ile çarparak kesirli katsayıdan kurtulalım: \( 4NH_3 + 5O_2 \rightarrow 4NO + 6H_2O \). - Adım 9: Son Kontrol
Kontrol edelim:
Girenler: N = 4, H = 4 3 = 12, O = 5 2 = 10.
Ürünler: N = 4, O = 4 1 + 6 1 = 10, H = 6 * 2 = 12.
Denklem başarıyla denkleştirildi! ✅
Örnek 8:
Sülfürik asidin ( \( H_2SO_4 \) ) sodyum hidroksit ( \( NaOH \) ) ile nötralleşme tepkimesi sonucu sodyum sülfat ( \( Na_2SO_4 \) ) ve su ( \( H_2O \) ) oluşur. Tepkimenin denkleştirilmemiş hali: \( H_2SO_4 + NaOH \rightarrow Na_2SO_4 + H_2O \). Bu denklemi denkleştiriniz.
Çözüm:
Nötralleşme tepkimesini denkleştirelim: 💡
- Adım 1: Atomları Sayma
Girenler: H = 2 + 1 = 3, S = 1, O = 4 + 1 = 5, Na = 1.
Ürünler: Na = 2, S = 1, O = 4 + 1 = 5, H = 2. - Adım 2: Sodyumu Eşitleme
Ürünlerde 2 Sodyum atomu var. Girenlerdeki \( NaOH \) molekülünün başına 2 katsayısını ekleyelim: \( H_2SO_4 + 2NaOH \rightarrow Na_2SO_4 + H_2O \). - Adım 3: Tekrar Atomları Sayma
Şimdi Hidrojen atomlarını kontrol edelim:
Girenler: H = 2 ( \( H_2SO_4 \) 'ten) + 2 1 ( \( 2NaOH \) 'ten) = 4, S = 1, O = 4 + 2 1 = 6, Na = 2.
Ürünler: Na = 2, S = 1, O = 4 + 1 = 5, H = 2. - Adım 4: Hidrojeni Eşitleme
Girenlerde 4 Hidrojen atomu var, ürünlerde 2. Ürünlerdeki \( H_2O \) molekülünün başına 2 katsayısını ekleyelim: \( H_2SO_4 + 2NaOH \rightarrow Na_2SO_4 + 2H_2O \). - Adım 5: Son Kontrol
Tüm atomları kontrol edelim:
Girenler: H = 2 + 2 = 4, S = 1, O = 4 + 2 = 6, Na = 2.
Ürünler: Na = 2, S = 1, O = 4 + 2 1 = 6, H = 2 2 = 4.
Denklem başarıyla denkleştirildi! ✅
Örnek 9:
Bir kimya mühendisi, yeni bir gübre üretimi için aşağıdaki denklemi kullanmaktadır:
\( N_2 + 3H_2 \rightarrow 2NH_3 \)
Bu denklemde kullanılan \( N_2 \), \( H_2 \) ve \( NH_3 \) moleküllerinin mol sayılarının oranını bulunuz. Eğer 10 mol \( N_2 \) kullanılırsa, teorik olarak kaç mol \( NH_3 \) oluşur?
\( N_2 + 3H_2 \rightarrow 2NH_3 \)
Bu denklemde kullanılan \( N_2 \), \( H_2 \) ve \( NH_3 \) moleküllerinin mol sayılarının oranını bulunuz. Eğer 10 mol \( N_2 \) kullanılırsa, teorik olarak kaç mol \( NH_3 \) oluşur?
Çözüm:
Bu Haber-Bosch sürecinin denkleştirilmiş halidir. Mol oranlarını ve oluşacak amonyak miktarını hesaplayalım: 💡
10 mol \( N_2 \) kullanıldığında oluşan \( NH_3 \) miktarı: 20 mol
- Adım 1: Denklemdeki Mol Oranlarını Belirleme
Denkleştirilmiş denklem bize doğrudan mol oranlarını verir:
1 mol \( N_2 \) tepkimeye girerse, 3 mol \( H_2 \) ile tepkimeye girer ve 2 mol \( NH_3 \) oluşur.
Yani, \( N_2 : H_2 : NH_3 \) mol oranı \( 1 : 3 : 2 \) şeklindedir. - Adım 2: Teorik \( NH_3 \) Miktarını Hesaplama
Bize verilen bilgiye göre 10 mol \( N_2 \) kullanılıyor. - Adım 3: Oran Orantı Kullanarak Hesaplama
Denklemdeki oran \( 1 \) mol \( N_2 \) için \( 2 \) mol \( NH_3 \) oluştuğunu söylüyor. Eğer \( 10 \) mol \( N_2 \) kullanırsak, oluşacak \( NH_3 \) miktarını bulmak için oran orantı kurabiliriz:
\(\frac{1 \text{ mol } N_2}{2 \text{ mol } NH_3} = \frac{10 \text{ mol } N_2}{x \text{ mol } NH_3}\)
İçler dışlar çarpımı yaparsak:
\( 1 \text{ mol } N_2 \times x \text{ mol } NH_3 = 10 \text{ mol } N_2 \times 2 \text{ mol } NH_3 \)
\( x = \frac{10 \times 2}{1} \text{ mol } NH_3 \)
\( x = 20 \text{ mol } NH_3 \) - Sonuç
Eğer 10 mol \( N_2 \) kullanılırsa, teorik olarak 20 mol \( NH_3 \) oluşur. ✅
10 mol \( N_2 \) kullanıldığında oluşan \( NH_3 \) miktarı: 20 mol
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/10-sinif-kimya-kimyasal-denklestirme/sorular